DOP Montes de Granada: oliwa z północnej Grenady

DOP Montes de Granada: gminy wokół Iznalloz, Montejícar i Píñar, gaje na ok. 900 m, Picual, Lucio i Loaime, wymagania specyfikacji i smak oliwy.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaDOP i IGP
DOP Montes de Granada: oliwa z północnej Grenady
W skrócie

DOP Montes de Granada chroni oliwę extra virgin z górzystej północnej części prowincji Grenady, od Iznalloz i Montejícar po dolinę Fardes. Gaje leżą zwykle na 750–900 m, a miasteczka średnio na ok. 900 m. Oliwa to kupaż Picual z lokalnymi odmianami Lucio i Loaime: owocowa, lekko gorzka, z ciałem, często ponad 80% kwasu oleinowego.

Obszar
26 gmin w całości i 4 częściowo, siedziba rady w Iznalloz
Odmiany główne
Picual, Lucio, Loaime
Odmiany uzupełniające
Escarabajuelo, Negrillo de Iznalloz, Hojiblanca, Gordal de Granada
Klimat
kontynentalny, mroźne zimy ze śniegiem, upały do ok. 40 °C
Charakter oliwy
owocowa (zielona lub dojrzała), lekko gorzka, bardzo stabilna
Najlepsza do
sałatek zimowych, pieczywa, warzyw strączkowych, smażenia
Spis treści
  1. Gdzie leży: góry na północ od Grenady
  2. Wysokość, gleby i klimat
  3. Historia gajów i oznaczenia
  4. Odmiany
  5. Wymagania specyfikacji
  6. Kiedy zbiera się oliwki
  7. Jak smakuje
  8. Jak rozpoznać butelkę
  9. Producenci i spółdzielnie
  10. Co zobaczyć w okolicy
  11. W kuchni
  12. Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży: góry na północ od Grenady

Montes de Granada to pas gór i płaskowyżów między miastem Grenada a granicą z prowincją Jaén. Specyfikacja wymienia 26 gmin w całości: Alamedilla, Alfacar, Alicún de Ortega, Benalúa de las Villas, Calicasas, Campotéjar, Cogollos de la Vega, Colomera, Darro, Dehesas de Guadix, Deifontes, Diezma, Fonelas, Gobernador, Guadahortuna, Güevéjar, Huélago, Iznalloz, Montejícar, Montillana, Morelábor, Nívar, Pedro Martínez, Píñar, Torre-Cardela i Villanueva de las Torres.

Do tego dochodzą części czterech kolejnych gmin: La Peza (na północ od rzeki Fardes), Moclín (wschodnia część, po rzekę Velillos) oraz Albolote i Atarfe (pas na północy, ograniczony rzekami Cubillas i Colomera). Razem daje to 30 gmin w całości lub części. W zestawieniach branżowych mowa o ok. 20,8 tys. ha gajów objętych oznaczeniem. Siedziba rady regulacyjnej mieści się w Iznalloz.

Na tle prowincji Grenady to region mniej znany niż Alpujarras czy wybrzeże, ale dla oliwy ważny. Na zachodzie graniczy z obszarem DOP Poniente de Granada, na północy z gajami Jaén, na wschodzie z kotliną Guadix.

Wysokość, gleby i klimat

To krajobraz średnich gór. Obniżenia i doliny, w których rośnie większość oliwek, leżą na ok. 750–900 m. Nad nimi biegną równoleżnikowe pasma, sięgające 1400–2000 m, z Sierra Arana jako najbardziej widocznym masywem. Na wschodzie teren przechodzi w płaskowyż na wysokości ok. 1200 m, który kończy się nad doliną Fardes. Miasteczka leżą średnio na ok. 900 m, wyżej niż większość gajów Andaluzji.

Gleby powstały głównie z wietrzejących wapieni i margli. Zawierają ponad 40% węglanu wapnia i tworzą mozaikę różnych typów, często na niewielkiej przestrzeni. Takie podłoże dobrze odprowadza wodę i zmusza drzewa do głębokiego ukorzeniania.

Klimat jest kontynentalny. Opady wynoszą 400–600 mm rocznie, w latach suszy mniej. Zimy są długie i chłodne, z częstym śniegiem i przymrozkami, lata długie i gorące, z temperaturą dochodzącą do 40 °C. Duże wahania dobowe i sezonowe sprzyjają oliwie o wysokiej zawartości kwasu oleinowego i dużej stabilności. Mrozy wyznaczają też termin zbioru, o czym niżej.

Historia gajów i oznaczenia

Najstarsze udokumentowane wzmianki o oliwkach w Montes pochodzą z XVI w. W 1634 r. dokumenty wymieniają olivas de marca, duże drzewa dające dobre plony. W XVIII w. gaje szybko się rozrastały: w 1799 r. prowincja Grenady była dziewiątym producentem oliwy w Hiszpanii, ze 120 600 kwintalami. W połowie XIX w. słownik Madoza chwalił jakość tutejszej oliwy.

Lata 1913–1933 to złoty wiek hiszpańskiego oliwkarstwa, także tutaj. Druga wielka fala przyszła w latach 60. XX w., gdy powierzchnia gajów w prowincji niemal się podwoiła, z 62 202 do 118 365 ha. Szerzej o tym okresie piszemy w tekście o drodze Hiszpanii do oliwnej potęgi.

O oznaczenie wystąpiło Stowarzyszenie na rzecz Jakości Oliwy z Oliwek z Montes de Granada. Wniosek otrzymał w UE numer ES/00169 z datą 8 listopada 2000 r., a jego streszczenie ukazało się w Dzienniku Urzędowym UE 22 czerwca 2005 r. Kontrolę sprawuje rada regulacyjna w Iznalloz.

Odmiany

Specyfikacja dzieli odmiany na główne i uzupełniające. Oliwa jest wieloodmianowa: owoce z różnych drzew tłoczy się razem, tak jak rosną w gajach, a nie w osobnych partiach.

Grupa Odmiany Rola w oliwie
Główne Picual, Lucio, Loaime Picual daje strukturę i gorycz, Lucio i Loaime świeżość i słodycz
Uzupełniające Escarabajuelo, Negrillo de Iznalloz, Hojiblanca, Gordal de Granada owocowe aromaty i złotsze tony

Picual odpowiada za mocny, średnio lub bardzo gorzki charakter i owocowe aromaty. Lucio i Loaime to stare odmiany Grenady, które łagodzą kupaż: specyfikacja przypisuje im świeższe, owocowe aromaty, słodszy smak i bardziej złoty kolor. Negrillo de Iznalloz już nazwą wskazuje na związek z miasteczkiem, a Escarabajuelo i Gordal de Granada to kolejne lokalne odmiany z mozaiki starych gajów. Hojiblanca przyszła tu z sąsiednich zagłębi Kordoby i Malagi. Jak te odmiany mają się do reszty kraju, opisujemy w przewodniku po hiszpańskich odmianach oliwek.

Wymagania specyfikacji

Oznaczenie dotyczy oliwy extra virgin. Specyfikacja jest bardziej opisowa niż liczbowa, ale określa skład kwasów tłuszczowych i zasady zbioru, transportu i butelkowania.

Wymóg Wartość w specyfikacji
Kategoria oliwa extra virgin
Odmiany główne Picual, Lucio, Loaime oraz 4 uzupełniające
Kwas oleinowy zwykle ponad 80%, do 83%
Stosunek kwasów jedno- do wielonienasyconych 12–20
Zbiór owoce z drzewa, ręcznie (tyczką) lub otrząsarką
Oliwki z ziemi zbierane i przerabiane osobno, bez prawa do DOP
Transport do almazary tego samego dnia
Przechowywanie zbiorniki ze stali nierdzewnej, kontrola światła i temperatury
Butelkowanie obowiązkowo w obszarze, pod kontrolą rady

Większość gajów, ok. 95%, uprawia się bez nawadniania; część nowszych nasadzeń ma nawadnianie kropelkowe od marca do września. Stare gaje sadzono w kwadracie 12 × 12 m albo w szachownicy co 8 m, nowe w kwadracie 5 × 5 m, z jednym pniem w miejscu nasadzenia. Obowiązek butelkowania na miejscu oznacza, że oliwy DOP nie można wywieźć luzem i rozlać gdzie indziej; o tym, dlaczego to ważne, piszemy w poradniku o przechowywaniu oliwy.

Kiedy zbiera się oliwki

Zbiór owoców w optymalnej dojrzałości zaczyna się w Montes zwykle na początku albo w połowie grudnia, wyraźnie później niż na nizinach Jaén czy Kordoby. Wysokość i chłodne jesienie opóźniają dojrzewanie, a zimowe mrozy wymuszają pośpiech: oliwki, które przemarzną na drzewie, dają oliwę gorszej jakości. Kto chce oliwy bardziej zielonej i pikantnej, musi zbierać wcześniej, kosztem mniejszego uzysku oleju.

Oliwki strąca się tyczką (vareo) albo otrząsarkami, które, jak zastrzega specyfikacja, nie mogą uszkadzać owoców. Techniki zbioru opisujemy szerzej w tekście o zbiorze oliwek w Hiszpanii.

Jak smakuje

Specyfikacja opisuje oliwę jako owocową w zapachu i smaku, przypominającą świeżo zmielone oliwki, zielone albo dojrzałe, lekko gorzką i z ciałem. Intensywność zależy od dojrzałości owoców, a kolor waha się od intensywnej zieleni do zielonożółtego. Wysoka stabilność chemiczna wynika częściowo z obecności tych samych związków, które dają gorycz.

W praktyce Montes de Granada jest zwykle łagodniejsza niż czysta Picual z Jaén. Pierwsze wrażenie to świeża trawa, liść oliwki i zielone jabłko, potem pojawia się migdał, a gorycz i pikantność są średnie. Oliwa ze stycznia jest bardziej złota, z nutą dojrzałych owoców i słodyczą Lucio.

Jak rozpoznać butelkę

Na etykiecie musi być napis „Denominación de Origen Montes de Granada” i logo oznaczenia. Każde opakowanie ma numerowaną kontretykietę wydaną przez radę regulacyjną, z niepowtarzalnym numerem kolejnym. Zgodnie ze specyfikacją oliwę rozlewa się w obszarze DOP, więc na etykiecie zobaczysz adres rozlewni z jednej z gmin Montes.

Wskazówka

szukaj daty zbioru albo roku kampanii. Oliwa DOP z grudniowego zbioru najlepiej smakuje w ciągu roku od tłoczenia.

Producenci i spółdzielnie

W gminach Montes przeważają spółdzielnie, często po dwie lub trzy w jednej miejscowości. W naszej bazie są m.in. Almazara de Montillana i Opromontes w Montillanie, Virgen de la Cabeza w Montejícar, Santa Isabel i Nuestra Señora de los Remedios w Campotéjar, Nuestra Señora de los Remedios w Iznalloz, Nuestra Señora del Pilar w Colomerze, San Isidro w Deifontes oraz San Antonio w Cogollos de la Vega. Nie każda z nich butelkuje oliwę z pieczęcią DOP; wiele sprzedaje większość oliwy luzem. Wszystkie tłocznie regionu znajdziesz na mapie almazar.

Co zobaczyć w okolicy

W Píñar można zwiedzać Cueva de las Ventanas, jaskinię krasową ze śladami osadnictwa prehistorycznego. W Moclín stoi potężna twierdza z czasów pogranicza między Kastylią a muzułmańskim Królestwem Grenady. Alfacar słynie z chleba i ze źródła Fuente Grande, a między Alfacar a Víznar leży park pamięci Federico Garcíi Lorki. Nad Alfacar i Nívar zaczynają się góry Parku Przyrodniczego Sierra de Huétor.

Z Iznalloz do centrum Grenady jest ok. 35 km, więc Montes łatwo połączyć z wizytą w Alhambrze. Na wschodzie warto zajrzeć do Guadix z domami wykutymi w skałach. Przed wizytą w almazarze warto zadzwonić i umówić się, bo spółdzielnie rzadko mają stałe godziny dla turystów.

W kuchni

Kuchnia Montes to kuchnia zimowa Grenady: remojón granadino (sałatka z pomarańczy, dorsza, jajka i oliwek), habitas con jamón (młody bób z szynką), sos alimoje do dorsza i andrajos z dziczyzną. Owocowa, średnio gorzka oliwa pasuje do nich lepiej niż bardzo agresywna Picual, bo nie przykrywa pomarańczy ani bobu.

Na surowo sprawdza się na chlebie z Alfacar, do sałatek z zimowymi cytrusami i do gotowanych strączków. Stabilność pozwala też na smażenie. Więcej przykładów łączenia oliw z daniami znajdziesz w tekście jaka oliwa do jakiego dania, a mapę wszystkich nazw pochodzenia w przewodniku po hiszpańskich DOP i IGP.

Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży DOP Montes de Granada?

W północnej, górzystej części prowincji Grenady, między miastem Grenada a granicą z prowincją Jaén. Obejmuje m.in. Iznalloz, Montejícar, Píñar, Deifontes, Colomerę i Montillanę. Gaje rosną zwykle na wysokości 750–900 m.

Ile gmin obejmuje DOP Montes de Granada?

Specyfikacja wymienia 26 gmin w całości i części 4 kolejnych: La Peza, Moclín, Albolote i Atarfe. Razem daje to 30 gmin. Siedziba rady regulacyjnej mieści się w Iznalloz.

Jakie odmiany oliwek są w DOP Montes de Granada?

Odmiany główne to Picual, Lucio i Loaime, a uzupełniające to Escarabajuelo, Negrillo de Iznalloz, Hojiblanca i Gordal de Granada. Oliwa jest kupażem, bo owoce różnych odmian tłoczy się razem. Picual daje gorycz i strukturę, Lucio i Loaime słodycz i świeże aromaty.

Jak smakuje oliwa DOP Montes de Granada?

Jest owocowa, przypomina świeżo zmielone oliwki, zielone lub dojrzałe, lekko gorzka i z ciałem. Kolor waha się od intensywnej zieleni do zielonożółtego. Zwykle jest łagodniejsza niż czysta Picual z Jaén i bardzo stabilna dzięki wysokiej zawartości kwasu oleinowego.

Kiedy zbiera się oliwki w Montes de Granada?

Zbiór owoców w optymalnej dojrzałości zaczyna się zwykle na początku lub w połowie grudnia, później niż na nizinach Andaluzji. Wysokość i chłodna jesień opóźniają dojrzewanie. Wcześniejszy zbiór daje oliwę bardziej zieloną i pikantną, ale mniej oleju z owoców.

Czy oliwa DOP Montes de Granada musi być butelkowana na miejscu?

Tak, specyfikacja wymaga butelkowania w obszarze oznaczenia, pod kontrolą rady regulacyjnej. Dzięki temu oliwy DOP nie można wywieźć luzem i rozlać w innym regionie. Każda butelka ma numerowaną kontretykietę.

Czym różni się Montes de Granada od Poniente de Granada?

Obie DOP leżą w prowincji Grenady, ale Montes de Granada obejmuje góry na północ od miasta, a Poniente de Granada zachodnią część prowincji wokół Loja, Montefrío i Alhamy. W Montes ważne są lokalne odmiany Lucio i Loaime, w Poniente obok Picual dużą rolę grają Hojiblanca i Picudo.

Do czego najlepiej używać oliwy z Montes de Granada?

Najlepiej na surowo: do sałatek z pomarańczą i dorszem, takich jak remojón, na chleb i do gotowanych strączków. Dzięki stabilności nadaje się też do smażenia i duszenia. Średnia gorycz sprawia, że nie przykrywa delikatniejszych składników.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.