Pa amb oli: majorkański chleb z oliwą i pomidorem

Pa amb oli z Majorki krok po kroku: chleb pa moreno bez soli, pomidory de ramellet, oliwa DOP Mallorca, dodatki i różnice z katalońskim pan con tomate.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaKuchniaCzas: 20 min
Pa amb oli: majorkański chleb z oliwą i pomidorem
W skrócie

Pa amb oli, czyli po katalońsku „chleb z oliwą”, to majorkańska kromka ciemnego, niesolonego chleba pa moreno natarta pomidorem de ramellet, polana oliwą z wyspy i posypana solą. Na Majorce je się go jako pełny posiłek, na śniadanie albo kolację, z serem, wędliną, oliwkami trencades i kaparami. Całość zajmuje kwadrans.

Pochodzenie
Majorka, Baleary
Główne składniki
chleb pa moreno, pomidory de ramellet, oliwa, sól
Rola oliwy
główny składnik smakowy, podawana na surowo
Najlepsza oliwa
DOP Oli de Mallorca z odmiany Mallorquina, typ dulce lub frutado
Czas
15 minut, 20 minut z opiekaniem chleba
Spis treści
  1. Historia dania
  2. Składniki
  3. Przygotowanie
  4. Jaką oliwę wybrać
  5. Najczęstsze błędy
  6. Warianty
  7. Podanie i przechowywanie
  8. Pa amb oli a pan con tomate
  9. Pytania i odpowiedzi

Historia dania

Pa amb oli jest na Majorce starszy niż pomidor. Chłopi z wyspy jedli chleb z oliwą i solą od stuleci, bo te trzy produkty mieli zawsze pod ręką: pszenicę z centralnej równiny, oliwę z tafony, czyli tłoczni przy posiadłości, i sól z salin na południowym wybrzeżu. Chleb pieczono raz na kilka dni, a oliwa pozwalała zjeść czerstwiejący bochenek bez moczenia go w zupie. W pole zabierało się chleb, butelkę oliwy i kawałek sera albo suszonej ryby.

Pomidor przypłynął z Ameryki, a na Majorce znalazł swoją formę w odmianach de ramellet. Mają grubszą skórkę i dużo zbitego miąższu, więc po letnim zbiorze wiąże się je za szypułki w pęki (ramellets) i wiesza w chłodnym, przewiewnym miejscu, pod sufitem spiżarni albo na strychu. Tak przechowywane wytrzymują do zimy, a ich smak się zagęszcza. Za kolebkę tej uprawy uchodzi Banyalbufar na zboczach Serra de Tramuntana. Dzięki pomidorom z pęków chleb z oliwą mógł być czerwony przez cały rok.

W XX wieku pa amb oli przeszedł z wiejskiej kuchni do barów i restauracji. W Palmie i w miasteczkach wyspy zamawia się go wieczorem jako kolację, z deską dodatków i dzbankiem wina. Na przełomie wieków Tomás Graves, syn poety Roberta Gravesa, wydał książkę „Bread and Oil”, w której chleb z oliwą stał się symbolem majorkańskiej kultury broniącej się przed masową turystyką. O samej oliwie z wyspy i jej tarasach piszemy w artykule o Balearach.

Składniki

4 porcje

Do podania

Przygotowanie

  1. Wyjmij pomidory z lodówki, jeśli tam leżały, co najmniej godzinę wcześniej. Zimny pomidor oddaje mniej aromatu i gorzej się rozciera.
  2. Przygotuj dodatki: ser pokrój w cienkie trójkąty, wędlinę rozłóż na desce, oliwki, kapary i koper morski przełóż do miseczek. Na Majorce dodatki czekają na stole, zanim ktokolwiek zacznie kroić chleb.
  3. Pokrój chleb w kromki grubości około 1,5 cm. Świeży pa moreno możesz podać bez opiekania. Jeśli ma dzień lub dwa, opiecz go na suchej patelni grillowej albo przez 3–4 minuty w piekarniku nagrzanym do 220 °C, aż powierzchnia lekko stwardnieje.
  4. Jeśli lubisz czosnek, natrzyj nim delikatnie gorące kromki. To wariant, nie obowiązek.
  5. Przekrój pomidor w poprzek na pół. Trzymając połówkę przekrojem w dół, rozcieraj ją po kromce mocnym ruchem i lekko ściskaj, aż miąższ i sok wejdą w chleb, a w dłoni zostanie prawie sama skórka. Na kromkę wystarcza pół średniego pomidora.
  6. Odczekaj 1–2 minuty, żeby chleb wchłonął sok.
  7. Polej każdą kromkę 1–1,5 łyżki oliwy, cienką strugą od brzegu do brzegu, tak żeby pokryła całą powierzchnię.
  8. Posyp grubą solą tuż przed podaniem, żeby kryształki pozostały chrupiące.
  9. Na część kromek połóż plaster sera albo wędliny, resztę zostaw gościom do samodzielnego komponowania.
  10. Podawaj od razu, z oliwkami, kaparami i koprem morskim w miseczkach, a oliwę i sól postaw na stole do dolewania.

Jaką oliwę wybrać

Do pa amb oli najlepiej pasuje oliwa z wyspy z oznaczeniem DOP Aceite de Mallorca, po katalońsku Oli de Mallorca. Powstaje z odmian Mallorquina, czyli miejscowej formy Empeltre, Arbequina i Picual, i występuje w dwóch typach. Dulce, z owoców w fazie przebarwiania, jest złocista, łagodna, z nutą dojrzałego migdała i prawie bez goryczy. Frutado, z oliwek zielonych, pachnie świeżą trawą i liściem, ma też lekką goryczkę. Pierwsza lepiej pasuje do sera i wędlin, druga do samego chleba z pomidorem i solą.

Butelkę z DOP rozpoznasz po ponumerowanej plombie rady regulacyjnej. Jeśli nie masz oliwy z Majorki, wybierz łagodną lub średnią Arbequinę z Katalonii albo Empeltre z Aragonii. Mocna Picual z wczesnego zbioru przykryje słodycz pomidora i delikatny smak niesolonego chleba; świetnie sprawdza się na andaluzyjskiej tostadzie, tutaj bywa za głośna. Na cztery osoby zużyjesz około 120 ml, więc warto otworzyć najlepszą butelkę z szafki.

Najczęstsze błędy

Solony chleb z supermarketu. Pa moreno nie ma soli, dlatego sól dodana na końcu jest wyraźna, a oliwa i pomidor grają pierwsze skrzypce. Zwykły solony chleb daje kromkę płaską w smaku i za słoną, kiedy dołożysz ser i wędlinę. Jeśli nie znajdziesz chleba bez soli, weź pszenno-żytni na zakwasie i sól dawkuj ostrożnie.

Wodnisty pomidor. Duże szklarniowe pomidory poza sezonem mają dużo wody i mało miąższu, więc chleb robi się mokry, a smak blady. Lepsze są małe, mięsiste owoce, koktajlowe na gałązce albo podłużne. Nie trzymaj ich w lodówce i rozcieraj tuż przed podaniem.

Za mało oliwy. Majorkańska kromka ma być wyraźnie wilgotna od oliwy, a nie ledwie skropiona. Kolejność też ma znaczenie: najpierw pomidor, potem oliwa, na końcu sól. Pomidor rozcierany po oliwie ślizga się i nie wchodzi w miąższ chleba.

Kromki szykowane za wcześnie. Pa amb oli przygotowany pół godziny przed podaniem rozmięka, a sól się rozpuszcza. Pomidor, oliwę i sól nakłada się w ostatniej chwili albo zostawia to gościom, tak jak robi się w majorkańskich domach.

Warianty

Najważniejszy wybór to chleb opiekany albo nie. Tradycyjnie pa amb oli robi się na nieopiekanym chlebie, w barach kromki często się przypieka. Obie wersje są poprawne. W barach Palmy te same składniki lądują też w małej, chrupiącej bułce llonguet, typowej dla miasta, i zamieniają się w kanapkę na wynos.

Dodatki zmieniają się z porą roku i zasobnością spiżarni. Obok sera i wędliny pojawiają się tuńczyk z puszki, anchois, gotowane jajko, cienkie plastry cebuli albo grillowana papryka. Wersja wegetariańska to sam chleb z pomidorem i oliwą, oliwki trencades, kapary i ser.

Uwaga

sobrasada to inny produkt niż camaiot. Sobrassada de Mallorca (chroniona oznaczeniem IGP) to surowa, dojrzewająca kiełbasa do smarowania z wieprzowiny i papryki, a camaiot to krojona w plastry wieprzowa wędlina z dużą ilością czarnego pieprzu. Sobrasadę można rozsmarować na ciepłej kromce pa amb oli, ale na wyspie częściej je się ją osobno, na chlebie, czasem z miodem.

Oliwki trencades to zielone oliwki Mallorquina lekko nadłamane i marynowane z koprem włoskim, czosnkiem, liśćmi cytryny i papryczką. Mają własne oznaczenie DOP Aceituna de Mallorca; więcej o hiszpańskich oliwkach do jedzenia w tekście o oliwkach stołowych.

Podanie i przechowywanie

Pa amb oli podaje się na drewnianej desce albo płaskim glinianym talerzu, z dodatkami w małych miseczkach. Na kolację wystarczą dwie kromki na osobę z pełnym zestawem dodatków, na śniadanie jedna. Na Majorce pije się do tego czerwone wino z wyspy, piwo albo wodę.

Gotowego pa amb oli się nie przechowuje. Składniki trzymaj osobno: chleb w lnianej torbie, pomidory w temperaturze pokojowej, oliwę w ciemnej butelce z dala od kuchenki. Pomidory ramellet zawieszone w chłodnym, przewiewnym miejscu wytrzymują kilka miesięcy. Polskie odmiany ogrodowe tak długo nie wytrzymają, ale mięsiste pomidory o grubej skórce, zerwane w pełni lata i rozłożone w chłodnej spiżarni, pozostaną dobre przez dwa, trzy tygodnie.

Pa amb oli a pan con tomate

Na Majorce mówi się po katalońsku, więc łatwo uznać pa amb oli za wyspiarską wersję katalońskiego pa amb tomàquet. Majorkańczycy się z tym nie zgadzają i mają argumenty.

Cecha Pa amb oli (Majorka) Pan con tomate (Katalonia)
Chleb pa moreno, ciemny, bez soli pa de pagès, solony, często opiekany
Pomidor de ramellet, przechowywany w pękach tomàquet de penjar, też w gronach
Oliwa Oli de Mallorca, Mallorquina Arbequina z Les Garrigues i Siurany
Nazwa mówi o oliwie pomidorze
Rola samodzielny posiłek dodatek do wędlin, omletu, mięsa z grilla
Typowe dodatki ser Mahón, camaiot, trencades, kapary, fonoll marí fuet, jamón, anchois, tortilla

Najważniejsza różnica kryje się w nazwie. Pa amb oli to „chleb z oliwą”, bo na Majorce oliwa była na chlebie, zanim pojawił się pomidor. Pa amb tomàquet to „chleb z pomidorem”, a w Katalonii to pomidor gra główną rolę. Wersję katalońską pokazuje przepis na pan con tomate, a andaluzyjską tostadę opisujemy w tekście o hiszpańskim śniadaniu z oliwą. Kto chce zobaczyć gaje, z których pochodzi oliwa do pa amb oli, znajdzie trasę w przewodniku po tarasach Serra de Tramuntana.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest pa amb oli?

Pa amb oli to majorkański chleb z oliwą: kromka ciemnego, niesolonego chleba natarta pomidorem, polana oliwą i posypana solą. Na Majorce je się go z serem, wędlinami, oliwkami i kaparami, na śniadanie lub kolację. To najprostszy sposób, by poznać smak oliwy z wyspy.

Czym różni się pa amb oli od pan con tomate?

Pa amb oli z Majorki robi się na ciemnym chlebie bez soli, z pomidorami de ramellet i oliwą z wyspy, i je jako samodzielny posiłek z dodatkami. Kataloński pan con tomate powstaje na solonym chlebie wiejskim z łagodną Arbequiną i zwykle towarzyszy innym daniom. Nazwy też rozkładają akcenty inaczej: na Majorce ważniejsza jest oliwa, w Katalonii pomidor.

Co to jest pa moreno?

Pa moreno to tradycyjny majorkański chleb na zakwasie, ciemniejszy od zwykłego pszennego i pieczony bez soli. Ma zbity miąższ i grubą skórkę, dobrze znosi kilka dni przechowywania. Brak soli sprawia, że na pa amb oli wyraźnie czuć oliwę, pomidor i słone dodatki.

Czym są pomidory de ramellet?

To tradycyjne majorkańskie odmiany pomidorów o grubej skórce i zbitym miąższu. Po zbiorze wiąże się je w pęki i wiesza w chłodnym, przewiewnym miejscu, dzięki czemu wytrzymują do zimy. Ich miąższ dobrze rozciera się po chlebie, dlatego są podstawą pa amb oli.

Jaka oliwa do pa amb oli?

Najlepsza jest oliwa z Majorki z oznaczeniem DOP Oli de Mallorca, zrobiona głównie z odmiany Mallorquina. Typ dulce jest łagodny i migdałowy, typ frutado bardziej zielony i lekko gorzki. Zamiennikiem może być łagodna Arbequina albo Empeltre.

Z czym je się pa amb oli na Majorce?

Najczęściej z serem Mahón-Menorca, wędliną camaiot lub jamón serrano, oliwkami trencades, kaparami i marynowanym koprem morskim fonoll marí. Bywa też tuńczyk, anchois, jajko albo sobrasada. Dodatki stawia się na stole, a każdy komponuje swoją kromkę sam.

Czy sobrasada to to samo co camaiot?

Nie. Sobrasada to surowa, dojrzewająca kiełbasa do smarowania z wieprzowiny i papryki, chroniona oznaczeniem IGP Sobrassada de Mallorca. Camaiot to wieprzowa wędlina z czarnym pieprzem, krojona w plastry. Obie pochodzą z Majorki i obie można jeść z chlebem, ale to różne produkty.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.

Czytaj dalej

Wszystkie: Kuchnia