DOP Sierra de Segura: Picual z najwyżej położonych gajów Jaén

DOP Sierra de Segura: 14 gmin na północnym wschodzie Jaén, gaje średnio na 899 m, Picual i odmiany lokalne, oliwy ekologiczne, specyfikacja i smak.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl11 min czytaniaDOP i IGP
DOP Sierra de Segura: Picual z najwyżej położonych gajów Jaén
W skrócie

DOP Sierra de Segura chroni oliwę extra virgin z 14 gmin na północnym wschodzie prowincji Jaén, gdzie gaje leżą średnio na wysokości 899 m, a ponad 16 tys. ha z nich mieści się w granicach największego parku przyrodniczego Hiszpanii. Prawie wszystkie drzewa to Picual. Oliwa jest zielonkawożółta, owocowa, z nutą jabłka i pomidora, lekko gorzka i bardzo stabilna.

Obszar
14 gmin w comarce Sierra de Segura (Jaén)
Wysokość
od ok. 520 m nad Guadalimar do 1809 m (El Yelmo), średnio 899 m
Odmiany
Picual (ok. 97% drzew), Verdala, Royal, Manzanillo de Jaén
Rejestracja w UE
1996, w pierwszej grupie hiszpańskich oliw
Charakter oliwy
owocowa, zielone jabłko, pomidor, świeża trawa, gorycz i pikantność średniej siły
Najlepsza do
pieczywa, surowych sałatek, gulaszy z dziczyzny, smażenia
Spis treści
  1. Gdzie leży: 14 gmin między Guadalimar a źródłami Segury
  2. Góry, gleby i klimat
  3. Historia: wcześnie uznana nazwa z gór
  4. Odmiany: Picual i trzy towarzyszki
  5. Wymagania specyfikacji
  6. Produkcja w liczbach
  7. Ekologiczne gaje i wczesny zbiór
  8. Jak smakuje
  9. Jak rozpoznać butelkę
  10. Producenci i spółdzielnie
  11. Co zobaczyć w okolicy
  12. W kuchni
  13. Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie
  14. Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży: 14 gmin między Guadalimar a źródłami Segury

Comarca Sierra de Segura zajmuje północno-wschodni róg prowincji Jaén, przy granicy z Kastylią-La Manchą (prowincja Albacete). Specyfikacja oznaczenia wymienia 14 gmin: Arroyo del Ojanco, Beas de Segura, Benatae, Chiclana de Segura, Génave, Hornos de Segura, Orcera, La Puerta de Segura, Puente Génave, Segura de la Sierra, Santiago-Pontones, Siles, Torres de Albánchez i Villarrodrigo. W starszych dokumentach znajdziesz liczbę 13: Arroyo del Ojanco był wtedy częścią Beas de Segura i samodzielną gminą stał się dopiero w 2001 r.

Cały obszar ma ok. 196 tys. ha, z czego gaje oliwne zajmowały w pierwotnej specyfikacji niecałe 39 tys. ha, czyli mniej więcej jedną piątą powierzchni. Resztę tworzą lasy sosnowe, skały i pastwiska. Największym oliwnym zagłębiem jest Beas de Segura z ponad 14 tys. ha drzew, daleko za nim plasuje się La Puerta de Segura. W połowie lat 2010. rada regulacyjna mówiła o ok. 40 tys. ha i ponad 8 tys. rolników.

Osiem gmin (Torres de Albánchez, Siles, Génave, Segura de la Sierra, Hornos, Benatae, Villarrodrigo i Orcera) leży częściowo w Parku Przyrodniczym Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. W jego granicach rośnie ponad 16 tys. ha gajów objętych DOP i rada podkreśla, że żadne inne oznaczenie na świecie nie ma tak dużej powierzchni oliwników w parku przyrodniczym. Sam park jest największym obszarem chronionym w Hiszpanii; szerzej opisujemy go w przewodniku po parku Cazorla, Segura i Las Villas.

Góry, gleby i klimat

Na mapie prowincji Jaén Sierra de Segura wyróżnia się wysokością. Najniżej położona miejscowość, Puente Génave, leży na 548 m, dolina Guadalimar schodzi do ok. 520 m, a najwyższy szczyt, El Yelmo w gminie Segura de la Sierra, ma 1809 m. Średnia dla strefy produkcji to 899 m, więc wiele gajów rośnie wyżej niż jakiekolwiek oliwki w okolicach Jaén czy Úbedy.

Gleby powstały na wapieniach i osadach mezozoicznych oraz trzeciorzędowych. Na stromych zboczach to płytkie, kamieniste litosole, w dolinach głębsze gleby ilasto-pylaste z bardziej zbitym podglebiem. Teren bywa tak pochyły, że część gajów obrabia się tradycyjnie, bez ciągnika. Na łagodniejszych stokach orze się od końca zimy do początku lata.

Klimat jest kontynentalny i surowy: od ok. 35 °C latem do −8 °C zimą, a opady wynoszą 500–700 mm rocznie, więcej niż średnio w prowincji. Region zasilają rzeki dorzecza Guadalimar i Guadalmeny (dopływów Gwadalkiwiru) oraz Hornos i Madera, które wpadają do Segury. Sama Segura bierze początek w gminie Santiago-Pontones i stąd płynie ku Murcji.

Historia: wcześnie uznana nazwa z gór

Oliwki uprawiano tu od wieków, ale gaje górskie zawsze dawały mniejsze plony niż równiny nad Gwadalkiwirem, więc lokalni producenci wcześnie postawili na jakość i nazwę miejsca. Pierwsze, tymczasowe uznanie państwowe oznaczenie otrzymało rozporządzeniem z 9 listopada 1979 r. Rada regulacyjna nazywa je najstarszą nazwą oliwną Andaluzji, choć w wielu zestawieniach pierwszeństwo przypisuje się DOP Baena, której regulamin zatwierdzono w 1981 r.

Regulamin Sierra de Segura zatwierdziła Junta de Andalucía w kwietniu 1993 r., a ministerstwo ratyfikowało go w listopadzie tego samego roku. W 1996 r. nazwa trafiła do unijnego rejestru razem z Baeną, Siuraną i Les Garrigues, jako jedna z czterech pierwszych hiszpańskich oliw chronionych w UE. Specyfikację skonsolidowano ponownie w 2023 r., między innymi z pełną listą 14 gmin.

Struktura gajów zmienia się powoli. W 2012 r. rada szacowała, że ok. 80% drzew ma 75–100 lat. Nasadzenia są klasyczne: zwykle 100–130 drzew na hektar, w układzie szachownicowym (tresbolillo) co ok. 10 m.

Odmiany: Picual i trzy towarzyszki

Specyfikacja dopuszcza cztery odmiany, ale w praktyce region to monokultura Picual, która stanowi ok. 97% drzew. Picual dobrze znosi mróz, daje dużo oleju (w Segurze średni uzysk z owoców wynosi ok. 20–22%) i oliwę o bardzo wysokiej zawartości kwasu oleinowego i polifenoli.

Pozostałe odmiany to:

  • Verdala: lokalna odmiana starych gajów, o niewielkim zasięgu.
  • Royal: autochtoniczna odmiana sąsiedniej Sierra de Cazorla, ceniona za słodszą, łagodniejszą oliwę; więcej w opisie odmiany Royal.
  • Manzanillo de Jaén: odmiana o dwojakim przeznaczeniu, która w ostatnich dekadach traciła teren. W 2016 r. rada kontrolowała ok. 50 ha, głównie w La Puerta de Segura, i rozpoczęła projekt jej odrodzenia: owoce mają być przyjmowane w almazarach osobno, by móc tłoczyć z nich oliwę jednoodmianową albo kupaże z Picual.

Wymagania specyfikacji

Oznaczenie obejmuje oliwę z oliwek z gajów wpisanych do rejestru rady, tłoczoną w zarejestrowanych almazarach (almazara to tłocznia oliwy). Specyfikacja jest krótka, ale zawiera kilka konkretnych progów.

Wymóg Wartość w specyfikacji
Odmiany Picual, Verdala, Royal, Manzanillo de Jaén
Liczba nadtlenkowa poniżej 19 mEq O₂/kg
K270 poniżej 0,20
Wilgotność maks. 0,1%
Zanieczyszczenia maks. 0,1%
Zbiór wyłącznie owoce zerwane z drzewa, bez oliwek z ziemi
Od zbioru do tłoczenia maks. 48 godzin
Początek i koniec zbioru ustala rada w każdej kampanii

Tekst specyfikacji mówi o zbiorze prosto z drzewa tradycyjnym terminem ordeño, czyli „dojeniem” gałęzi. Chodzi o to, by do partii chronionej nie trafiły owoce leżące na ziemi, które szybko fermentują. Kwasowość oliw DOP zwykle nie przekracza 0,5%, czyli jest wyraźnie niższa od limitu 0,8% dla kategorii extra virgin, który wyjaśniamy w poradniku o kategoriach oliwy.

Ważna jest też ocena sensoryczna. Rada ma własny panel degustacyjny akredytowany przez hiszpańską jednostkę ENAC, co w połowie lat 2010. miały tylko dwie hiszpańskie DOP oliwy. Każda partia musi przejść ocenę panelu, zanim dostanie kontretykietę.

Produkcja w liczbach

Ilość oliwy mocno zależy od pogody, bo większość gajów to uprawa bez nawadniania. Poniższe dane dotyczą wszystkich almazar zrzeszonych w radzie, nie tylko oliwy sprzedanej z pieczęcią DOP.

Kampania Oliwa z almazar zarejestrowanych w DOP
2011/12 29 935 t (w tym 32% extra virgin)
2021/22 ok. 26 000 t
2022/23 blisko 10 000 t (susza)
2023/24 ok. 12 000 t (prognoza z grudnia 2023), uzysk ok. 18%
Średnia wieloletnia ok. 22 000 t

Pod nazwą DOP butelkuje się tylko część tej oliwy. Reszta trafia na rynek jako zwykła extra virgin albo luzem do dużych rozlewni.

Ekologiczne gaje i wczesny zbiór

Sierra de Segura była jednym z hiszpańskich pionierów rolnictwa ekologicznego w oliwkach. Spółdzielnia Sierra de Génave zaczęła tłoczyć ekologiczną Picual w 1990 r., w ramach unijnego programu badawczego, i sprzedaje ją pod markami Señorío de Génave i Oro de Génave. Z regionu wywodzą się też Ecotrujal w Torres de Albánchez i stowarzyszenie ekologicznych rolników Oleaí z Beas de Segura. Co dwa, trzy lata w Puente de Génave odbywają się targi Ecoliva, poświęcone ekologicznej uprawie oliwek; narodziły się w 1997 r. w Jaén, a w Puente de Génave goszczą od 2010 r. Jak czytać oznaczenia bio, wyjaśniamy w tekście o oliwie ekologicznej.

Druga specjalność to oliwa z wczesnego zbioru. W 2013 r. rada wprowadziła osobną certyfikację dla oliwy extra virgin wytłoczonej najpóźniej do 30 listopada; w 2016 r. była to jedyna taka certyfikacja w hiszpańskiej DOP. Zielona Picual z października i listopada daje mniej oleju, ale ma więcej polifenoli i intensywniejszy aromat. Szczegóły opisujemy w poradniku o cosecha temprana.

Jak smakuje

Specyfikacja opisuje oliwę jako zielonkawożółtą, owocową, aromatyczną, lekko gorzką i bardzo stabilną. W kieliszku degustacyjnym typowa Segura pachnie zielonym jabłkiem, liściem i owocem pomidora oraz świeżo skoszoną trawą. W ustach gorycz i pikantność są wyraźne, ale zwykle mniej agresywne niż u Picual z nizin. Chłodne noce i wolniejsze dojrzewanie owoców dają oliwę bardziej zieloną i świeżą.

Oliwa z wczesnego zbioru ma intensywnie zielony kolor, ostrzejszy pieprzny finisz i aromaty pomidorowe. Oliwa z grudnia i stycznia jest bardziej złota, z nutami dojrzałego jabłka i migdała. Dzięki stabilności Picual obie wersje dobrze znoszą przechowywanie, choć po otwarciu warto zużyć butelkę w ciągu kilku tygodni.

Jak rozpoznać butelkę

Na etykiecie musi być napis „Denominación de Origen Protegida «Sierra de Segura»”, a samą etykietę zatwierdza rada regulacyjna. Każde opakowanie dla konsumenta ma numerowaną kontretykietę albo pieczęć, wydaną przez radę zarejestrowanym rozlewniom i naklejoną tak, by nie dało się jej użyć ponownie. Obok powinno znaleźć się unijne logo ChNP w kolorach czerwono-żółtych.

Wskazówka

szukaj na etykiecie roku kampanii i daty zbioru. Butelka z dopiskiem o wczesnym zbiorze i numerem kontretykiety to najpewniejszy sposób na świeżą, zieloną Segurę. Jak czytać resztę informacji, wyjaśniamy w poradniku o etykiecie.

Producenci i spółdzielnie

Region to kraina spółdzielni. W rejestrze rady są m.in. Del Campo Agrosegura w La Puerta de Segura, Sierra de Génave w Génave, La Vicaría w Puente de Génave, Santa Teresa de Jesús (marka Aceibes) w Beas de Segura, Nuestra Señora de Nazaret w Chiclana de Segura oraz prywatne tłocznie, takie jak Potosí 10 w Orcerze czy Oleofer (Tierras de Tavara) w La Puerta de Segura. Wiele spółdzielni sprzedaje oliwę wspólnie przez Jaencoop, grupę drugiego stopnia z siedzibą w Villanueva del Arzobispo.

Rada co roku przyznaje własne nagrody Premios Ardilla. W edycji 2021 wyróżniono ekologiczną Oleaí „Primer Día de Cosecha” tłoczoną w Oleofer, Sierra de Génave Selección oraz Saqura ze spółdzielni San Francisco, sprzedawaną przez Jaencoop. Wszystkie jedenaście zgłoszonych wtedy oliw pochodziło z wczesnego zbioru Picual.

Co zobaczyć w okolicy

Segura de la Sierra to wieś na stromym wzgórzu pod zamkiem, z którego widać morze gajów schodzących ku Guadalimar; według miejscowej tradycji urodził się tu poeta Jorge Manrique. Hornos de Segura stoi na skalnej ostrodze nad zbiornikiem Tranco. W gminie Santiago-Pontones można dojść do źródeł Segury. Część almazar, m.in. w Orcerze i La Puerta de Segura, przyjmuje gości na degustacje; najciekawiej jest w sezonie tłoczenia, od listopada do stycznia, a przed wizytą warto się umówić.

Najlepiej połączyć Segurę z resztą parku i sąsiednimi oznaczeniami: DOP Sierra de Cazorla na południu i masywem Sierra Mágina za Gwadalkiwirem. Do Úbedy i Baezy jest stąd ok. godziny jazdy.

W kuchni

Kuchnia gór Segury jest pasterska i zimowa: gachamiga (smażona mąka z czosnkiem), ajoharina, gulasze z dziczyzny i andrajos, czyli płaty ciasta gotowane w sosie. Wszystkie zaczynają się od solidnej porcji oliwy na patelni, a stabilna Picual dobrze znosi długie gotowanie i smażenie.

Na surowo Segura sprawdza się na grzance z pomidorem, w sałatkach z pomidorów i papryki, takich jak pipirrana z Jaén, oraz do kozich serów z gór. Oliwa z wczesnego zbioru lubi gorzkawe warzywa, strączki i grillowane mięso. Szerzej o tym, gdzie mieści się to oznaczenie na mapie kraju, piszemy w przewodniku po hiszpańskich DOP i IGP, a o oznaczeniu całej prowincji w tekście o IGP Aceite de Jaén.

Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie

W bazie serwisu 48 firm deklaruje oliwę z oznaczeniem Sierra de Segura. Lista nie zastępuje rejestru rady regulacyjnej: certyfikat dotyczy konkretnych partii, więc sprawdzaj logo i numerowaną kontretykietę na butelce.

FirmaMiejscowośćRodzaj
Antonio González Lozanogospodarstwo
CTFO Sierra de Alcaraz S.L.tłocznia
El Candil - Tierra de Olivosgospodarstwo
Javier Aibar Chinchillagospodarstwo
Jorge Lucha Hornosgospodarstwo
Los Olivos Management LLCmarka i handel
Olivarera Santa Anatłocznia
S.C.A. Agrícola Ntra. Sra. Virgen del Campospółdzielnia
S.C.A. Ntra. Sra. de la Asunción (Sierra de Segura)spółdzielnia
S.C.A. San Bartolomé (Sierra de Segura)spółdzielnia
S.C.A. San Francisco (Sierra de Segura)spółdzielnia
S.C.A. San Marcos (Sierra de Segura)spółdzielnia
Vicente Castillo Floresgospodarstwo
Ángel Gómez Gómezgospodarstwo
Cortijo La Zarza (Chinchilla)Arroyo del Ojancogospodarstwo
San Francisco S.C.A. (Arroyo del Ojanco)Arroyo del Ojancospółdzielnia
Arte Oleum AOVE S.L.Beas de Seguragospodarstwo · eko
Cooperativa del Campo San Anton S.Coop. And.Beas de Seguraspółdzielnia
Komorebi Organic Farming (Oleaí)Beas de Seguragospodarstwo · eko
San Juan de la Cruz de Beas de SeguraBeas de Seguraspółdzielnia
San Marcos S.C.A. (Beas de Segura)Beas de Seguraspółdzielnia
Santa Teresa de Jesus S.Coop. And.Beas de Seguraspółdzielnia
Cooperativa San Isidro (Benatae)Benataespółdzielnia
Sociedad Coop Andaluza del Campo San Isidro LabradorBenataespółdzielnia
Nuestra Señora de Nazaret S.Coop. And.Chiclana de Seguraspółdzielnia
Cooperativa Virgen del Campo S.C.A.Génavespółdzielnia
Olivar de Segura S.C.A.Génavespółdzielnia · eko
Sierra de Genave S.Coop. And.Génavespółdzielnia · eko
Orotradicional SLJaénmarka i handel
Del Campo Agrosegura S.Coop. And.La Puerta de Seguraspółdzielnia
Hacienda Los PoyosLa Puerta de Seguragospodarstwo
Molino de Segura SALa Puerta de Seguratłocznia
Oleofer - Tierras de TavaraLa Puerta de Seguratłocznia
Oro de la PuertaLa Puerta de Seguratłocznia
Tierras de Tavara (Oleofer S.L.)La Puerta de Seguragospodarstwo · eko
Nuestra Señora de la Asuncion S.Coop. And.Orceraspółdzielnia
Potosí 10 S.A.Orceratłocznia
San Juan Bautista de PeñolitePeñolite (Puente de Génave)spółdzielnia
Cooperativa San Juan Bautista (Puente de Génave)Puente de Génavespółdzielnia
Jaencoop S.C.A. 2º GradoPuente de Génavespółdzielnia
La Vicaria S.Coop. And.Puente de Génavespółdzielnia · eko
San Isidro S.C.A. (Puente de Génave)Puente de Génavespółdzielnia
Gutamarta S.Coop. And.Segura de la Sierraspółdzielnia
Nuestra Señora del Pilar S.Coop. And.Segura de la Sierraspółdzielnia
Cooperativa San Isidro de SilesSilesspółdzielnia
Aceites El Carrascal S.A.Torres de Albáncheztłocznia
S.C.A. Virgen del Campo (Torres de Albánchez)Torres de Albánchezspółdzielnia
S.C.A. Jaencoop de 2º GradoVillanueva del Arzobispospółdzielnia

Pytania i odpowiedzi

Ile gmin obejmuje DOP Sierra de Segura?

Skonsolidowana specyfikacja wymienia 14 gmin na północnym wschodzie prowincji Jaén. Starsze dokumenty podają 13, bo Arroyo del Ojanco stał się samodzielną gminą dopiero w 2001 r., po odłączeniu od Beas de Segura. Największym producentem w obrębie oznaczenia jest Beas de Segura.

Z jakiej odmiany jest oliwa Sierra de Segura?

Prawie wyłącznie z Picual, która stanowi ok. 97% drzew w regionie. Specyfikacja dopuszcza też Verdalę, Royal i Manzanillo de Jaén, ale ich udział jest niewielki. Rada wspiera odrodzenie Manzanillo de Jaén, głównie w La Puerta de Segura.

Kiedy DOP Sierra de Segura została zarejestrowana w UE?

W 1996 r., razem z DOP Baena, Siurana i Les Garrigues, jako jedna z pierwszych czterech hiszpańskich oliw w unijnym rejestrze. Tymczasowe uznanie krajowe nazwa otrzymała już w listopadzie 1979 r., a regulamin zatwierdzono w 1993 r.

Jak smakuje oliwa DOP Sierra de Segura?

Jest zielonkawożółta, owocowa, z aromatem jabłka, pomidora i świeżej trawy. Ma wyraźną, ale zrównoważoną gorycz i pikantność typową dla Picual oraz bardzo wysoką stabilność. Wersje z wczesnego zbioru są bardziej zielone i pieprzne.

Czy oliwa z Sierra de Segura bywa ekologiczna?

Tak, region należy do pionierów ekologicznej oliwy w Hiszpanii. Spółdzielnia Sierra de Génave tłoczy ekologiczną Picual od 1990 r., a w Puente de Génave odbywają się targi Ecoliva poświęcone ekologicznym gajom. Ekologiczne oliwy z DOP mają na etykiecie zarówno kontretykietę rady, jak i unijny znak rolnictwa ekologicznego.

Co oznacza certyfikat wczesnego zbioru w Sierra de Segura?

To osobne poświadczenie rady regulacyjnej, wprowadzone w 2013 r., dla oliwy extra virgin wytłoczonej najpóźniej do 30 listopada. Taka oliwa jest bardziej zielona, intensywna i bogatsza w polifenole. Na etykiecie pojawia się wtedy dopisek o wczesnym zbiorze obok oznaczenia DOP.

Jak długo mogą czekać oliwki na tłoczenie w DOP Sierra de Segura?

Specyfikacja pozwala na najwyżej 48 godzin od zbioru do przerobu w almazarze. Do partii chronionej mogą trafić wyłącznie owoce zebrane z drzewa, bez oliwek z ziemi. Dobre spółdzielnie tłoczą zwykle tego samego dnia.

Czym różni się Sierra de Segura od Sierra de Cazorla?

Obie leżą w tym samym parku przyrodniczym, ale Segura obejmuje północną część gór i 14 gmin, a Cazorla południową część i 9 gmin. W Segurze dominuje niemal wyłącznie Picual, w Cazorli ważną rolę gra też lokalna odmiana Royal, która daje słodszą, łagodniejszą oliwę.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.