Manzanilla Cacereña: oliwa i oliwka stołowa z Estremadury

Manzanilla Cacereña z gór Sierra de Gata: owocowa oliwa z nutą jabłka i banana oraz czarne oliwki stołowe. Pochodzenie, smak, DOP Gata-Hurdes i kuchnia.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaOdmiany
Manzanilla Cacereña: oliwa i oliwka stołowa z Estremadury
W skrócie

Manzanilla Cacereña to odmiana o podwójnym przeznaczeniu z północy Estremadury. Około czterech piątych zbiorów trafia na stół, głównie jako czarne oliwki, a z reszty tłoczy się owocową, lekko słodką oliwę z nutami jabłka, banana i świeżej trawy, z umiarkowaną goryczą. Najlepsze oliwy pochodzą z górskich tarasów Sierra de Gata i Las Hurdes, chronionych przez DOP Gata-Hurdes.

Region
północ prowincji Cáceres (Sierra de Gata, Las Hurdes), także Salamanka, zachód Wspólnoty Madrytu, pogranicze Portugalii
Przeznaczenie
oliwki stołowe (ok. 80%) i oliwa (ok. 20%)
Charakter oliwy
owocowa, lekko słodka, zrównoważona gorycz i ostrość
Oznaczenie
DOP Gata-Hurdes
Najlepsza do
migas, sałatek z pieczonej papryki, ryb, pieczonych warzyw
Spis treści
  1. Jabłuszko z Cáceres: nazwa i pochodzenie
  2. Gdzie rośnie Manzanilla Cacereña
  3. Gaje na stokach Sierra de Gata
  4. Drzewo i owoc
  5. Jak smakuje oliwa z Manzanilli Cacereñi
  6. Skład i trwałość
  7. Oliwki stołowe: czarne i zielone
  8. DOP Gata-Hurdes i inne oznaczenia
  9. Manzanilla Cacereña w kuchni
  10. Manzanilla Cacereña na tle innych odmian
  11. Pytania i odpowiedzi

Jabłuszko z Cáceres: nazwa i pochodzenie

Manzanilla to po hiszpańsku małe jabłko. Tak od dawna nazywa się w Hiszpanii odmiany o kulistych owocach, a przydomek cacereña odróżnia tę z Cáceres od sławniejszej, sewilskiej kuzynki. To ważne rozróżnienie: Manzanilla de Sevilla to klasyczna zielona oliwka stołowa z Andaluzji, a Manzanilla Cacereña jest odrębną odmianą Estremadury, bogatszą w olej i częściej przerabianą na oliwki czarne. W handlu skraca się jej nazwę do Cacereña.

Odmiana wywodzi się z gór północnej Estremadury i tam do dziś ma swoje centrum. Nie ma dla niej spektakularnej legendy założycielskiej: to typowa odmiana chłopska, która przez pokolenia żywiła górskie wioski oliwkami na zimę i oliwą do kuchni. Szersze tło historyczne regionu opisujemy w przewodniku po Estremadurze i oliwach z pogranicza.

Gdzie rośnie Manzanilla Cacereña

Rdzeniem uprawy są comarki Sierra de Gata i Las Hurdes na północnym zachodzie prowincji Cáceres, przy granicy z Portugalią i Kastylią i León. Odmiana schodzi stąd w doliny rzeki Alagón, a w mniejszej skali rośnie w całej Estremadurze. Po drugiej stronie gór przechodzi do południowej Salamanki, a po drugiej stronie granicy do sąsiednich gajów portugalskich.

Osobną wyspą uprawy jest zachód Wspólnoty Madrytu, gdzie Manzanilla Cacereña należy do odmian dopuszczonych w DOP Aceite de Madrid, obok Cornicabry i Castellany. Oliwy z tej części Hiszpanii opisujemy w tekście o Kastylii i León, Galicji i północy, gdzie odmiana dochodzi do granic zasięgu uprawy oliwki.

Obszar Krajobraz Główne wykorzystanie
Sierra de Gata i Las Hurdes (Cáceres) strome stoki, tarasy, granit i łupki oliwa DOP, oliwki stołowe
Doliny Alagón i okolice Cáceres łagodniejsze wzgórza oliwki stołowe, oliwa
Południowa Salamanka doliny górskie oliwa, oliwki domowe
Zachód Wspólnoty Madrytu wzgórza przy granicy z Ávilą i Toledo oliwa DOP Aceite de Madrid

Gaje na stokach Sierra de Gata

Kto przejeżdża przez Hoyos, Gata czy Robledillo de Gata, widzi oliwki na tarasach wyciętych w stromych zboczach. Teren wznosi się od około 400 m do ponad 2000 m na grzbietach, a drzewa oliwne sięgają mniej więcej 800 m. To południowe stoki Kordyliery Centralnej, które osłaniają gaje przed chłodnymi wiatrami z północy.

Gleby są granitowe, miejscami łupkowe i piaskowcowe, więc zupełnie inne niż wapienne ziemie Andaluzji. Klimat jest kontynentalny z wpływem Atlantyku: średnia roczna temperatura wynosi około 13,5 °C w górach i 16,5 °C w niższych partiach, a opady sięgają 600–1300 mm rocznie. To dużo jak na hiszpańską oliwkę i jeden z powodów, dla których tutejsze owoce są mięsiste i soczyste.

Tradycyjne nasadzenia bywają gęste, ponad 250 drzew na hektar, a na wąskich tarasach maszyny wjeżdżają z trudem. Dawniej drzewa rozmnażano z grubych zdrewniałych sadzonek, nowe sadzi się z sadzonek półzdrewniałych ukorzenianych pod mgłą. W górach szeroko rozpowszechniła się też uprawa ekologiczna, a w wielu wioskach gaje należą do drobnych rodzinnych gospodarstw zrzeszonych w spółdzielniach. Co oznacza to oznaczenie na butelce, wyjaśniamy w poradniku o oliwie ekologicznej.

Drzewo i owoc

Owoc jest średniej wielkości, waży zwykle 3–4 g, jest kulisty, prawie symetryczny, z zaokrąglonym wierzchołkiem, płaską podstawą i licznymi drobnymi przetchlinkami. Miąższ jest jędrny i drobnoziarnisty, dlatego dobrze znosi przetwarzanie na oliwki stołowe. W dojrzałym owocu woda stanowi 51–60% masy, olej 18–20%, a pestka około 20%.

Manzanilla Cacereña dojrzewa wcześnie, ale nierówno: na jednym drzewie wiszą obok siebie owoce zielone, fioletowe i czarne. Owoce łatwo odrywają się od gałęzi, co sprzyja zbiorowi mechanicznemu tam, gdzie pozwala na to teren. Na tarasach Sierra de Gata wciąż dominuje jednak praca rąk i tyczek, a na oliwki stołowe zrywa się owoce ręcznie, żeby nie były poobijane. Różne metody zbioru porównujemy w tekście od tyczki po kombajn.

Nierówne dojrzewanie jest dla producentów wyzwaniem. Na oliwę z wczesnego zbioru trzeba wybrać moment, gdy przeważają owoce zielone i przebarwiające się, a na oliwki czarne poczekać, aż większość owoców osiągnie pełną dojrzałość.

Jak smakuje oliwa z Manzanilli Cacereñi

Dobra oliwa z tej odmiany jest intensywnie owocowa, z aromatem jabłka, banana i świeżo skoszonej trawy. W ustach jest lekko słodka, a gorycz i ostrość pozostają w równowadze, bez dominowania. Oliwa z owoców dojrzałych ma kolor złotożółty, z zielonych i przebarwiających się bywa zielonkawa i bardziej trawiasta.

Różnica między wczesnym a późnym zbiorem jest wyraźna. Oliwy z października i początku listopada mają więcej zielonego liścia, pomidora i pikantności w finiszu. Oliwy z owoców dojrzałych są okrąglejsze, z nutą dojrzałego jabłka i migdała, i nadają się dla osób, którym andaluzyjskie Picual wydają się zbyt gorzkie. Na czym polega wczesny zbiór i ile kosztuje taka oliwa, wyjaśniamy w poradniku o cosecha temprana.

Skład i trwałość

Oliwy z Manzanilli Cacereñi zawierają zwykle 70–77% kwasu oleinowego, a w górskich gajach Gata-Hurdes często ponad 75%. Mają korzystny stosunek kwasów nienasyconych do nasyconych oraz oleinowego do linolowego. Są gęste w odczuciu i stosunkowo stabilne, choć nie dorównują pod tym względem Picual czy Cornicabrze.

W praktyce oliwa z dobrej almazary zachowuje świeżość przez 12–18 miesięcy od tłoczenia, jeśli stoi w ciemnej butelce, w chłodzie. Owocowe aromaty jabłka i banana słabną szybciej niż gorycz, więc najciekawiej smakuje w pierwszych miesiącach po kampanii.

Oliwki stołowe: czarne i zielone

Około 80% zbiorów Manzanilli Cacereñi trafia na stół. Najważniejszym produktem są czarne oliwki utleniane: owoce zbiera się w zaawansowanej dojrzałości, odgorzkla roztworem zasadowym, który usuwa oleuropeinę, i przez 5–9 dni przewietrza, aż skórka sczernieje. Na koniec płucze się je, żeby ustabilizować odczyn. Tak powstają jednolicie czarne oliwki bez pestek, krojone w plasterki do pizzy i sałatek, których Hiszpania eksportuje ogromne ilości. Ten rynek zna dobrze także Hojiblanca, druga wielka odmiana czarnych oliwek.

Cacereña ma też wersje bardziej domowe. Sprzedaje się ją całą, drylowaną, nadziewaną, nacinaną, łamaną i marynowaną w zalewach z czosnkiem i ziołami. W smaku jest wyrazista, słono-kwaśna, z jędrnym miąższem, dobra na przekąskę i do sałatek. Przegląd hiszpańskich oliwek z podziałem na odmiany i metody przygotowania znajdziesz w artykule o oliwkach stołowych.

Uwaga

Czarne oliwki z puszki to nie to samo co oliwki dojrzałe naturalnie. Kolor oliwek utlenianych utrwala się często glukonianem żelaza (E579), co znajdziesz na etykiecie. Oliwki dojrzewające naturalnie na drzewie mają zwykle mniej jednolity kolor, od fioletu po brąz, i wyraźniejszą gorycz.

DOP Gata-Hurdes i inne oznaczenia

Najważniejszym oznaczeniem tej odmiany jest DOP Gata-Hurdes, z radą regulacyjną w Hoyos. Chroni oliwę extra virgin z Manzanilli Cacereñi tłoczoną w górskich comarkach północnego Cáceres. To jedna z nielicznych hiszpańskich DOP opartych na odmianie, która w większości kończy jako oliwka stołowa.

Oznaczenie Rola Manzanilli Cacereñi Charakter oliwy
DOP Gata-Hurdes odmiana podstawowa intensywnie owocowa, jabłko, banan, trawa, lekko słodka
DOP Aceite de Madrid jedna z odmian dopuszczonych, obok Cornicabry i Castellany od owocowej do średnio intensywnej
Pozostała Estremadura odmiana uzupełniająca w gajach mieszanych zależnie od mieszanki

W południowej części regionu dominują inne odmiany. W okolicach La Serena rządzi Cornezuelo, podstawa DOP Aceite Monterrubio, a w Tierra de Barros oliwki rosną obok winnic. Podróżnym, którzy chcą zobaczyć gaje Gata z bliska, polecamy jesień: w listopadzie trwa zbiór, a w wioskach regionu działają małe almazary i spółdzielnie, które często przyjmują gości po wcześniejszym umówieniu.

Manzanilla Cacereña w kuchni

Kuchnia Estremadury jest pasterska i prosta, a oliwa z Cacereñi należy do jej podstawowych składników. Migas extremeñas to czerstwy chleb zwilżony wodą i powoli smażony na oliwie z czosnkiem, dziś często z chorizo, boczkiem i jajkiem sadzonym. Oliwa średniej intensywności nie przytłacza tu chleba, a jednocześnie wytrzymuje długie smażenie na umiarkowanym ogniu.

Do zorongollo, sałatki z pieczonej czerwonej papryki z czosnkiem, octem sherry i jajkiem, lepiej wybrać oliwę z wczesnego zbioru, która doda zielonej świeżości. Sprawdza się też do ryb pieczonych w piekarniku, pieczonych ziemniaków, kremowych serów owczych z regionu i do zwykłej kromki chleba z pomidorem. Jak dobrać intensywność oliwy do dania, opisujemy w artykule jaka oliwa do jakiego dania.

Wskazówka

Marynowane zielone Cacereñas podaj z odrobiną ich własnej oliwy, skórką pomarańczy i tymiankiem. Owocowy aromat oliwy łagodzi słoność zalewy.

Manzanilla Cacereña na tle innych odmian

Odmiana Region Przeznaczenie Owocowość Gorycz Trwałość
Manzanilla Cacereña Cáceres, Salamanka stołowa i oliwa intensywna, jabłko, banan niska do średniej średnia
Manzanilla de Sevilla Sewilla głównie stołowa (zielona) średnia średnia średnia
Hojiblanca Kordoba, Malaga, Sewilla oliwa i stołowa średnia, trawiasta średnia średnia
Cornezuelo Badajoz, zachód Andaluzji oliwa średnia do intensywnej średnia średnia do wysokiej
Picual Jaén oliwa intensywna wysoka bardzo wysoka

Na tle Picual Cacereña jest wyraźnie łagodniejsza i bardziej owocowa. Od Manzanilli de Sevilla różni się wyższą zawartością oleju i tym, że lepiej nadaje się na oliwki czarne niż na zielone po sewilsku.

Pytania i odpowiedzi

Czy Manzanilla Cacereña to ta sama odmiana co Manzanilla de Sevilla?

Nie. Obie mają kuliste owoce i stąd wspólną nazwę, ale to odrębne odmiany. Manzanilla de Sevilla to andaluzyjska oliwka stołowa przerabiana głównie na zielono, a Manzanilla Cacereña pochodzi z Estremadury, zawiera więcej oleju i częściej trafia na stół jako oliwka czarna lub do tłoczni.

Jak smakuje oliwa z Manzanilli Cacereñi?

Jest intensywnie owocowa, z aromatem jabłka, banana i świeżo skoszonej trawy. W ustach jest lekko słodka, z umiarkowaną, zrównoważoną goryczą i ostrością. Oliwy z wczesnego zbioru są bardziej zielone i pikantne, z dojrzałych owoców złote i łagodne.

Gdzie uprawia się Manzanillę Cacereñę?

Głównie na północy prowincji Cáceres w Estremadurze, w górach Sierra de Gata i Las Hurdes. Odmiana rośnie też w południowej Salamance, w zachodniej części Wspólnoty Madrytu i na pograniczu z Portugalią. Gaje leżą często na tarasach na wysokości do około 800 m.

Co to jest DOP Gata-Hurdes?

To chroniona nazwa pochodzenia oliwy extra virgin z Manzanilli Cacereñi, tłoczonej w górskich comarkach północnego Cáceres. Rada regulacyjna ma siedzibę w Hoyos. Oliwy z tej DOP są intensywnie owocowe, lekko słodkie, z nutami jabłka, banana i trawy.

Czy czarne oliwki z puszki to Manzanilla Cacereña?

Często tak, bo to jedna z głównych hiszpańskich odmian do produkcji czarnych oliwek utlenianych, obok Hojiblanki. Owoce odgorzkla się roztworem zasadowym i przewietrza, aż sczernieją. Na etykiecie odmiana zwykle nie jest podana, chyba że producent podkreśla pochodzenie.

Czy na oliwie z Manzanilli Cacereñi można smażyć?

Tak, dobrze znosi smażenie na umiarkowanym ogniu, na przykład przy przygotowaniu migas czy jajek. Ma sporo kwasu oleinowego i średnią trwałość, więc do jednorazowego smażenia wystarczy. Do wielokrotnej frytury lepsza jest Picual, a najlepsze, owocowe butelki szkoda grzać.

Ile oleju zawierają oliwki Manzanilla Cacereña?

Dojrzały owoc zawiera zwykle 18–20% oleju, około 51–60% wody i około 20% pestki. To mniej niż w typowych odmianach oliwnych z Andaluzji, dlatego większość zbiorów przerabia się na oliwki stołowe. Na oliwę idzie mniej więcej jedna piąta owoców.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.

Czytaj dalej

Wszystkie: Odmiany