DOP Estepa: Hojiblanca z sewilskiej Sierra Sur

DOP Estepa: 15 gmin Sewilli i Kordoby, Hojiblanca i Arbequina, cztery typy oliwy, surowe normy polifenoli i kwasowości oraz spółdzielnia Oleoestepa.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaDOP i IGP
DOP Estepa: Hojiblanca z sewilskiej Sierra Sur
W skrócie

DOP Estepa obejmuje dwanaście gmin sewilskiej Sierra Sur oraz fragmenty Écija, Osuny i kordobańskiego Puente Genil. Chroni wyłącznie oliwę extra virgin z wczesnego zbioru, opartą na Hojiblance, w czterech typach: kupaż pięciu odmian, Hojiblanca z Arbequiną oraz dwie oliwy jednoodmianowe. Specyfikacja należy do najsurowszych w Hiszpanii: kwasowość najwyżej 0,3% i co najmniej 405 mg/kg polifenoli.

Obszar
12 gmin w całości i 3 częściowo, prowincje Sewilla i Kordoba
Odmiany
Hojiblanca, Arbequina, Manzanilla de Sevilla, Picual, Lechín de Sevilla
Typy oliwy
cztery, wszystkie extra virgin
Charakter oliwy
zielony owoc średniej intensywności, wyraźna goryczka i pikantność
Rejestracja w UE
październik 2010
Najważniejszy producent
spółdzielnia drugiego stopnia Oleoestepa
Spis treści
  1. Gdzie leży: Sierra Sur i wapienne wzgórza
  2. Od Ostippo do spółdzielni
  3. Odmiany
  4. Cztery typy oliwy DOP Estepa
  5. Wymagania specyfikacji
  6. Jak smakuje
  7. Jak rozpoznać butelkę
  8. Oleoestepa i inni producenci
  9. Estepa i okolice
  10. W kuchni
  11. Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie
  12. Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży: Sierra Sur i wapienne wzgórza

Estepa leży mniej więcej w połowie drogi między Sewillą a Malagą, około 110 km na wschód od stolicy prowincji, na pograniczu campiña (rolniczej równiny nad Genilem) i niskich wapiennych pasm Sierra Sur. Z miejskiego wzgórza San Cristóbal widać krajobraz, który dobrze tłumaczy nazwę oznaczenia: aż po horyzont ciągną się rzędy drzew oliwnych. Specyfikacja podaje, że gaje oliwne zajmują około 95% ziemi uprawnej komarki.

Zakres Prowincja Gminy
w całości Sewilla Aguadulce, Badolatosa, Casariche, Estepa, Gilena, Herrera, Lora de Estepa, Marinaleda, Martín de la Jara, Pedrera, La Roda de Andalucía, El Rubio
częściowo Sewilla Écija (wybrane obręby katastralne), Osuna (wybrane obręby katastralne)
częściowo Kordoba Puente Genil (tylko obszar Miragenil)

Gleby są wapienne i ubogie w materię organiczną. Wapień decyduje o krajobrazie i o tym, co się tu opłaca uprawiać: zboża ustąpiły drzewom oliwnym, które lepiej znoszą suche lata. Opady są skąpe, a niedobór wody sprzyja goryczce i wyższej zawartości polifenoli. Lato bywa łagodniejsze niż w sąsiednich rejonach, owoce szybciej osiągają właściwą dojrzałość, a zbiór zaczyna się wcześnie. Od wschodu Sierra Sur graniczy z prowincją Malaga i gajami DOP Antequera, gdzie również króluje Hojiblanca. Szerszy obraz okolicy daje artykuł o Sewilli i Kadyksie.

Od Ostippo do spółdzielni

Okolice Estepy były zamieszkane od neolitu, a stanowiska iberyjskie i z epoki metali poprzedzają rzymskie miasto Ostippo. Z czasów rzymskich pochodzą najstarsze świadectwa uprawy oliwek w komarce. Muzułmanie nazywali miasto Istabba i za ich rządów oliwa była obecna w codziennym życiu, a po rekonkwiście, w późnym średniowieczu, gaje szybko się rozrosły.

W epoce nowożytnej Estepa wyróżniała się wczesnym, nastawionym na zysk modelem gospodarowania w gajach, z dużymi majątkami produkującymi na sprzedaż. W XX wieku komarka stała się jednym z ośrodków nowoczesnego oliwiarstwa Andaluzji, a jej doświadczenia przenoszono do innych regionów. Historyczne centrum miasta uznano w 1965 roku za zespół zabytkowy.

Junta de Andalucía zatwierdziła oznaczenie w listopadzie 2004 roku, a do unijnego rejestru chronionych nazw pochodzenia Estepa trafiła rozporządzeniem z 8 października 2010 roku. Specyfikację później zmieniano, między innymi rozszerzając listę typów oliwy. O tym, jak Estepa wypada na tle innych oznaczeń, piszemy w przewodniku po hiszpańskich DOP i IGP.

Odmiany

Specyfikacja dopuszcza pięć odmian, a główną rolę gra Hojiblanca, odmiana rodem z pogranicza Kordoby, Malagi i Sewilli. Daje oliwę owocową, z nutą migdała, z lekką goryczką i pieprzowym finiszem. Druga w kolejności jest Arbequina, która przyjechała z Katalonii i dobrze rośnie w nowszych gajach. Łagodzi kupaże i wnosi aromat jabłka i banana.

Pozostałe trzy odmiany to Manzanilla de Sevilla, znana głównie jako oliwka stołowa, Picual, która dodaje goryczki i trwałości, oraz Lechín de Sevilla, stara odmiana zachodnioandaluzyjskich równin, nazywana też Zorzaleño lub Ecijano. W gajach Sierra Sur dominują Hojiblanca i Arbequina, a pozostałe odmiany rosną w mniejszych ilościach.

Cztery typy oliwy DOP Estepa

Pod nazwą Estepa można sprzedawać cztery rodzaje oliwy extra virgin. W każdym przypadku liczy się wczesny zbiór, ale terminy różnią się w zależności od odmiany.

Typ Skład Ostatni dzień zbioru Polifenole
Kupaż pięciu odmian co najmniej 35% Hojiblanki zebranej w listopadzie oraz Arbequina, Manzanilla, Picual i Lechín 15 stycznia (Arbequina 30 grudnia) min. 405 mg/kg
Hojiblanca i Arbequina 20–80% Hojiblanki, reszta Arbequina 15 stycznia (Arbequina 30 grudnia) min. 405 mg/kg
Hojiblanca 100% Hojiblanki 15 stycznia min. 405 mg/kg
Arbequina 100% Arbequiny 30 grudnia min. 250 mg/kg

Rada regulacyjna może w trudnym roku przesunąć koniec zbioru do 31 stycznia. Niższy próg polifenoli dla czystej Arbequiny wynika z natury tej odmiany: jej oliwa jest delikatna i ma mniej związków fenolowych niż Hojiblanca czy Picual. Dlaczego terminy zbioru tak mocno wpływają na smak i skład, wyjaśnia artykuł o oliwie z wczesnego zbioru.

Wymagania specyfikacji

Estepa wyróżnia się tym, że zapisuje w specyfikacji nie tylko górne limity wad, ale też minimalne zawartości cennych składników.

Parametr DOP Estepa Norma UE dla extra virgin
Kwasowość do 0,3% do 0,8%
Liczba nadtlenkowa do 15 meq O₂/kg do 20 meq O₂/kg
Absorbancja K270 do 0,18 do 0,22
Polifenole (jako kwas kawowy) co najmniej 405 mg/kg (Arbequina 250 mg/kg) brak wymogu
Tokoferole co najmniej 261,1 mg/kg brak wymogu
Stabilność oksydacyjna (Rancimat) co najmniej 43,6 h w 100 °C lub 7 h w 120 °C brak wymogu
Mediana owocowości co najmniej 4,5 powyżej 0
Goryczka i pikantność mediana 3–6

Oliwki zbiera się z drzewa: ręcznie (ordeño, czyli „dojenie” gałęzi), kijem (vareo) albo wytrząsarką, na siatki lub płachty. Owoce muszą trafić pod prasę w ciągu 24 godzin od zerwania. Tak krótki czas i wczesny termin zbioru tłumaczą wysokie wartości polifenoli, o których więcej w tekście o polifenolach i oleokantalu. Kategorie oliwy i ich normy porządkuje artykuł virgen extra, virgen, lampante.

Jak smakuje

Wspólny mianownik wszystkich typów to owocowość zielonej oliwki średniej intensywności oraz goryczka i pikantność typowe dla początku sezonu. Profil sytuuje się między zielonym a dojrzałym owocem, ale zielone nuty przeważają. Kupaż pięciu odmian jest najbardziej złożony: trawa, liść pomidora i zielony migdał spotykają się z łagodniejszymi, jabłkowymi tonami Arbequiny.

Czysta Hojiblanca z Estepy jest najbardziej wyrazista, z pieprzowym drapaniem w gardle i lekko gorzkim finiszem. Arbequina ma goryczkę i pikantność wyważone, jest okrągła i owocowa, ale w specyfikacji wciąż wymaga się, by pachniała zieloną oliwką. Wysokie progi tokoferoli i stabilności oznaczają, że dobrze przechowywana oliwa z Estepy dłużej zachowuje świeżość niż przeciętna extra virgin.

Jak rozpoznać butelkę

Etykiety i kontretykiety muszą nosić napis „Denominación de Origen Protegida «Estepa»”. Projekt etykiety każdej firmy zatwierdza rada regulacyjna, a każde opakowanie dostaje numerowaną kontretykietę lub plombę gwarancyjną, której nie da się użyć ponownie. Partie mają kod liczbowy nadany przez almazarę lub rozlewnię, co pozwala odtworzyć drogę oliwy od gaju do sklepu.

Specyfikacja dopuszcza trzy rodzaje opakowań: szkło, puszkę i PET. Do domowej spiżarni wybieraj ciemne szkło albo puszkę, bo chronią oliwę przed światłem lepiej niż przezroczysty plastik; szczegóły w tekście o przechowywaniu oliwy. Typ oliwy (kupaż, Hojiblanca, Arbequina) zwykle widać na froncie butelki.

Wskazówka

jeśli szukasz najbardziej wyrazistej oliwy z Estepy, sięgnij po jednoodmianową Hojiblancę z bieżącej kampanii. Arbequina z tego samego oznaczenia będzie łagodniejsza i lepiej sprawdzi się u osób, które dopiero przekonują się do zielonych oliw.

Oleoestepa i inni producenci

Produkcję w komarce zdominowały spółdzielnie. Największą z nich jest Oleoestepa, spółdzielnia drugiego stopnia z siedzibą w Estepie, która zrzesza almazary z prowincji Sewilla i Kordoba. W 2017 roku skupiała 17 tłoczni, ponad 5500 rolników i ponad 54 tys. ha gajów, wytłaczając średnio ponad 30 tys. ton oliwy rocznie. Aż 89% tej produkcji trafiało na rynek jako oliwa extra virgin. W 2020 roku do grupy dołączyła spółdzielnia Agrojara.

Oleoestepa sprzedaje oliwy pod marką własną (linie Hojiblanca, Arbequina i Selección), w linii gourmet Estepa Virgen i w ekologicznej linii Egregio. Produkuje też oliwę dla marek własnych sieci handlowych, w tym dla hiszpańskiej sieci Mercadona, i prowadzi własne akredytowane laboratorium. Model hiszpańskich spółdzielni drugiego stopnia, w którym wiejskie almazary oddają oliwę do wspólnej rozlewni i działu sprzedaży, opisuje tekst kto robi hiszpańską oliwę. Pozostałe tłocznie w okolicy znajdziesz na mapie almazar.

Estepa i okolice

Estepa to miasteczko na zboczu wzgórza San Cristóbal, z resztkami średniowiecznej twierdzy na szczycie i barokową wieżą Torre de la Victoria górującą nad dachami. Z tarasu przy murach rozciąga się widok na równinę, który przyniósł miastu przydomek „balkonu Andaluzji”. Historyczne uliczki zasługują na spacer zwłaszcza w listopadzie i grudniu, kiedy w almazarach trwa tłoczenie.

Estepa jest też stolicą mantecados i polvorones, kruchych ciastek bożonarodzeniowych, które wytwórnie z miasta wysyłają do całej Hiszpanii. W tradycyjnej recepturze tłuszczem jest smalec, więc miłośnicy oliwy powinni raczej szukać andaluzyjskich ciastek pieczonych na oliwie, takich jak sewilskie tortas de aceite. Niecałe 30 km od Estepy leży książęca Osuna, a dalej na północny zachód Écija, zwana miastem wież. Wizytę w spółdzielni łatwo połączyć z objazdem tych miast; praktyczne wskazówki zbiera przewodnik po oleoturystyce.

W kuchni

Oliwy z Estepy są na tyle wyraziste, że najlepiej wypadają na surowo. Kupaż lub czysta Hojiblanca nadaje charakter andaluzyjskim chłodnikom, takim jak gazpacho andaluz, w którym oliwa tworzy emulsję z pomidorami i chlebem. Pasuje też do papas aliñás, ciepłych ziemniaków z octem sherry, dymką i natką, oraz do grzanek z pomidorem na śniadanie.

Arbequina z Estepy dobrze sprawdza się w majonezie i w sewilskiej ensaladilla, gdzie zbyt gorzka oliwa zdominowałaby smak. Hojiblanca jest dość stabilna, by użyć jej do duszenia warzyw i krótkiego smażenia, choć do głębokiego smażenia taniej wyjdzie zwykła extra virgin z tej samej odmiany. Na co zwracać uwagę przy zakupie, podpowiada poradnik, jak wybrać dobrą oliwę w sklepie.

Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie

W bazie serwisu 19 firm deklaruje oliwę z oznaczeniem Estepa. Lista nie zastępuje rejestru rady regulacyjnej: certyfikat dotyczy konkretnych partii, więc sprawdzaj logo i numerowaną kontretykietę na butelce.

FirmaMiejscowośćRodzaj
Arbequisur S.C.A.Aguadulcespółdzielnia
Puricón S.C.A.Aguadulcespółdzielnia
Olivarera San Plácido de Badolatosa S.C.A.Badolatosaspółdzielnia
Cooperativa Olivarera de Casariche S.C.A.Casarichespółdzielnia
Olivarera Ntra. Sra. de la Fuensanta de Corcoya S.C.A.Corcoya (Badolatosa)spółdzielnia
Agricola De El Rubio S C AndEl Rubiospółdzielnia
Oleoestepa, S.C.A.Estepaspółdzielnia
Olivarera Sor Ángela de la Cruz de Estepa SCA (Oleoestepa)Estepaspółdzielnia
S.C.A. Nuestra Señora de la Fuensanta (Oleoestepa)Estepaspółdzielnia
Sociedad Coop Andaluza Nuestra Señora De La PazEstepaspółdzielnia
Olivarera San Isidro de Gilena S.C.A.Gilenaspółdzielnia
La Purisima De Herrera Sociedad Coop AndaluzaHerreraspółdzielnia
S.C.A. Agropecuaria de Herrera (Oleoestepa)Herreraspółdzielnia
Agrícola Roda S.C.A.La Roda de Andalucíaspółdzielnia
La Inmaculada Concepción de La Roda S.C.A.La Roda de Andalucíaspółdzielnia
Olivarera San José de Lora de Estepa S.C.A.Lora de Estepaspółdzielnia
Cooperativa Olivarera San Nicolás de Marinaleda S.C.A.Marinaledaspółdzielnia
Cooperativa Olivarera de Pedrera S.C.A.Pedreraspółdzielnia
S.C.A. Olivarera Pontanense (Oleoestepa)Puente Genilspółdzielnia

Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży DOP Estepa?

DOP Estepa leży w Andaluzji, w komarce Sierra Sur na południowym wschodzie prowincji Sewilla, z niewielkim fragmentem w prowincji Kordoba. Obejmuje dwanaście gmin w całości, między innymi Estepę, Gilenę, Herrerę, Pedrerę i Lora de Estepa. Częściowo należą do niej także Écija, Osuna i obszar Miragenil w Puente Genil.

Czy Puente Genil należy do DOP Estepa?

Tylko częściowo. Z kordobańskiej gminy Puente Genil do oznaczenia należy wyłącznie obszar Miragenil. Reszta gminy leży poza DOP Estepa.

Jakie odmiany oliwek są dozwolone w DOP Estepa?

Specyfikacja dopuszcza pięć odmian: Hojiblanca, Arbequina, Manzanilla de Sevilla, Picual i Lechín de Sevilla. Główną odmianą jest Hojiblanca, której w kupażu pięciu odmian musi być co najmniej 35%. Arbequina występuje w kupażu z Hojiblanką i jako oliwa jednoodmianowa.

Ile typów oliwy ma DOP Estepa?

Cztery: kupaż pięciu odmian, kupaż Hojiblanki z Arbequiną (20–80% każdej z nich), czystą Hojiblancę i czystą Arbequinę. Wszystkie są oliwami extra virgin z wczesnego zbioru. Różnią się składem odmianowym, terminem zbioru i minimalną zawartością polifenoli.

Dlaczego oliwa z Estepy ma tak niską kwasowość?

Specyfikacja dopuszcza najwyżej 0,3% kwasowości, prawie trzy razy mniej niż ogólna norma UE dla extra virgin. Osiąga się to dzięki wczesnemu zbiorowi, zbieraniu owoców wyłącznie z drzewa i tłoczeniu w ciągu 24 godzin. Zdrowe, świeże oliwki przetworzone szybko dają oliwę z bardzo niską zawartością wolnych kwasów tłuszczowych.

Czym jest Oleoestepa?

Oleoestepa to spółdzielnia drugiego stopnia z siedzibą w Estepie, która łączy wiejskie almazary z prowincji Sewilla i Kordoba. W 2017 roku zrzeszała 17 tłoczni i ponad 5500 rolników uprawiających ponad 54 tys. ha gajów. Sprzedaje oliwy pod własnymi markami i produkuje oliwę dla marek własnych sieci handlowych.

Jak smakuje oliwa DOP Estepa?

Ma owocowość zielonej oliwki średniej intensywności, z nutami trawy i zielonego migdała. Goryczka i pikantność są wyraźne, typowe dla wczesnego zbioru, ale specyfikacja ogranicza je do umiarkowanego poziomu. Arbequina z Estepy jest łagodniejsza, Hojiblanca najbardziej pieprzna.

Od kiedy Estepa jest chronioną nazwą pochodzenia?

Władze Andaluzji zatwierdziły oznaczenie w 2004 roku. Do unijnego rejestru chronionych nazw pochodzenia DOP Estepa wpisano rozporządzeniem z 8 października 2010 roku.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.