DOP Aceite Campo de Montiel: oliwa z krainy Don Kichota

DOP Aceite Campo de Montiel z Ciudad Real: 26 gmin wokół Villanueva de los Infantes, Cornicabra i Picual, wymagania specyfikacji, smak i ślady Cervantesa.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl10 min czytaniaDOP i IGP
DOP Aceite Campo de Montiel: oliwa z krainy Don Kichota
W skrócie

DOP Aceite Campo de Montiel chroni oliwę virgen extra z 26 gmin na południowym wschodzie prowincji Ciudad Real, z historycznej krainy, przez którą Cervantes poprowadził pierwszą wyprawę Don Kichota. Podstawą są Cornicabra i Picual, uzupełniane przez Manzanillę i Arbequinę. Oliwy są zrównoważone, z nutami jabłka i migdała, wyraźnie gorzkie i pikantne. Nazwa jest chroniona w Unii Europejskiej od 2010 roku.

Region
Kastylia-La Mancha, prowincja Ciudad Real
Odmiany
Cornicabra i Picual (dominujące), Manzanilla, Arbequina
Charakter oliwy
owocowa (zielony lub dojrzały owoc), jabłko, migdał, gorycz i pikantność
Siedziba oznaczenia
Villanueva de los Infantes
Rejestracja w UE
czerwiec 2010
Najlepsza do
pisto, migas, sałatek, pieczonej papryki, sera manchego
Spis treści
  1. Gdzie leży: wapienny płaskowyż na południu La Manchy
  2. Klimat, gleby i gaje
  3. Historia: od zakonu Santiago do rejestru UE
  4. Odmiany
  5. Wymagania specyfikacji
  6. Jak smakuje
  7. Jak rozpoznać butelkę i kto ją tłoczy
  8. Śladami Don Kichota: co zobaczyć
  9. W kuchni
  10. Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie
  11. Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży: wapienny płaskowyż na południu La Manchy

Campo de Montiel to wysoka, wapienna wyżyna na południowo-wschodnim skraju La Manchy, zawieszona między równinami wokół Valdepeñas a pierwszymi pasmami Sierra Morena i Sierra de Alcaraz. Średnio leży na wysokości około 850 m n.p.m., a cała kraina zajmuje ponad 7000 km². Krajobraz jest otwarty, lekko falisty: pola zbóż, winnice, łąki z dębami ostrolistnymi i rzędy oliwek na czerwonawej, kamienistej ziemi. Historyczne Campo de Montiel sięga także na teren dzisiejszej prowincji Albacete, ale DOP leży w całości w Ciudad Real.

Obszar obejmuje 26 gmin. Dwadzieścia jeden należy do samej krainy Campo de Montiel, a pięć leży na jej obrzeżach, od Valdepeñas po przełęcze Sierra Morena. Ośrodkiem oznaczenia jest Villanueva de los Infantes, historyczna stolica okolicy, gdzie mieści się stowarzyszenie promujące oliwę Campo de Montiel.

Część obszaru Gminy
Campo de Montiel (21) Albaladejo, Alcubillas, Alhambra, Almedina, Carrizosa, Castellar de Santiago, Cózar, Fuenllana, Membrilla, Montiel, Puebla del Príncipe, San Carlos del Valle, Santa Cruz de los Cáñamos, La Solana, Terrinches, Torre de Juan Abad, Torrenueva, Villahermosa, Villamanrique, Villanueva de la Fuente, Villanueva de los Infantes
Obrzeża krainy (5) Almuradiel, San Lorenzo de Calatrava, Santa Cruz de Mudela, Valdepeñas, Viso del Marqués

W Kastylii-La Manchy działają cztery oliwne nazwy pochodzenia. Na północnym zachodzie leży najstarsza z nich, DOP Montes de Toledo, na zachód od Campo de Montiel DOP Aceite Campo de Calatrava, a na północnym wschodzie, w Guadalajarze i Cuenca, DOP Aceite de La Alcarria. O tym, jak wygląda oliwna mapa całego regionu, piszemy w przewodniku po Kastylii-La Manchy.

Klimat, gleby i gaje

Gleby Campo de Montiel są brunatnoczerwone i brunatne, wapienne, zbudowane głównie z węglanu wapnia, często płytkie i pełne kamieni. Dobrze przepuszczają wodę i szybko się nagrzewają, co sprzyja drzewom oliwnym, ale wymaga od nich odporności na suszę. Klimat jest kontynentalny w najostrzejszym, manchegańskim wydaniu: zimy są długie i bardzo zimne, z częstymi przymrozkami, lata gorące, a nasłonecznienie wysokie. Opady są skąpe i nieregularne, skoncentrowane jesienią i wiosną.

Około 90% gajów na obszarze DOP to uprawy bez sztucznego nawadniania. Nowe nasadzenia mają zwykle linie kroplujące, ale krajobraz tworzą stare drzewa: średni wiek gajów wynosi 40–60 lat, a część przekroczyła już sto. Obszar oznaczenia to ponad 34 000 ha gajów i ponad 8000 rolników, co czyni Campo de Montiel jedną z większych powierzchniowo DOP w kraju.

Owoce zbiera się tradycyjnie: ręcznymi wibratorami, tyczkami (vareo) albo otrząsarkami ciągnikowymi z rozkładaną płachtą. Do oliwy z oznaczeniem trafiają wyłącznie oliwki zerwane z drzewa. Zbiór zaczyna się zwykle od Picual na początku grudnia, a Cornicabrę, która dojrzewa później, zbiera się od końca grudnia. Różne metody i ich wpływ na jakość opisujemy w artykule o zbiorze oliwek w Hiszpanii.

Historia: od zakonu Santiago do rejestru UE

Po rekonkwiście Campo de Montiel przypadło zakonowi rycerskiemu Santiago, który przez stulecia zarządzał tutejszymi miasteczkami z Montiel, a potem z Villanueva de los Infantes. Pod zamkiem w Montiel rozegrała się w 1369 roku bitwa, po której Henryk z Trastámary zabił swojego przyrodniego brata, króla Piotra I Okrutnego, i przejął tron Kastylii. Gospodarka krainy przez wieki opierała się na zbożu, winorośli, owcach i oliwkach, a oliwa była podstawowym tłuszczem kuchni manchegańskiej.

Stowarzyszenie na rzecz promocji oliwy Campo de Montiel przygotowało specyfikację i w 2005 roku rozpoczęło procedurę rejestracji w Unii Europejskiej. Komisja Europejska zatwierdziła nazwę w czerwcu 2010 roku. W tym samym czasie upadł projekt sąsiedniej nazwy z gór Alcaraz w prowincji Albacete, której wniosek wycofano w 2010 roku. Dlatego prowincja Albacete, choć leży w części na terenie historycznego Campo de Montiel, nie ma własnej oliwnej nazwy pochodzenia. Pełną listę hiszpańskich oznaczeń i ich historię zebraliśmy w przewodniku po DOP i IGP oliwy.

Odmiany

Specyfikacja dopuszcza cztery odmiany. Dominują dwie: Cornicabra i Picual, które nadają oliwom z Campo de Montiel charakterystyczną gorycz i pikantność. Manzanilla i Arbequina pełnią rolę uzupełniającą.

Odmiana Rola Dojrzewanie Wkład w smak
Cornicabra dominująca późne (od końca grudnia) zielone jabłko, migdał, zrównoważona gorycz i pikantność
Picual dominująca wcześniejsze (od początku grudnia) zielony owoc, mocna gorycz, wysoka stabilność
Manzanilla uzupełniająca – owocowość, łagodniejsze tony
Arbequina uzupełniająca wczesne łagodność, słodsze nuty owocowe

Cornicabra to druga pod względem powierzchni odmiana Hiszpanii, uprawiana na około 270 000 ha w środkowej części Półwyspu Iberyjskiego. Wywodzi się z okolic Mora w prowincji Toledo, a nazwę zawdzięcza owocowi wygiętemu jak kozi róg. Bardzo dobrze znosi mróz, suszę i wapienne podłoże, czyli wszystko, czego nie brakuje w Campo de Montiel. Jej oliwa ma dużo kwasu oleinowego (około 77%) i należy do najtrwalszych w kraju. Owoce mocno trzymają się gałęzi, co utrudnia zbiór mechaniczny.

Picual przyszła tu z sąsiedniej Andaluzji, z którą Campo de Montiel graniczy przez przełęcze Sierra Morena. Daje więcej oliwy z drzewa i dojrzewa wcześniej niż Cornicabra, co pozwala tłoczniom rozłożyć pracę na dłuższy sezon. Arbequina pojawia się głównie w nowszych, gęściej sadzonych gajach.

Wymagania specyfikacji

Pod nazwą Aceite Campo de Montiel można sprzedawać wyłącznie oliwę virgen extra. Wymagania chemiczne są ostrzejsze od ogólnych norm unijnych dla tej kategorii (kwasowość do 0,8%, liczba nadtlenkowa do 20), a wymóg owocowości co najmniej 2,5 eliminuje oliwy płaskie, choćby technicznie poprawne. Różnice między kategoriami wyjaśnia poradnik o kategoriach oliwy.

Parametr Wymóg DOP Aceite Campo de Montiel
Kategoria wyłącznie oliwa virgen extra
Mediana wad 0
Mediana owocowości co najmniej 2,5
Gorycz (ocena sensoryczna) 3–6
Pikantność (ocena sensoryczna) 3,4–6,3
Kwasowość maks. 0,5%
Liczba nadtlenkowa maks. 15 mEq O₂/kg
K270 maks. 0,20
K232 maks. 2,50
Wilgotność i zanieczyszczenia razem maks. 0,1%
Od zbioru do tłoczni maks. 24 godziny
Od przyjęcia do mielenia maks. 24 godziny
Malaksacja do 90 minut, 25–30 °C
Wirowanie maks. 35 °C
Magazyn 15–20 °C
Opakowania do 5 litrów, rozlew na obszarze DOP

Owoce przewozi się luzem, w skrzynkach lub pojemnikach o ograniczonej pojemności, tak by nie zgniatały się pod własnym ciężarem. Dodatek wody i środków pomocniczych w czasie malaksacji (0,5–2% masy) jest dozwolony tylko wtedy, gdy wymaga tego trudna pasta. Oliwę dekantuje się w pomieszczeniu o temperaturze około 20 °C, a przechowuje w piwnicach utrzymujących 15–20 °C. Butelkować można w szkło, tworzywa, PET, metal, porcelanę i ceramikę.

Jak smakuje

Oliwy z Campo de Montiel są zrównoważone i proporcjonalne: żaden element nie dominuje, ale wszystkie są wyraźne. W zależności od terminu zbioru przeważa zielony albo dojrzały owoc, a w tle pojawiają się jabłko i migdał. Gorycz i pikantność są wyraźniejsze niż w oliwach z Andaluzji opartych na Hojiblance, co jest zasługą Cornicabry i Picual.

Oliwy z owoców zebranych na początku grudnia (Picual) lub pod koniec grudnia (Cornicabra) mają przede wszystkim zielone, świeże nuty: trawę, liść pomidora, zielone jabłko. Z upływem sezonu, aż do końca stycznia, profil przechodzi w dojrzały owoc i słodszy migdał, a gorycz łagodnieje. Jak nazywać te wrażenia, wyjaśnia słownik smaku oliwy, a dlaczego oliwy z wczesnego zbioru są intensywniejsze, opisuje poradnik o cosecha temprana.

Wskazówka

jeśli lubisz oliwy łagodne, szukaj w Campo de Montiel kupaży z Arbequiną albo butelek z późniejszego zbioru. Jednoodmianowa Cornicabra z grudnia to propozycja dla tych, którzy cenią gorycz i długi, pieprzny finisz.

Jak rozpoznać butelkę i kto ją tłoczy

Etykieta musi zawierać nazwę „Aceite Campo de Montiel” z określeniem chronionej nazwy pochodzenia oraz unijny symbol DOP. Certyfikowane butelki mają numerowaną kontretykietę, która pozwala prześledzić partię aż do tłoczni. Ponieważ przetwarzanie i rozlew muszą odbywać się na obszarze oznaczenia, adres rozlewni powinien wskazywać jedną z 26 gmin. Na co patrzeć poza logo, wyjaśniamy w poradniku o etykiecie hiszpańskiej oliwy.

Produkcja opiera się na spółdzielniach, które działają w wielu miasteczkach obszaru, oraz na prywatnych almazarach. Tylko niewielka część oliwy z tej powierzchni trafia do butelek z kontretykietą: reszta jest sprzedawana luzem, często do dużych rozlewni poza regionem. Tłocznie z okolicy, w tym te, które przyjmują zwiedzających, znajdziesz na mapie almazar.

Śladami Don Kichota: co zobaczyć

Campo de Montiel ma szczególne miejsce w literaturze. Gdy Don Kichote po raz pierwszy wyrusza na przygody, Cervantes pisze, że rycerz zaczął jechać przez „dawne i znane pole Montiel”. Nazwa wioski, z której wyjechał, nie pada w powieści ani razu. Zespół badaczy z Uniwersytetu Complutense w Madrycie, analizując odległości i czasy podróży z książki, wskazał Villanueva de los Infantes jako najbardziej prawdopodobne „miejsce w La Manchy, którego nazwy nie chcę pamiętać”.

Villanueva de los Infantes warto zwiedzać pieszo. Plac Mayor z drewnianymi galeriami, kościół San Andrés i renesansowe pałace tworzą jeden z najlepiej zachowanych zespołów zabytkowych La Manchy. W dawnym klasztorze dominikanów zmarł w 1645 roku Francisco de Quevedo. W Montiel można wejść na wzgórze zamku La Estrella, miejsce wydarzeń z 1369 roku, a w Alhambrze, utożsamianej z rzymskim Laminium, zobaczyć ślady dawnego osadnictwa. San Carlos del Valle ma XVIII-wieczny plac z arkadami, a Viso del Marqués renesansowy pałac admirała Álvaro de Bazána, w którym mieści się archiwum hiszpańskiej marynarki. Na północnym skraju krainy leżą Lagunas de Ruidera, łańcuch jezior połączonych kaskadami.

Najlepszy czas na wizytę oliwną to grudzień i styczeń, gdy tłocznie pracują pełną parą. Wiosną i jesienią łatwiej natomiast połączyć gaje z wędrówkami i winnicami Valdepeñas. Praktyczne wskazówki do takich wyjazdów zebraliśmy w przewodniku po oleoturystyce.

W kuchni

Kuchnia Campo de Montiel jest kuchnią manchegańską: prostą, sycącą i opartą na oliwie. Na niej dusi się pisto manchego, czyli paprykę i pomidory gotowane powoli aż do zgęstnienia, często podawane z jajkiem. Na oliwie smaży się migas, czyli kawałki czerstwego chleba z czosnkiem, chorizo i papryką, jedzone zimą z winogronami, oraz gachas z mąki z groszku siewnego. Do asadillo, pieczonej papryki z pomidorem i kminem, oliwę dodaje się zarówno w czasie gotowania, jak i na surowo.

Oliwa z Campo de Montiel dobrze współpracuje z serem manchego, z dziczyzną, z kuropatwami i z potrawami z ciecierzycy. Mocniejsze, gorzkie oliwy z Cornicabry i Picual sprawdzą się na surowo do strączków i pieczonych warzyw, łagodniejsze kupaże do ryb i sałat. Jak dobierać styl oliwy do potrawy, opisujemy w artykule o doborze oliwy.

Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie

W bazie serwisu 2 firm deklaruje oliwę z oznaczeniem Aceite Campo de Montiel. Lista nie zastępuje rejestru rady regulacyjnej: certyfikat dotyczy konkretnych partii, więc sprawdzaj logo i numerowaną kontretykietę na butelce.

FirmaMiejscowośćRodzaj
Sanchó Aroma & Traditiongospodarstwo
Almazara La Senda (Oro La Senda)La Solanatłocznia · eko

Pytania i odpowiedzi

Gdzie produkuje się oliwę DOP Aceite Campo de Montiel?

Oliwa pochodzi z 26 gmin na południowym wschodzie prowincji Ciudad Real w Kastylii-La Manchy. Dwadzieścia jeden z nich leży w historycznej krainie Campo de Montiel, m.in. Villanueva de los Infantes, Montiel i La Solana, a pięć na jej obrzeżach, w tym Valdepeñas i Viso del Marqués. Część historycznego Campo de Montiel w prowincji Albacete nie należy do DOP.

Jakie odmiany oliwek są w DOP Campo de Montiel?

Specyfikacja dopuszcza Cornicabrę, Picual, Manzanillę i Arbequinę. Dominują Cornicabra i Picual, które odpowiadają za gorycz i pikantność typowe dla tych oliw. Manzanilla i Arbequina są odmianami uzupełniającymi.

Jak smakuje oliwa z Campo de Montiel?

To oliwy zrównoważone, z nutami zielonego lub dojrzałego owocu, jabłka i migdała, wyraźnie gorzkie i pikantne. Oliwy z grudniowego zbioru są zielone i trawiaste, a te tłoczone pod koniec stycznia łagodniejsze i bardziej owocowe. Mediana owocowości musi wynosić co najmniej 2,5.

Od kiedy Campo de Montiel jest chronioną nazwą pochodzenia?

Procedurę rejestracji w Unii Europejskiej rozpoczęto w 2005 roku, a Komisja Europejska zatwierdziła nazwę w czerwcu 2010 roku. Wniosek przygotowało stowarzyszenie na rzecz promocji oliwy Campo de Montiel z siedzibą w Villanueva de los Infantes.

Co Don Kichot ma wspólnego z Campo de Montiel?

W drugim rozdziale powieści Cervantes pisze, że Don Kichot wyruszył na pierwszą wyprawę przez „dawne i znane pole Montiel”. Badacze z Uniwersytetu Complutense wskazali Villanueva de los Infantes jako najbardziej prawdopodobne „miejsce w La Manchy” z pierwszego zdania książki. Dlatego region chętnie promuje się jako kraina Don Kichota.

Jaka jest kwasowość oliwy DOP Campo de Montiel?

Kwasowość nie może przekroczyć 0,5%, czyli jest niższa niż dopuszczalne 0,8% dla zwykłej oliwy virgen extra. Liczba nadtlenkowa nie może być wyższa niż 15, a współczynnik K270 niż 0,20. Oliwa nie może mieć żadnych wad w ocenie panelu degustacyjnego.

Kiedy najlepiej odwiedzić Campo de Montiel, żeby zobaczyć tłocznie?

Najwięcej dzieje się w grudniu i styczniu, gdy zbiera się najpierw Picual, a potem Cornicabrę i tłocznie pracują codziennie. Wtedy można zobaczyć przyjmowanie owoców i spróbować świeżej oliwy. Wizytę w almazarze warto uzgodnić wcześniej, bo w szczycie sezonu nie każda przyjmuje gości.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.