DOP Aceite Campo de Calatrava chroni oliwę virgen extra z 16 gmin w środkowej części prowincji Ciudad Real, wokół Almagro, Bolaños de Calatrava i Miguelturry. Gaje rosną powyżej 600 m n.p.m., na wapiennych glebach z domieszką materiału wulkanicznego. Cornicabra i Picual muszą dać co najmniej 85% oliwy. Oliwy są intensywnie owocowe, z wyraźną, zrównoważoną goryczą i ostrością.
- Region
- Kastylia-La Mancha, prowincja Ciudad Real
- Odmiany
- Cornicabra i Picual (min. 85%), do 15% Arbequiny, Arbosany, Hojiblanki, Koroneiki i Lecciany
- Charakter oliwy
- zielona oliwka, jabłko, świeże owoce, gorycz i ostrość 3–6 w skali panelu
- Rejestracja w UE
- czerwiec 2011
- Najlepsza do
- pisto, migas, bakłażanów z Almagro, pieczonych warzyw
Spis treści
- Gdzie leży: pole wulkaniczne w sercu La Manchy
- Historia: zakon rycerski i nazwa krainy
- Odmiany: Cornicabra, Picual i nowe dodatki
- Wymagania specyfikacji
- Jak smakuje oliwa z Campo de Calatrava
- Jak rozpoznać butelkę
- Producenci i almazary
- Co zobaczyć w okolicy
- W kuchni
- Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie
- Pytania i odpowiedzi
Gdzie leży: pole wulkaniczne w sercu La Manchy
Około 5600 lat temu w gminie Granátula de Calatrava wybuchł wulkan Columba. To najmłodsza znana erupcja na Campo de Calatrava, polu wulkanicznym zajmującym ponad 5000 km² w środkowej części prowincji Ciudad Real. Geolodzy naliczyli tu ponad 350 form wulkanicznych: stożki z żużla, potoki lawy i maary, czyli szerokie, płaskie kratery po wybuchach, w których magma zetknęła się z wodą podziemną. Pierwsze erupcje miały miejsce około 7 mln lat temu, a w deszczowe lata wiele maarów zamienia się w płytkie laguny.
Strefa DOP obejmuje 16 gmin: Aldea del Rey, Almagro, Argamasilla de Calatrava, Ballesteros de Calatrava, Bolaños de Calatrava, Calzada de Calatrava, Cañada de Calatrava, Carrión de Calatrava, Granátula de Calatrava, Miguelturra, Moral de Calatrava, Pozuelo de Calatrava, Torralba de Calatrava, Valenzuela de Calatrava, Villanueva de San Carlos i Villar del Pozo. Jedenaście z nich nosi w nazwie przydomek „de Calatrava”. Samo Ciudad Real, stolica prowincji, graniczy ze strefą, ale do niej nie należy. Gaje zajmują tu około 22 tys. ha.
Średnia wysokość przekracza 600 m n.p.m. Gleby są zasadowe, średnio głębokie i bogate w wapń, a miejscami zawierają zasadowy materiał wulkaniczny. Specyfikacja zwraca uwagę na ich ciemną barwę: taka ziemia mocniej pochłania promieniowanie słoneczne, wcześniej się nagrzewa i przyspiesza wiosenny start drzew.
Klimat to La Mancha w czystej postaci. Zimy są zimne, z długimi okresami przymrozków, lata upalne i bardzo słoneczne. Opady zwykle nie przekraczają 500 mm rocznie, bo kraina leży na uboczu frontów atlantyckich, które przynoszą deszcz reszcie regionu. Specyfikacja opisuje ten ekosystem jako graniczący z suchym i wiąże z nim goryczkę oraz ostrość oliw: susza w okresie dojrzewania owoców sprzyja gromadzeniu się związków fenolowych. Szerszy obraz płaskowyżu daje nasz przewodnik po Kastylii-La Manchy.
Historia: zakon rycerski i nazwa krainy
Nazwa Calatrava pochodzi od arabskiej twierdzy Qal'at Rabah nad Gwadianą, której ruiny leżą dziś w gminie Carrión de Calatrava. W 1158 r. król Kastylii Sancho III przekazał zagrożoną twierdzę opatowi Raimundowi z Fitero, a mnisi i rycerze, którzy jej bronili, dali początek zakonowi Calatrava, pierwszemu hiszpańskiemu zakonowi rycerskiemu. Po klęsce pod Alarcos w 1195 r. twierdza przepadła, a w 1217 r. zakon przeniósł się do nowej siedziby, zamku-klasztoru Calatrava la Nueva, wzniesionego na wzgórzu w dzisiejszej gminie Aldea del Rey.
Ziemie zakonu nazwano Campo de Calatrava, a ośrodkiem władzy zostało Almagro z pałacem mistrzów zakonu. Ten sam zakon miał posiadłości daleko na północy, w aragońskim Alcañiz, które dziś jest stolicą DOP Aceite del Bajo Aragón. Gospodarka krainy przez wieki opierała się na zbożach, winorośli, owcach i oliwkach, a Cornicabra była tu odmianą dominującą: jeszcze pod koniec lat 70. XX wieku stanowiła około 90% drzew w prowincji Ciudad Real.
Droga do oznaczenia zaczęła się w listopadzie 2005 r., gdy powstało stowarzyszenie na rzecz promocji oliwy Campo de Calatrava, z siedzibą w Bolaños de Calatrava. Wniosek złożono w lutym 2006 r., w 2007 r. pozytywnie zaopiniował go rząd Kastylii-La Manchy, a Komisja Europejska zarejestrowała nazwę rozporządzeniem z 29 czerwca 2011 r. Campo de Calatrava jest najmłodszą z czterech oliwnych nazw pochodzenia regionu. W 2022 r. zatwierdzono zmianę specyfikacji, która otworzyła drzwi nowym odmianom.
| DOP w Kastylii-La Manchy | Gminy | Główne odmiany | Rejestracja w UE |
|---|---|---|---|
| Montes de Toledo | 128 | Cornicabra | 2000 |
| Aceite de La Alcarria | 137 | Castellana (Verdeja) | 2009 |
| Aceite Campo de Montiel | 26 | Cornicabra, Picual | 2010 |
| Aceite Campo de Calatrava | 16 | Cornicabra, Picual | 2011 |
Odmiany: Cornicabra, Picual i nowe dodatki
Cornicabra to odmiana rodzima środkowej Hiszpanii, nazwana od wydłużonego, zakrzywionego owocu przypominającego kozi róg. Dojrzewa późno, zbiera się ją zwykle od końca grudnia, a jej oliwa należy do najtrwalszych w kraju dzięki wysokiej zawartości kwasu oleinowego i polifenoli. W smaku daje zielone jabłko, migdał i świeżą trawę.
Picual przywędrowała z sąsiedniego Jaén i w Ciudad Real zyskuje na znaczeniu, bo plonuje wyżej i dojrzewa wcześniej, więc pierwsze zielone oliwy z Picual tłoczy się już na początku grudnia. Wnosi nuty liścia pomidora, karczocha i zielonej trawy oraz mocniejszą gorycz. Specyfikacja dopuszcza oliwy jednoodmianowe z każdej z nich i kupaże obu, a podkreśla, że obie odmiany przez stulecia dostosowały się do suchego, kontynentalnego klimatu krainy.
Od zmiany z 2022 r. do 15% oliwy mogą stanowić odmiany uzupełniające: Arbequina, Arbosana, Hojiblanca, Koroneiki i Lecciana. To odpowiedź na nowe, nawadniane nasadzenia, w tym sady żywopłotowe zbierane kombajnem, o których piszemy w tekście o Arbosanie, Sikiticie i odmianach do sadów żywopłotowych. Główny charakter oliw nadal wyznaczają jednak Cornicabra i Picual, które razem lub osobno muszą dać co najmniej 85% partii.
Wymagania specyfikacji
Specyfikacja jest wyraźnie ostrzejsza od ogólnych norm dla kategorii virgen extra (kwasowość do 0,8%, liczba nadtlenkowa do 20 meq O₂/kg), które wyjaśniamy w tekście o kategoriach oliwy. Najważniejsze wymagania zebraliśmy w tabeli.
| Parametr | Wymaganie DOP Aceite Campo de Calatrava |
|---|---|
| Kategoria | wyłącznie oliwa z pierwszego tłoczenia virgen extra |
| Zbiór | prosto z drzewa, indeks dojrzałości 3–6, owoce z ziemi wykluczone |
| Czas do przerobu | najwyżej 24 godziny od zbioru |
| Malaksacja | jeden cykl, najwyżej 90 minut, do 30 °C |
| Mieszanina w dekanterze | poniżej 35 °C |
| Kwasowość | najwyżej 0,5° |
| Liczba nadtlenkowa | najwyżej 15 meq O₂/kg |
| K232 / K270 | najwyżej 2 / 0,15 |
| Kwas oleinowy | co najmniej 70% |
| Wilgotność i zanieczyszczenia | najwyżej 0,1% każde |
| Ocena panelu | wady 0, owocowość powyżej 3, gorycz i ostrość 3–6 |
| Przechowywanie | w zamkniętych zbiornikach nieprzepuszczających światła, do 25 °C |
| Rozlew | wyłącznie na terenie strefy |
Kilka zapisów mówi wiele o filozofii oznaczenia. Oliwek nie wolno składować w pryzmach przed tłoczeniem (atrojamiento), a owoce zebrane z ziemi trzeba rozładować i przerobić osobno, poza oliwą z certyfikatem. Gorycz i ostrość nie mogą różnić się od owocowości o więcej niż 2 punkty, co wymusza równowagę: oliwa ma być wyrazista, ale nie może być samą goryczą. Specyfikacja podaje też, że oliwy z tej strefy mają średnio 79,6% kwasu oleinowego i wysoką zawartość tokoferoli, co przekłada się na dużą odporność na utlenianie.
Jak smakuje oliwa z Campo de Calatrava
Oficjalny opis mówi o owocowości złożonej i łatwo rozpoznawalnej, z aromatem zielonej oliwki, jabłka i innych świeżych owoców, oraz o zaokrąglonym profilu, w którym gorycz i ostrość są dobrze zrównoważone. W praktyce wiele zależy od proporcji odmian i terminu zbioru.
Oliwy z przewagą Cornicabry są gęste, z nutą zielonego jabłka i migdała, z goryczą narastającą powoli i pieprznym finiszem. Te z przewagą Picual pachną liściem pomidora, karczochem i ściętą trawą, czasem bananem, i mają mocniejsze wejście. Kupaże z grudniowego zbioru są intensywnie zielone, a oliwy tłoczone w styczniu łagodnieją i przesuwają się w stronę dojrzałego owocu. Jak nazywać te wrażenia, wyjaśniamy w słowniku smaku oliwy.
Porównaj w domu oliwę z Campo de Calatrava z jednoodmianową Cornicabrą z Montes de Toledo. Różnica dobrze pokazuje, co wnosi Picual: więcej zielonych, warzywnych nut i wyraźniejszą gorycz.
Jak rozpoznać butelkę
Oliwa z oznaczeniem musi być rozlana na terenie strefy, w zakładach z certyfikatem, na liniach oddzielonych od oliw bez DOP. Na etykiecie, obok nazwy handlowej, widnieje logo oznaczenia z napisem „Denominación de Origen Protegida” lub skrótem „D.O.P.” i nazwą „Aceite Campo de Calatrava”. Butelki dla konsumentów dostają numerowaną kontretykietę wydawaną i rozliczaną przez jednostkę certyfikującą, co utrudnia jej ponowne użycie.
Dozwolone opakowania to szkło, PET, powlekany metal, kartony typu brik i glazurowana ceramika. Najlepszym wyborem jest ciemne szkło albo puszka, które chronią oliwę przed światłem. Na kontretykiecie szukaj też kampanii i, jeśli producent je podaje, odmian. Ogólne zasady czytania etykiet opisujemy w poradniku jak czytać etykietę hiszpańskiej oliwy.
Producenci i almazary
Strefa nie jest duża w skali La Manchy, ale leży w prowincji, która daje najwięcej oliwy w regionie: przeciętnie wytwarza się tu około 5 tys. ton oliwy rocznie. Większość oliwek trafia do spółdzielni, które działają w niemal każdym miasteczku i część oliwy wciąż sprzedają luzem, bez nazwy pochodzenia. Rośnie jednak grupa tłoczni butelkujących własne oliwy i wysyłających je na konkursy.
Najbardziej znanym ośrodkiem jest Bolaños de Calatrava. Działa tu Olivapalacios, której Picual pod marką Palacio de los Olivos zdobyła w swojej kategorii nagrodę Alimentos de España dla najlepszych oliw kampanii 2019/20, oraz almazara Baños de Fuensanta. Pełną listę firm z prowincji Ciudad Real znajdziesz na mapie almazar, a o tym, jak zorganizowany jest hiszpański sektor, piszemy w tekście o koncernach, spółdzielniach i rodzinnych almazarach.
Co zobaczyć w okolicy
Najlepszą bazą jest Almagro. Na wydłużonym Plaza Mayor z zielonymi drewnianymi galeriami stoi Corral de Comedias z XVII wieku, jedyny tak dobrze zachowany teatr z tamtej epoki w Hiszpanii, gdzie co roku w lipcu odbywa się międzynarodowy festiwal teatru klasycznego. Miasteczko słynie też z koronek klockowych i z marynowanych bakłażanów.
Niedaleko Calzada de Calatrava, rodzinnego miasta Pedra Almodóvara, na stromym wzgórzu stoi zamek-klasztor Calatrava la Nueva, a nad Gwadianą w Carrión de Calatrava można zwiedzić ruiny pierwszej twierdzy zakonu. Miłośnicy geologii znajdą na polu wulkanicznym szlaki piesze do maarów, m.in. do Laguna de La Posadilla, chronionej od 1999 r. jako pomnik przyrody.
Najciekawiej jest od listopada do stycznia, kiedy almazary pracują, a w powietrzu czuć świeżo mieloną oliwkę. Wizyty w tłoczniach zwykle trzeba umówić wcześniej. Jak się do nich przygotować, wyjaśniamy w tekście Almazara od środka.
W kuchni
Kuchnia Campo de Calatrava to kuchnia manchegańska, w której oliwa służy do długiego duszenia, smażenia chleba i konserwowania. Symbolem Almagro są berenjenas de Almagro, małe bakłażany z chronionym oznaczeniem geograficznym, gotowane i marynowane w zalewie z octu, oliwy, czosnku, kminu i papryki. Do tego pisto manchego, czyli papryka, pomidor i cebula duszone powoli w oliwie, migas z czerstwego chleba smażonego z czosnkiem i tiznao, zapiekany dorsz z opiekaną papryką i cebulą.
Kupaż z przewagą Cornicabry warto zostawić na surowo: do sera manchego, pieczonej papryki i chleba. Oliwa z większym udziałem Picual dobrze znosi wysoką temperaturę, więc sprawdzi się do smażenia i długiego duszenia. Więcej zestawień znajdziesz w poradniku jaka oliwa do jakiego dania.
Producenci z tym oznaczeniem w naszej bazie
W bazie serwisu 7 firm deklaruje oliwę z oznaczeniem Aceite Campo de Calatrava. Lista nie zastępuje rejestru rady regulacyjnej: certyfikat dotyczy konkretnych partii, więc sprawdzaj logo i numerowaną kontretykietę na butelce.
| Firma | Miejscowość | Rodzaj |
|---|---|---|
| Cooperativa Del Campo Nuestra Señora De Las Nieves | Almagro | spółdzielnia |
| Aceites Olivar del Valle, S.L. | Bolaños de Calatrava | rozlewnia |
| Baños de Fuensanta S.L. | Bolaños de Calatrava | tłocznia |
| Coop. Oleovinícola Campo de Calatrava | Bolaños de Calatrava | spółdzielnia |
| Palacio de los Olivos | Bolaños de Calatrava | gospodarstwo |
| Coop. Agrícola El Santo Cristo | Granátula de Calatrava | spółdzielnia |
| Cooperativa Del Campo Santiago Apostol De Moral De | Moral de Calatrava | spółdzielnia |
Pytania i odpowiedzi
Gdzie produkuje się oliwę DOP Campo de Calatrava?
W 16 gminach w środkowej części prowincji Ciudad Real w Kastylii-La Manchy, m.in. w Almagro, Bolaños de Calatrava, Miguelturze, Granátula de Calatrava i Calzada de Calatrava. Gaje leżą średnio powyżej 600 m n.p.m. Uprawa, tłoczenie i rozlew muszą odbywać się w tej strefie.
Czy wulkaniczna gleba wpływa na smak oliwy z Campo de Calatrava?
Specyfikacja wiąże z podłożem część cech oliwy: ciemne gleby z materiałem wulkanicznym szybciej się nagrzewają i przyspieszają rozwój drzew. Na smak w większym stopniu wpływają jednak odmiany, suchy klimat i termin zbioru. Wulkaniczne pochodzenie ziemi to raczej rys krajobrazu niż osobna nuta w kieliszku.
Jakie odmiany oliwek są dozwolone w DOP Campo de Calatrava?
Główne odmiany to Cornicabra i Picual, które razem lub osobno muszą stanowić co najmniej 85% oliwy. Od zmiany specyfikacji z 2022 r. do 15% mogą dać Arbequina, Arbosana, Hojiblanca, Koroneiki i Lecciana. Dozwolone są oliwy jednoodmianowe i kupaże.
Od kiedy Campo de Calatrava jest chronioną nazwą pochodzenia?
Unia Europejska zarejestrowała nazwę Aceite Campo de Calatrava rozporządzeniem z 29 czerwca 2011 r. Wniosek złożono w 2006 r., a stowarzyszenie promujące oliwę powstało w 2005 r. To najmłodsza z czterech oliwnych DOP Kastylii-La Manchy.
Czym różni się Campo de Calatrava od DOP Montes de Toledo?
Montes de Toledo dopuszcza wyłącznie Cornicabrę, więc każda butelka jest oliwą jednoodmianową. Campo de Calatrava łączy Cornicabrę z Picual i pozwala na niewielki dodatek innych odmian. Dlatego jej oliwy są zwykle bardziej warzywne, z nutą liścia pomidora i mocniejszą goryczą.
Jak smakuje oliwa z Campo de Calatrava?
Jest intensywnie owocowa, z aromatem zielonej oliwki, jabłka i świeżych owoców, a gorycz i ostrość mieszczą się w przedziale 3–6 punktów w ocenie panelu. Kupaże z przewagą Picual mają nuty liścia pomidora i karczocha, a z przewagą Cornicabry migdała i jabłka. Oliwy z grudnia są bardziej zielone niż te ze stycznia.
Kiedy najlepiej odwiedzić Campo de Calatrava?
Dla oliwy najlepszy jest okres od listopada do stycznia, gdy pracują almazary. Lipiec to czas festiwalu teatru klasycznego w Almagro, ale też największych upałów. Wiosna sprzyja wędrówkom po polu wulkanicznym i zwiedzaniu zamków zakonu Calatrava.




