DOP Gata-Hurdes: Manzanilla Cacereña z gór Estremadury

DOP Gata-Hurdes: oliwa extra virgin z Manzanilla Cacereña z tarasów Sierra de Gata i Las Hurdes w Cáceres, wymagania specyfikacji, smak i oliwki stołowe.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaDOP i IGP
DOP Gata-Hurdes: Manzanilla Cacereña z gór Estremadury
W skrócie

DOP Gata-Hurdes chroni oliwę extra virgin z północy prowincji Cáceres w Estremadurze, z gajów na południowych stokach Systemu Centralnego, w Sierra de Gata, Las Hurdes i sąsiednich dolinach. Jedyną dozwoloną odmianą jest Manzanilla Cacereña, która w tych samych gajach daje też oliwki stołowe. Oliwa jest intensywnie owocowa, z aromatem banana, jabłka i świeżo skoszonej trawy, lekko słodka, z wyważoną goryczką.

Obszar
północ prowincji Cáceres, gaje do około 800 m n.p.m.
Odmiana
wyłącznie Manzanilla Cacereña
Produkt chroniony
oliwa extra virgin
Charakter oliwy
intensywnie owocowa, słodkawa, zrównoważona
Rejestracja w UE
luty 2007
Rada regulacyjna
Hoyos
Spis treści
  1. Gdzie leży: południowe stoki Systemu Centralnego
  2. Manzanilla Cacereña: jedna odmiana na oliwę i na stół
  3. Oliwa czy oliwki? Co obejmuje oznaczenie
  4. Uprawa i wymagania specyfikacji
  5. Jak smakuje oliwa Gata-Hurdes
  6. Jak rozpoznać butelkę i historia oznaczenia
  7. Co zobaczyć w okolicy
  8. W kuchni
  9. Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży: południowe stoki Systemu Centralnego

Sierra de Gata i Las Hurdes to górzysty kraniec Estremadury, przy granicy z Portugalią i z prowincją Salamanka. Od północy zamyka je System Centralny, pasmo gór, które dzieli Półwysep Iberyjski na dwie części i osłania doliny przed chłodnymi wiatrami z płaskowyżu Kastylii. Teren wznosi się od 400 do 2000 m, ale drzewa oliwne sięgają najwyżej około 800 m. Wyżej rosną już dęby, kasztanowce i sosny.

Nazwa oznaczenia wymienia tylko dwie komarki, ale obszar jest szerszy i obejmuje kilka sąsiednich dolin północnej części prowincji Cáceres.

Komarka Krajobraz i znaki rozpoznawcze
Sierra de Gata granitowe wsie przy granicy z Portugalią, siedziba rady regulacyjnej w Hoyos
Las Hurdes łupkowe wioski, tarasy na stromych zboczach, meandry rzek
Trasierra i Tierras de Granadilla pogórze wokół zbiornika Gabriel y Galán
Valle del Ambroz dolina z Hervás i dawną drogą rzymską Vía de la Plata
Valle del Jerte czereśnie na tarasach
La Vera papryka na pimentón, klasztor Yuste
Valle del Alagón tylko część komarki

Podłoże tworzą głównie granity, otoczone łupkami i piaskowcami, co odróżnia te gaje od wapiennych gleb Andaluzji. Na stromych zboczach drzewa rosną na tarasach (bancales), wspartych kamiennymi murkami, gdzie trudno wprowadzić maszyny. Klimat jest kontynentalny, ale z wyraźnym wpływem Atlantyku: zimy są łagodne jak na tę wysokość, a osłona gór chroni gaje przed północnym wiatrem. Średnia roczna temperatura wynosi około 13,5 °C w górach i 16,5 °C na niższych terenach, a opady sięgają 600–1300 mm, znacznie więcej niż na równinach Estremadury. Pozostałe oliwne krainy regionu opisuje artykuł o Estremadurze.

Manzanilla Cacereña: jedna odmiana na oliwę i na stół

Manzanilla Cacereña to odmiana rodem z prowincji Cáceres, nazywana lokalnie na kilkanaście sposobów: Cacereña, Manzanilla, Redondilla, Asperilla, Morillo czy Albareña. Nazwa nawiązuje do kształtu owocu, okrągłego jak małe jabłko (manzana). Nie należy jej mylić z Manzanillą de Sevilla, która jest inną odmianą i rośnie głównie w Andaluzji.

Cacereña ma podwójne przeznaczenie. Jej owoce nadają się do tłoczenia i do zalewy, dlatego w wielu gospodarstwach tę samą plantację zbiera się częściowo na oliwki stołowe, a częściowo do almazary. Dojrzewa wcześnie, ale nierówno, a owoce łatwo odrywają się od gałęzi, co ułatwia zbiór mechaniczny tam, gdzie teren na to pozwala. Drzewa formuje się nisko, żeby oliwki na stół dało się zbierać ręcznie, bez obijania owoców.

Specyfikacja dopuszcza wyłącznie tę jedną odmianę, w 100%. To rzadkość wśród hiszpańskich oznaczeń, które zwykle łączą kilka odmian. Pozostałe oznaczenia Estremadury wyglądają inaczej: DOP Monterrubio z prowincji Badajoz opiera się na Cornezuelo, a DOP Villuercas Ibores Jara, najmłodsza w regionie, obejmuje góry we wschodniej części prowincji Cáceres, wokół Guadalupe.

Zbiór rozkłada się w czasie. Oliwki na zielone oliwki stołowe zrywa się wcześniej, zanim owoce zaczną zmieniać kolor, a na oliwę zbiera się je później, kiedy osiągną dojrzałość wskazaną przez techników rady. Obok tradycyjnego rozmnażania z sadzonek zdrewniałych pojawiają się plantacje z sadzonek półzdrewniałych, ukorzenianych w szkółkach pod mgłą wodną.

Oliwa czy oliwki? Co obejmuje oznaczenie

Unijna rejestracja Gata-Hurdes dotyczy oliwy z oliwek extra virgin. Oliwki stołowe z Manzanilla Cacereña, choć produkowane w tych samych wsiach i z tych samych drzew, sprzedaje się poza systemem tej nazwy pochodzenia. Na słoiku zielonych lub czarnych oliwek z Sierra de Gata nie znajdziesz więc kontretykiety DOP Gata-Hurdes.

Dwoistość odmiany widać jednak w samej specyfikacji. Cięcie drzew i ich wysokość dobiera się pod ręczny zbiór oliwek na stół, a termin zbioru oliwek na oliwę ustalają technicy rady regulacyjnej, zależnie od stopnia dojrzałości owoców w danym roku. O hiszpańskich oliwkach do jedzenia, od sewilskiej Manzanilli po Aloreñę z Malagi, piszemy w tekście o oliwkach stołowych.

Uprawa i wymagania specyfikacji

Wymóg DOP Gata-Hurdes
Kategoria tylko extra virgin
Odmiana Manzanilla Cacereña, 100%
Gęstość nasadzeń zwykle ponad 250 drzew na hektar
Rozmnażanie tradycyjnie z sadzonek zdrewniałych
Zbiór wyłącznie z drzewa, termin ustala rada
Owoce z ziemi oddzielnie, bez prawa do nazwy
Czas od zbioru do almazary do 12 godzin
Kwas oleinowy zwykle powyżej 75%

Dwanaście godzin od zbioru do tłoczni to jeden z najkrótszych terminów w hiszpańskich specyfikacjach. Oliwki przewozi się w czystych pojemnikach, które chronią je przed obiciem, a po przyjeździe sprawdza się, czy są czyste, zdrowe i nieuszkodzone. Każda partia dostaje oznaczenie i jest śledzona aż do zbiornika, w którym leżakuje oliwa.

Rolnicy wykonują zwykle od jednej do trzech płytkich orek w roku, wiosną i na początku lata, i stosują nawozy wieloskładnikowe. Wielu z nich prowadzi gaje metodami ekologicznymi, co w górach, z dala od wielkich upraw, przychodzi łatwiej niż na równinach. Co oznacza certyfikat ekologiczny na butelce, wyjaśnia artykuł o hiszpańskiej oliwie ekologicznej, a różnice między zbiorem ręcznym i mechanicznym opisuje tekst o zbiorze oliwek w Hiszpanii.

Jak smakuje oliwa Gata-Hurdes

Oliwa z Manzanilla Cacereña jest intensywnie owocowa. W aromacie dominują dojrzały banan, jabłko i świeżo skoszona trawa, a przy wcześniejszym zbiorze pojawiają się zielone, roślinne tony. W ustach jest lekko słodka, gęsta, z goryczką i pikantnością w równowadze, bez agresywnego drapania w gardle, które znają miłośnicy Picuala.

Kolor zależy od terminu zbioru: oliwa z owoców w pełni dojrzałych jest złotożółta, a z oliwek zebranych na początku przebarwiania (envero) ma zielonkawy odcień. Wysoki udział kwasu oleinowego i korzystny stosunek kwasów nienasyconych do nasyconych sprawiają, że oliwa jest stabilna i dobrze znosi przechowywanie. Dlaczego oliwy z owoców zbieranych na zielono smakują inaczej, wyjaśnia tekst o oliwie z wczesnego zbioru, a słownictwo panelowe tłumaczy słownik smaku oliwy.

Jak rozpoznać butelkę i historia oznaczenia

Gata-Hurdes trafiła do unijnego rejestru chronionych nazw pochodzenia 15 lutego 2007 roku, tym samym rozporządzeniem co andaluzyjska DOP Poniente de Granada. Certyfikację prowadzi rada regulacyjna z siedzibą w Hoyos, przy głównym placu miasteczka. Na etykiecie szukaj nazwy „Gata-Hurdes” z dopiskiem o chronionej nazwie pochodzenia, unijnego symbolu DOP i kontretykiety rady, która potwierdza, że partia przeszła kontrolę.

Produkcja jest niewielka w porównaniu z andaluzyjskimi oznaczeniami, a oliwę tłoczą głównie spółdzielnie i małe almazary z górskich wsi. Butelki z tym oznaczeniem łatwiej kupić na miejscu niż w zagranicznych sklepach. Jak czytać pozostałe informacje z etykiety, w tym kampanię zbioru i datę minimalnej trwałości, wyjaśnia tekst o etykiecie hiszpańskiej oliwy.

Uwaga

napis „Manzanilla” na etykiecie oliwy nie przesądza o pochodzeniu z Gata-Hurdes. Może dotyczyć zarówno Cacereñi, jak i sewilskiej Manzanilli, a o certyfikowanym pochodzeniu z północy Cáceres świadczy dopiero nazwa DOP i kontretykieta rady regulacyjnej.

Co zobaczyć w okolicy

Sierra de Gata to jedne z najlepiej zachowanych górskich wsi Estremadury: San Martín de Trevejo, Robledillo de Gata, Hoyos czy Gata, z domami z granitu i drewnianymi balkonami. W trzech wsiach doliny Xálima, w Valverde del Fresno, Eljas i San Martín de Trevejo, mieszkańcy mówią a fala, językiem bliskim galicyjskiemu i portugalskiemu. Między wsiami prowadzą szlaki wśród tarasowych gajów, kasztanowców i potoków z naturalnymi kąpieliskami.

Las Hurdes przez dekady uchodziły za najbiedniejszy zakątek Hiszpanii. W 1922 roku przyjechał tu król Alfons XIII, a w 1933 roku Luis Buñuel nakręcił w tych wioskach film dokumentalny „Las Hurdes, tierra sin pan”. Turyści przyjeżdżają tu dla łupkowych wiosek i meandra rzeki Alagón pod Riomalo de Abajo, znanego jako Meandro del Melero. Dalej na wschód leżą Hervás z dawną dzielnicą żydowską, dolina Jerte z kwitnącymi wiosną czereśniami i La Vera z klasztorem Yuste, gdzie ostatnie lata życia spędził cesarz Karol V. Jak łączyć zwiedzanie z wizytą w tłoczni, podpowiada przewodnik po oleoturystyce w Hiszpanii.

W kuchni

Kuchnia północnej Estremadury to kuchnia pasterzy i rolników, w której oliwa służy do smażenia i do zimnych potraw z chlebem. Klasyką są migas extremeñas, czerstwy chleb zwilżony wodą i powoli smażony na oliwie z czosnkiem, podawany z chorizo i jajkiem sadzonym. Latem robi się zorongollo, sałatkę z pieczonej czerwonej papryki z czosnkiem, octem i dużą ilością oliwy, oraz cojondongo, połączenie chłodnika i sałatki z czosnkiem utartym z oliwą.

Łagodna, owocowa oliwa z Gata-Hurdes dobrze pasuje do ryb, białego mięsa i warzyw, a także do deserów z oliwą. W kartach estremadurskich restauracji pojawia się współczesna wersja chłodnika z czereśniami z doliny Jerte, opartą na tej samej zasadzie emulsji co kordobańskie salmorejo. Do domowych zalew na oliwki z Cacereñi wystarczy czosnek, tymianek, oregano, skórka cytryny i oliwa z tej samej odmiany.

Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży DOP Gata-Hurdes?

DOP Gata-Hurdes leży na północy prowincji Cáceres w Estremadurze, na południowych stokach Systemu Centralnego, przy granicy z Portugalią i z prowincją Salamanka. Obejmuje Sierra de Gata, Las Hurdes i kilka sąsiednich dolin. Gaje rosną na wysokości do około 800 m, często na tarasach.

Z jakiej odmiany powstaje oliwa Gata-Hurdes?

Wyłącznie z Manzanilla Cacereña, w 100%. To odmiana rodem z prowincji Cáceres, o okrągłych owocach, używana zarówno do tłoczenia oliwy, jak i jako oliwka stołowa. Nie należy jej mylić z Manzanillą de Sevilla.

Czym różni się Manzanilla Cacereña od Manzanilla de Sevilla?

To dwie różne odmiany, choć obie zawdzięczają nazwę okrągłemu owocowi przypominającemu małe jabłko. Manzanilla de Sevilla pochodzi z Andaluzji i jest najszerzej uprawianą odmianą stołową świata. Manzanilla Cacereña pochodzi z prowincji Cáceres i służy zarówno do tłoczenia oliwy, jak i na stół, a tylko ona jest dozwolona w DOP Gata-Hurdes.

Czy DOP Gata-Hurdes obejmuje oliwki stołowe?

Unijna rejestracja Gata-Hurdes dotyczy oliwy z oliwek extra virgin. Oliwki stołowe z Manzanilla Cacereña produkuje się w tych samych wsiach, ale sprzedaje bez tego oznaczenia pochodzenia. Specyfikacja uwzględnia jednak ręczny zbiór na stół przy formowaniu drzew.

Jak smakuje oliwa z Gata-Hurdes?

Jest intensywnie owocowa, z aromatem banana, jabłka i świeżo skoszonej trawy. W ustach jest lekko słodka, z wyważoną goryczką i pikantnością. Oliwa z owoców dojrzałych ma złotożółty kolor, a z oliwek zebranych wcześniej zielonkawy.

Dlaczego oliwki na oliwę Gata-Hurdes trzeba przetworzyć w 12 godzin?

Krótki czas od zbioru do almazary ogranicza fermentację i utlenianie owoców, które pogarszają smak i podnoszą kwasowość oliwy. Specyfikacja Gata-Hurdes wymaga dostarczenia oliwek do tłoczni w ciągu 12 godzin, w czystych pojemnikach chroniących je przed obiciem. To jeden z najostrzejszych takich wymogów w Hiszpanii.

Od kiedy Gata-Hurdes jest chronioną nazwą pochodzenia?

Gata-Hurdes wpisano do unijnego rejestru chronionych nazw pochodzenia 15 lutego 2007 roku. Tym samym rozporządzeniem zarejestrowano andaluzyjską DOP Poniente de Granada. Rada regulacyjna ma siedzibę w Hoyos w Sierra de Gata.

Do czego używać oliwy Gata-Hurdes?

Ze względu na łagodny, owocowy charakter najlepiej sprawdza się na surowo: do ryb, warzyw, sałatek i pieczywa. Dzięki dużej stabilności nadaje się też do migas, duszenia i krótkiego smażenia. Dobrze pasuje do deserów i ciast pieczonych na oliwie.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.