Papas arrugadas to małe ziemniaki gotowane w skórce w bardzo słonej wodzie, a potem suszone w garnku, aż skórka się pomarszczy i pokryje białym nalotem soli. Na Wyspach Kanaryjskich podaje się je z dwoma sosami: czerwonym mojo picón z suszonej papryki, czosnku, kminu i octu oraz zielonym mojo verde z kolendry. Oba sosy to emulsje, w których najważniejszym składnikiem jest oliwa.
- Pochodzenie
- Wyspy Kanaryjskie
- Główne składniki
- małe ziemniaki, gruba sól morska, suszona papryka, czosnek, kmin, kolendra, ocet
- Rola oliwy
- główny składnik obu sosów, łączy je w gęstą emulsję
- Najlepsza oliwa
- łagodna lub średnia virgen extra, np. Hojiblanca lub Arbequina
- Czas
- 30 minut pracy, około godziny z gotowaniem
Spis treści
Historia dania
Wyspy Kanaryjskie przeszły pod panowanie Kastylii w XV wieku, a podbój Teneryfy w 1496 roku zamknął go ostatecznie. Archipelag stał się przystankiem statków płynących do Ameryki i z powrotem, więc nowe rośliny trafiały tu wcześniej niż na kontynent. Ziemniak uprawiano na Gran Canarii prawdopodobnie już około 1560 roku, a dokumenty handlowe z 1567 roku odnotowują wysyłkę ziemniaków z tej wyspy do Antwerpii. To jedne z najstarszych zapisów o ziemniaku w Europie, a kolejne transporty z Teneryfy szły w latach 70. XVI wieku do portów Flandrii i Francji.
Na wyspach ziemniak nazywa się papa, tak jak w Ameryce Łacińskiej, słowem zaczerpniętym z keczua, a nie patata, jak w większości Hiszpanii. Część dawnych odmian przetrwała w górskich wioskach Teneryfy, Gran Canarii i La Palmy. Dwadzieścia dziewięć z nich, uprawianych od czasów sprzed XX wieku, objęła chroniona nazwa pochodzenia Papas Antiguas de Canarias. Najbardziej znane to papa negra o żółtym, mączystym miąższu i ciemnej skórce oraz różne odmiany bonita.
Sposób gotowania wywodzi się podobno od rybaków, którzy gotowali ziemniaki w wodzie morskiej, bo słodka woda na wyspach była cenna. Nazwę mojo często wywodzi się od portugalskiego molho (sos), co pasuje do historii archipelagu, na który w XV i XVI wieku przybywało wielu osadników z Portugalii i Madery. Na wyspach rośnie niewiele drzew oliwnych, więc oliwę od wieków sprowadzano z Półwyspu Iberyjskiego, głównie z Andaluzji. Mojo jest jej najważniejszym kanaryjskim zastosowaniem.
Składniki
Na papas arrugadas
Na mojo picón
Na mojo verde
Przygotowanie
- Zacznij od mojo picón, bo zyskuje, gdy postoi. Usuń szypułki i pestki z suszonych papryk, zalej je gorącą wodą i mocz 20–30 minut. Odsącz, odciśnij i drobno posiekaj.
- Kmin upraż na suchej patelni przez 30–60 sekund, aż zacznie pachnieć. W moździerzu utrzyj go z solą i czosnkiem na gładką pastę.
- Dodaj posiekane papryki, ostrą papryczkę i słodką paprykę mieloną i ucieraj, aż powstanie jednolita czerwona masa. Jeśli używasz chleba, namocz go w occie i dodaj teraz.
- Wlej ocet, a potem stopniowo oliwę, cienką strużką, stale ucierając lub mieszając. Sos ma zgęstnieć i nabrać połysku. W blenderze wystarczy 30–40 sekund. Spróbuj, dopraw i odstaw na co najmniej 30 minut.
- Przygotuj mojo verde. Utrzyj czosnek z solą i kminem, dodaj posiekaną kolendrę i paprykę i ucieraj na pastę. Wlej ocet, a potem cienką strużką oliwę. W blenderze używaj krótkich impulsów, bo nagrzane ostrze ciemni zieleninę i wydobywa z niej gorycz.
- Ziemniaki dokładnie umyj szczoteczką, ale nie obieraj i nie krój. Ułóż je w szerokim garnku w jednej lub dwóch warstwach i zalej wodą tak, żeby ledwie je przykryła. Wsyp sól i zamieszaj.
- Gotuj bez przykrycia na średnim ogniu 20–25 minut, aż nóż łatwo wejdzie w największy ziemniak. Część wody odparuje w trakcie, a ziemniaki zaczną unosić się w gęstej solance.
- Odlej całą wodę i postaw garnek z ziemniakami z powrotem na małym ogniu. Potrząsaj nim przez 3–5 minut, aż resztki wilgoci odparują, a skórka zacznie się marszczyć i pokrywać białym nalotem soli. Możesz też przykryć garnek złożoną ściereczką na 5 minut, żeby wchłonęła parę.
- Podawaj ziemniaki ciepłe, w całości i ze skórką, z miseczkami obu mojo. Każdy kęs macza się w sosie albo polewa go łyżeczką mojo.
Jaką oliwę wybrać
W mojo oliwa stanowi większość objętości sosu, więc wybór butelki widać od razu. Mojo picón ma mocny smak kminu, czosnku i suszonej papryki, który dobrze znosi oliwę średnio owocową, a nawet lekką gorycz. Dobrze sprawdza się Hojiblanca, o pełnym smaku i umiarkowanej ostrości, albo dojrzały Picual z późniejszego zbioru, który dodaje sosowi zielonej, pieprznej nuty.
Mojo verde wymaga oliwy łagodniejszej. Kolendra i świeża zielona papryka mają delikatny, ziołowy aromat, który przytłumi gorzka oliwa z wczesnego zbioru. Tu najlepsza jest Arbequina, owocowa i miękka. Oba sosy podaje się na surowo, więc warto użyć oliwy virgen extra, a nie rafinowanej mieszanki; jak je rozróżnić, wyjaśniamy w poradniku o kategoriach oliwy.
| Sos | Oliwa w przepisie | Jaka oliwa | Dlaczego |
|---|---|---|---|
| Mojo picón | 150 ml | Hojiblanca, dojrzały Picual | znosi kmin, czosnek i ostrość |
| Mojo verde | 120 ml | Arbequina, łagodna Hojiblanca | nie zagłusza kolendry |
Najczęstsze błędy
Za mało soli. Woda z łyżką soli ugotuje zwykłe ziemniaki, ale nie da białego nalotu ani zwartej, pomarszczonej skórki. Potrzeba około 200 g soli na litr wody, czyli roztworu na tyle gęstego, że pod koniec gotowania ziemniaki pływają. Sól nie przenika w nadmiarze do środka, bo skórka pozostaje cała.
Duże albo pokrojone ziemniaki. Duży ziemniak gotuje się długo, skórka pęka, a słona woda wnika do miąższu. Ziemniaki pokrojone zamieniają się w słone kawałki bez charakteru. Potrzebne są małe, całe bulwy podobnej wielkości, żeby wszystkie doszły w tym samym czasie.
Ziemniaki niedosuszone. Bez suszenia na ogniu skórka zostaje gładka i mokra, a sól spływa. To etap, który nadaje daniu nazwę: arrugadas znaczy „pomarszczone”. Wystarczy kilka minut potrząsania garnkiem, ale nie można go pominąć.
Mojo zrobione w pośpiechu. Gdy oliwę wleje się naraz, sos się rozwarstwi, a czosnek i kmin nie oddadzą aromatu. Mojo verde miksowane zbyt długo ciemnieje i gorzknieje. Oba sosy najlepiej robić w moździerzu albo blenderem krótkimi impulsami i odstawiać przed podaniem.
Warianty
Mojo verde ma dwie główne wersje: z kolendrą, najbardziej rozpowszechnioną, oraz z natką pietruszki, łagodniejszą. Obie dobrze pasują do ryb. Mojo rojo bywa łagodne albo bardzo ostre; nazwa picón oznacza właśnie sos pikantny, z dodatkiem ostrych papryczek. Na niektórych wyspach robi się też mojo de queso, z dodatkiem tartego dojrzałego sera, a na La Gomerze almogrote, pastę z twardego sera, papryki, czosnku i oliwy do smarowania chleba.
Mojo picón służy również jako marynata. Conejo en salmorejo to kanaryjski królik marynowany w sosie z czosnku, papryki, octu i oliwy, a potem duszony. Mojo podaje się też do sancocho, solonej ryby gotowanej z batatami i ziemniakami. Z tymi samymi sosami świetnie smakują grillowane ryby, pieczona wieprzowina i ser z grilla.
W Polsce najlepsze będą młode ziemniaki sałatkowe o zwartym miąższu, dostępne od czerwca. Zimą można użyć małych ziemniaków typu sałatkowego lub ogólnoużytkowego, ale skórka będzie grubsza. Zamiast pimienta palmera sprawdzi się hiszpańska ñora albo suszona papryka ancho.
Podanie i przechowywanie
Na wyspach papas arrugadas podaje się jako przystawkę do wina, samodzielną tapę albo dodatek do grillowanej ryby i mięsa. Zjada się je ze skórką, palcami lub widelcem, maczając każdy ziemniak w sosie. Do stołu zawsze trafiają oba mojo naraz, żeby każdy mógł wybrać.
Mojo picón przechowuj w słoiku w lodówce do tygodnia, przykryte cienką warstwą oliwy. Mojo verde traci kolor po 2–3 dniach, więc lepiej robić je na bieżąco. Ugotowane ziemniaki wytrzymują w lodówce 2 dni, ale tracą chrupiącą skórkę; przed podaniem podgrzej je w suchym garnku, potrząsając nim przez kilka minut.
zrób podwójną porcję mojo picón. Łyżka sosu zmieszana z oliwą i sokiem z cytryny to gotowa marynata do kurczaka, a samo mojo dobrze smakuje na grzance z serem.
Sól, ogień i wyspy
Gruba sól morska jest w tym przepisie równie ważna jak ziemniaki. Na Kanarach wciąż działają tradycyjne saliny, na przykład Salinas de Janubio na Lanzarote i saliny w Fuencaliente na La Palmie, gdzie sól odparowuje się z wody morskiej w płytkich basenach. Taka sól ma większe kryształy niż sól kuchenna, a po zagotowaniu ziemniaków zostawia na skórce wyraźnie widoczny nalot.
Mojo dobrze pokazuje, jak oliwa zakorzeniła się w kuchniach, które same jej nie wytwarzają. Ten sam schemat: czosnek, kwas i oliwa utarte na emulsję, łączy mojo z allioli i z katalońską salsą romesco. Ogólne zasady łączenia oliw z potrawami zebraliśmy w poradniku jaka hiszpańska oliwa do jakiego dania.
Pytania i odpowiedzi
Ile soli dać do papas arrugadas?
Na 1 kg małych ziemniaków i około litra wody potrzeba mniej więcej 200 g gruboziarnistej soli morskiej. Roztwór ma być tak gęsty, że pod koniec gotowania ziemniaki pływają. Dzięki temu po odparowaniu wody na skórce zostaje biały nalot soli.
Jakie ziemniaki do papas arrugadas kupić w Polsce?
Najlepsze są małe, młode ziemniaki sałatkowe o zwartym miąższu i cienkiej skórce, ważące 30–50 g. Ważne, żeby były podobnej wielkości i gotowały się równo. Zimą sprawdzą się małe ziemniaki typu sałatkowego, choć skórka będzie grubsza.
Czy skórkę papas arrugadas się je?
Tak, papas arrugadas je się w całości, razem ze skórką. To właśnie pomarszczona, słona skórka nadaje daniu charakter. Ziemniaki trzeba więc dokładnie umyć przed gotowaniem.
Czym różni się mojo picón od mojo rojo?
Oba to czerwone sosy z suszonej papryki, czosnku, kminu, octu i oliwy. Mojo picón jest wersją pikantną, z dodatkiem ostrych papryczek, a mojo rojo bywa łagodniejsze. W praktyce na wyspach obie nazwy często stosuje się zamiennie.
Jak długo można przechowywać mojo?
Mojo picón wytrzymuje w lodówce do tygodnia w słoiku przykrytym warstwą oliwy. Mojo verde najlepiej zjeść w ciągu 2–3 dni, bo kolendra ciemnieje i traci aromat. Przed podaniem sos warto wymieszać.
Czym zastąpić pimienta palmera w mojo?
Pimienta palmera to łagodna suszona papryka z La Palmy. Dobrym zamiennikiem jest hiszpańska ñora albo suszona papryka ancho, uzupełniona łyżeczką słodkiej papryki mielonej. Ostrość reguluje się dodatkiem małych suszonych papryczek chili.
Czy mojo robi się na oliwie?
Tak, klasyczne mojo przygotowuje się na oliwie, która stanowi większość sosu. Do mojo picón pasuje oliwa średnio owocowa, na przykład Hojiblanca, a do mojo verde łagodna Arbequina. Oliwa virgen extra daje sosowi gęstość i owocowy aromat.
Czy papas arrugadas można ugotować w wodzie morskiej?
Według tradycji rybacy gotowali je właśnie w wodzie morskiej. Woda z morza zawiera jednak tylko około 35 g soli na litr, czyli znacznie mniej niż solanka z przepisu, więc nalot wychodzi słabszy, chyba że gotuje się ziemniaki, aż większość wody odparuje. W domu lepiej użyć wody z gruboziarnistą solą morską.




