Subbética: Priego, Zuheros, Baena i Lucena

Subbética Cordobesa w 3–4 dni: barokowe Priego, Zuheros, muzeum oliwy w Baenie, Lucena, Cabra, Iznájar, Vía Verde del Aceite, tłocznie DOP i kuchnia.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaPodróże
Subbética: Priego, Zuheros, Baena i Lucena
W skrócie

Subbética Cordobesa to wapienne góry na południu prowincji Kordoba, otoczone gajami Picudo i Hojiblanki. Na trzy lub cztery dni wystarczy tu przystanków: barokowe Priego de Córdoba z fontanną o 139 kranach, białe Zuheros pod zamkiem, Baena z najstarszą hiszpańską nazwą pochodzenia oliwy i muzeum w dawnej tłoczni, Lucena, Cabra, Iznájar nad wielkim zalewem oraz rowerowa Vía Verde del Aceite.

Położenie
południe prowincji Kordoba, około 1,5–2 h jazdy z Malagi
Oznaczenia oliwy
DOP Baena, DOP Priego de Córdoba, DOP Aceite de Lucena
Odmiany
Picudo, Hojiblanca, Picual
Najlepszy termin
listopad–styczeń (tłoczenie), kwiecień–maj (zielone góry)
Dla aktywnych
Vía Verde del Aceite, szlaki parku Sierras Subbéticas
Spis treści
  1. Góry, gaje i geopark
  2. Trasa w pigułce
  3. Baena: najstarsza DOP i muzeum oliwy
  4. Zuheros: biała wieś pod zamkiem
  5. Priego de Córdoba: barok i fontanna o 139 kranach
  6. Cabra, Lucena i Iznájar
  7. Vía Verde del Aceite rowerem
  8. Tłocznie DOP Priego i Baena
  9. Co zjeść
  10. Kiedy jechać
  11. Pytania i odpowiedzi

Góry, gaje i geopark

Z drogi z Kordoby na południe Subbética wygląda jak szara ściana wapieni wyrastająca nad morzem oliwek. Parque Natural Sierras Subbéticas, utworzony w 1988 roku, zajmuje ponad 31,5 tys. ha w ośmiu gminach: Cabra, Carcabuey, Doña Mencía, Iznájar, Luque, Priego de Córdoba, Rute i Zuheros. Najwyższy szczyt, Tiñosa (około 1570 m), jest zarazem najwyższym punktem prowincji. Od 2006 roku obszar ma status geoparku UNESCO, bo kras odsłania tu skamieniałości amonitów, leje krasowe Los Hoyones, pole żłobków Lanchares i ponad stumetrową Sima de Cabra.

Gaje podchodzą wysoko na zbocza. Wokół Luceny, Rute i Iznájar dominuje Hojiblanca, a wokół Baeny i Priego tradycyjnie Picudo o wydłużonym, zakrzywionym owocu, który daje słodką, owocową oliwę z nutą jabłka. W nowszych nasadzeniach przybywa Picual. Klimat jest kontynentalny: chłodne, czasem mroźne zimy i gorące lata, co sprzyja oliwom o świeżym, zielonym profilu.

Trasa w pigułce

Dzień Miejsca Przystanek oliwny Odległość
1 Baena, Zuheros Museo del Olivar y el Aceite, tłocznie DOP Baena ok. 20 km
2 Zuheros, Luque, Priego de Córdoba tłocznie DOP Priego, Carcabuey ok. 45 km
3 Cabra, Lucena Vía Verde, spółdzielnie Hojiblanki ok. 50 km
4 (opcja) Rute, Iznájar zalew i sałatka z Iznájar ok. 40 km

Najwygodniej przylecieć do Malagi i zacząć od Iznájar albo Priego, ewentualnie wjechać od Kordoby (około 65 km do Baeny). Szersze tło prowincji daje przewodnik po regionie Kordoba, a ogólne zasady planowania takiego wyjazdu opisuje tekst o oleoturystyce w Hiszpanii.

Baena: najstarsza DOP i muzeum oliwy

Baena to miasteczko na wzgórzu, otoczone gajami aż po horyzont. DOP Baena, zarejestrowana w Hiszpanii w 1981 roku, jest najstarszą nazwą pochodzenia oliwy w kraju. Obejmuje kilka gmin północnej Subbétiki i odmiany Picudo, Hojiblanca, Lechín, Chorrúo i Picual.

Najważniejszym przystankiem jest miejskie Museo del Olivar y el Aceite przy Calle Cañada. Mieści się w dawnej tłoczni, która do 1959 roku należała do Josego Alcalá Santaelli. Na parterze stoją odrestaurowane, wciąż sprawne maszyny, w większości z połowy XIX wieku: kamienny młyn z dwoma stożkowymi kamieniami, mieszalnik z podgrzewaniem, prasa hydrauliczna i czterotłokowa pompa. Obok jest magazyn z metalowymi zbiornikami. Piętro poświęcono zastosowaniom oliwy (do oświetlenia, w medycynie ludowej, w kuchni) i kolekcji ponad 3 tys. etykiet. Muzeum zajmuje nieco ponad 800 m², bilet kosztuje kilka euro, a na koniec można spróbować oliw z DOP Baena.

W Baenie działa też tłocznia Núñez de Prado, prowadzona od 1795 roku, z XVIII-wieczną bodegą pełną glinianych tinajas (wielkich dzbanów do przechowywania oliwy). Poza oliwą warto zobaczyć arabską dzielnicę Almedina z zamkiem, kościół Santa María la Mayor z XIII wieku i muzeum archeologiczne z kolosalnymi rzeźbami Augusta, Klaudiusza i Liwii z pobliskiego stanowiska Torreparedones. W Wielkim Tygodniu miasto rozbrzmiewa bębnami tradycyjnych judíos, przebierańców w hełmach z końskim włosiem.

Zuheros: biała wieś pod zamkiem

Zuheros, około 20 km od Baeny, przykleja się do skalnej ściany nad kanionem rzeki Bailón. Zamek stoi na samej skale, a białe domy schodzą tarasami w stronę gajów. To dobre miejsce na nocleg i krótkie wędrówki, choćby w głąb kanionu.

Kilka kilometrów powyżej wsi, drogą wspinającą się serpentynami, leży Cueva de los Murciélagos, jaskinia ze śladami osadnictwa neolitycznego i prehistorycznymi malowidłami, zwiedzana z przewodnikiem w wyznaczonych godzinach. Wieś słynie też z koziego sera Queso de Zuheros, który świetnie pasuje do miejscowej oliwy.

Priego de Córdoba: barok i fontanna o 139 kranach

Priego nazywa się stolicą kordobańskiego baroku. W XVIII wieku miasto bogaciło się na jedwabiu i tkaninach, a pieniądze szły na kościoły i kaplice o bogato rzeźbionych wnętrzach. Najsłynniejszy jest sagrario kościoła Asunción, biała ośmioboczna kaplica pokryta stiukami.

Symbolem miasta jest Fuente del Rey, zbudowana w 1803 roku według projektu Remigia del Mármola. Woda wypływa ze 139 kranów, w większości ozdobionych kamiennymi maskami, i spływa przez trzy baseny. W pierwszym walczą lew i wąż (rzeźbę przypisuje się José Álvarezowi Cuberowi), w drugim rydwan Neptuna i Amfitryty ciągną konie wynurzające się z wody. Fontannę zasila XVI-wieczna Fuente de la Salud.

Z placu warto przejść do Barrio de la Villa, labiryntu białych uliczek z doniczkami na ścianach, i na Balcón del Adarve, taras na krawędzi skarpy z widokiem na gaje i góry. W Priego urodził się Niceto Alcalá-Zamora, pierwszy prezydent II Republiki; jego dom jest dziś muzeum.

Gaje wokół miasta należą do DOP Priego de Córdoba, obejmującej Priego, Almedinillę, Fuente-Tójar i Carcabuey. Oliwy z tej nazwy należą do najczęściej nagradzanych w Hiszpanii i na świecie, o czym piszemy w tekście o konkursach i nagrodach.

Cabra, Lucena i Iznájar

Cabra leży u stóp Picacho de la Virgen de la Sierra, szczytu o wysokości 1217 m z sanktuarium na wierzchołku i rozległym widokiem na niemal całą prowincję. W mieście urodził się pisarz Juan Valera, autor „Pepity Jiménez”.

Lucena, większa i bardziej przemysłowa, ma bogatą przeszłość: w średniowieczu była miastem w dużej mierze żydowskim, nazywanym „perłą Sefaradu”, a w Castillo del Moral w 1483 roku więziono ostatniego emira Grenady, Boabdila. Kościół San Mateo kryje barokowy sagrario, a na pobliskiej Sierra de Aras stoi sanktuarium Virgen de Araceli. Wokół Luceny dominuje Hojiblanca objęta DOP Aceite de Lucena; działa tu jedna z większych spółdzielni prowincji.

Iznájar to biała wieś na półwyspie nad zalewem na rzece Genil. Ukończony w 1969 roku zbiornik mieści do 981 hm³ wody i jest największy w Andaluzji, a latem jego brzegi zamieniają się w śródlądowe plaże. Po drodze z Luceny warto zajrzeć do Rute, znanego z anyżówki i świątecznych słodyczy.

Vía Verde del Aceite rowerem

Przez Subbétikę biegnie najdłuższy odcinek Vía Verde del Aceite, trasy pieszo-rowerowej na nasypie dawnej linii kolejowej Linares–Puente Genil. Linię nazywaną „pociągiem oliwy” ukończono w 1893 roku, wożono nią oliwę i inne towary głównie do portu w Maladze, a zamknięto w 1984 roku. Od 2017 roku cała trasa, długa na 128 km z Jaén do stacji Campo Real koło Puente Genil, nosi jedną nazwę; część kordobańska znana była wcześniej jako Vía Verde de la Subbética.

Odcinek kordobański zaczyna się za wiaduktem na rzece Guadajoz i prowadzi przez Luque, Zuheros, Doña Mencíę, Cabrę, Lucenę i Moriles. Z Luque odchodzi ośmiokilometrowa odnoga do Baeny. Nawierzchnia jest równa, nachylenie łagodne, a dawne stacje zamieniono na bary, wypożyczalnie rowerów i noclegi. To dobry sposób, by zobaczyć gaje z bliska, bez samochodu.

Wskazówka

najprzyjemniej jedzie się odcinkiem z Zuheros w stronę Cabry, z widokami na skały i gaje oraz wiaduktem de la Sima koło Doña Mencíi. Latem ruszaj o świcie, bo w południe na nasypie nie ma cienia.

Tłocznie DOP Priego i Baena

W Subbétice jest kilkadziesiąt tłoczni i spółdzielni, a część z nich przyjmuje gości po wcześniejszym umówieniu. Przed wizytą przeczytaj, jak zwiedzać almazarę i o co pytać przewodnika.

  • Núñez de Prado, Baena. Jedna z najstarszych działających tłoczni w Andaluzji, z XVIII-wieczną bodegą i tłocznią z 1943 roku.
  • Almazaras de la Subbética, Carcabuey i Priego. Spółdzielnia z marką Rincón de la Subbética, nagradzana m.in. za oliwy ekologiczne i za zielone, słodsze w smaku oliwy (kategoria frutado verde dulce).
  • Knolive i Hispasur, Priego de Córdoba. Producenci z czołówki międzynarodowych konkursów, w tym nagrody Mario Solinas.
  • Spółdzielnie w Lucenie, Cabrze i Doña Mencíi. Duże, nastawione na Hojiblankę, dobre na zakup oliwy w większych opakowaniach.

Na miejscu warto porównać styl obu nazw: oliwy z DOP Priego są zwykle zielone, z aromatem trawy, pomidora i jabłka, delikatnie gorzkie; z DOP Baena często łagodniejsze, z nutą migdała.

Co zjeść

Danie lub produkt Co to jest Gdzie
Salmorejo gęsty krem z pomidorów, chleba i oliwy cała prowincja
Ensalada de Iznájar sałatka z dorszem, pomarańczą, jajkiem i dużą ilością oliwy Iznájar, Priego
Berenjenas fritas plastry bakłażana smażone na oliwie, podawane z salmorejo Baena, bary z tapas
Queso de Zuheros kozi ser, często w oliwie Zuheros
Flamenquín zwijana szynka i wieprzowina w panierce, smażona na oliwie cała prowincja
Anís de Rute anyżówka z tradycyjnych destylarni Rute

Przepis na kordobański krem znajdziesz w artykule o salmorejo cordobés. Do picia w barach podaje się wina z pobliskiej apelacji Montilla-Moriles, wytrawne fino i amontillado, które dobrze znoszą tłuste, smażone tapas.

Kiedy jechać

Od połowy listopada do stycznia tłocznie pracują, w powietrzu czuć świeżo zmielone oliwki, a w barach serwuje się zieloną oliwę z pierwszego tłoczenia. Zimą w górach bywa mroźno, czasem spada śnieg, ale dni są zwykle słoneczne. Kwiecień i maj to najlepszy czas na wędrówki i rower: zbocza są zielone, a temperatury łagodne. Wielki Tydzień w Baenie i Priego przyciąga tłumy, więc noclegi trzeba rezerwować z wyprzedzeniem.

Latem w dolinach temperatura przekracza 35 °C, tłocznie stoją, a życie przenosi się nad zalew w Iznájar. Wtedy lepiej zwiedzać rano i wieczorem.

Uwaga

muzea i jaskinie w Subbétice mają zmienne godziny otwarcia, często inne zimą i latem, a w poniedziałki bywają zamknięte. Sprawdź je przed przyjazdem, zwłaszcza w Cueva de los Murciélagos, gdzie obowiązują stałe godziny wejść z przewodnikiem.

Pytania i odpowiedzi

Co zobaczyć w Subbétice w 3 dni?

W trzy dni zobaczysz Baenę z muzeum oliwy, Zuheros z zamkiem i jaskinią Cueva de los Murciélagos, Priego de Córdoba z Fuente del Rey oraz Cabrę i Lucenę. Warto dodać wizytę w jednej tłoczni i krótki odcinek Vía Verde del Aceite. Czwarty dzień można przeznaczyć na Rute i Iznájar.

Gdzie jest muzeum oliwy w Baenie?

Museo del Olivar y el Aceite mieści się w dawnej tłoczni przy Calle Cañada w Baenie. Pokazuje sprawne maszyny z XIX wieku, magazyn oliwy, kolekcję ponad 3 tys. etykiet i proponuje degustacje oliw z DOP Baena. Bilet kosztuje kilka euro, a godziny otwarcia zmieniają się sezonowo.

Ile kranów ma Fuente del Rey w Priego de Córdoba?

Fuente del Rey ma 139 kranów, w większości ozdobionych kamiennymi maskami. Fontannę zbudowano w 1803 roku, a w jej basenach stoją rzeźby lwa walczącego z wężem oraz rydwanu Neptuna i Amfitryty. Zasila ją starsza, XVI-wieczna Fuente de la Salud.

Jak długa jest Vía Verde del Aceite?

Vía Verde del Aceite ma 128 km i prowadzi z Jaén do dawnej stacji Campo Real koło Puente Genil, po nasypie linii kolejowej zamkniętej w 1984 roku. Część kordobańska biegnie przez Luque, Zuheros, Doña Mencíę, Cabrę i Lucenę. Trasa jest łagodna i nadaje się na rower także dla rodzin.

Jaka oliwa pochodzi z Subbétiki?

Subbética ma trzy nazwy pochodzenia: DOP Baena, DOP Priego de Córdoba i DOP Aceite de Lucena. Główne odmiany to Picudo, Hojiblanca i Picual. Oliwy z Priego są zwykle zielone i aromatyczne, z Baeny często łagodniejsze, z nutą migdała.

Jak dojechać do Subbétiki z Polski?

Najwygodniej polecieć do Malagi i wynająć samochód; do Iznájar czy Priego jedzie się około półtorej do dwóch godzin. Alternatywą jest lot do Sewilli i dojazd przez Kordobę. Komunikacja publiczna między wsiami jest słaba, więc auto bardzo ułatwia zwiedzanie.

Kiedy najlepiej jechać do Priego de Córdoba?

Najciekawiej jest od listopada do stycznia, kiedy tłocznie pracują i można kupić świeżą oliwę z nowego zbioru. Na wędrówki po parku Sierras Subbéticas lepsze są kwiecień i maj. Latem jest bardzo gorąco, ponad 35 °C w dolinach.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.