DOP Aceite de Lucena: Hojiblanca z południa Kordoby

DOP Aceite de Lucena: dziesięć gmin na południu Kordoby, ponad 90% Hojiblanki, oliwa z owoców zrywanych z drzewa, jej smak, okolica i związki z przemysłem Luceny.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaDOP i IGP
DOP Aceite de Lucena: Hojiblanca z południa Kordoby
W skrócie

DOP Aceite de Lucena chroni oliwę extra virgin z dziesięciu gmin na południu prowincji Kordoba, skupionych wokół Luceny, między Campiñą a górami Subbétiki. Ponad 90% oliwy musi pochodzić z odmiany Hojiblanca, która w tych stronach nosi nazwę Lucentina. Oliwa jest owocowa, z zielonym jabłkiem i migdałem, słodkawa na początku, z lekką goryczką i pieprznym finiszem.

Gminy
Aguilar de la Frontera, Benamejí, Encinas Reales, Iznájar, Lucena, Montilla, Moriles, Monturque, Puente Genil (prawy brzeg), Rute
Powierzchnia
około 126,7 tys. ha, z czego gaje zajmują około 72,4 tys. ha
Odmiany
Hojiblanca (ponad 90%), uzupełniająco Arbequina, Picual, Lechín, Tempranilla, Ocal, Campanil, Chorrúo
Charakter oliwy
owocowa, zielone jabłko, karczoch, migdał, umiarkowana gorycz
Najlepsza do
chłodników, smażenia, ryb, sałatek, tortilli
Spis treści
  1. Gdzie leży: dziesięć gmin nad Genilem
  2. Hojiblanca, czyli Lucentina
  3. Pozostałe odmiany
  4. Lucena na tle innych DOP Kordoby
  5. Zbiór i tłoczenie w praktyce
  6. Co mówi specyfikacja
  7. Jak smakuje oliwa z Luceny
  8. Lucena: miasto, które żyło z oliwy
  9. Co zobaczyć w okolicy
  10. W kuchni
  11. Pytania i odpowiedzi

Gdzie leży: dziesięć gmin nad Genilem

Obszar oznaczenia obejmuje południowy skraj prowincji Kordoba, od winnic Montilli i Moriles po góry nad zbiornikiem Iznájar. Lucena leży na wysokości nieco poniżej 500 m, w strefie przejściowej między falistą Campiñą doliny Gwadalkiwiru a wapiennymi pasmami Subbétiki. Na zachodzie dominuje łagodny teren z gajami i winnicami, na wschodzie i południu gaje wspinają się na strome zbocza wokół Rute i Iznájar.

Całkowita powierzchnia obszaru to około 126,7 tys. ha, a gaje oliwne zajmują z tego około 72,4 tys. ha. W niemal wszystkich gminach drzewa oliwne pokrywają ponad 40% powierzchni. Puente Genil należy do oznaczenia tylko częściowo: obszar obejmuje prawy brzeg Genilu, graniczący z dzielnicą Miragenil.

Gmina Charakter
Lucena centrum obszaru, przemysł i handel, gaje na wzgórzach ku Sierra de Aras
Rute strome gaje Subbétiki, tradycja anyżówki i słodyczy świątecznych
Iznájar białe miasteczko z zamkiem na cyplu nad największym zbiornikiem Andaluzji
Benamejí gaje po obu stronach Genilu, na zachodnim skraju Subbétiki
Encinas Reales mała gmina rolnicza nad Genilem, niemal wyłącznie gaje
Puente Genil tylko prawy brzeg rzeki, znana z wyrobu marmolady z pigwy
Aguilar de la Frontera ośmioboczny plac San José, w okolicy laguna Zóñar
Monturque rzymskie cysterny pod cmentarzem miasteczka
Montilla stolica wina Montilla-Moriles, gaje obok winnic
Moriles winnice i gaje, druga z gmin dających nazwę winu

Na północnym wschodzie obszar sąsiaduje z Cabrą, należącą już do DOP Baena, a na wschodzie z górami DOP Priego de Córdoba. Porównanie wszystkich oznaczeń prowincji znajdziesz w artykule o regionie Kordoby.

Hojiblanca, czyli Lucentina

Oznaczenie zbudowano wokół jednej odmiany. Hojiblanca pochodzi z okolic Cabry i Luceny, a jej miejscowe nazwy, Lucentina, Lucentino i Casta de Lucena, wskazują na to wprost. Nazwa „hoja blanca”, czyli „biały liść”, wzięła się od jasnej, srebrzystej spodniej strony liści, która w wietrzny dzień nadaje gajom pod Luceną szarawy odcień.

Drzewo ma średni wigor, łatwo się ukorzenia i dobrze znosi wapienne gleby, suszę i zimowe chłody. Plonuje obficie, ale nieregularnie: po dobrym roku często przychodzi słabszy. Owoce są duże, okrągłe, dojrzewają późno i mocno trzymają się gałęzi, co utrudnia zbiór mechaniczny i podnosi koszty. Mają zwarty, jędrny miąższ, dlatego Hojiblanca jest odmianą podwójnego przeznaczenia: oprócz oliwy daje cenione oliwki stołowe, zwłaszcza czarne.

Oliwa z Hojiblanki zawiera około 75% kwasu oleinowego i sporo polifenoli, ale jej stabilność jest średnia, mniejsza niż oliwy z Picual. Dlatego oliwę z Luceny trzeba chronić przed światłem i powietrzem i najlepiej zużyć w ciągu roku od tłoczenia.

Pozostałe odmiany

Specyfikacja zostawia na odmiany uzupełniające niecałe 10% oliwy. Ich rola polega na dopełnieniu aromatu, a nie na zmianie charakteru mieszanki.

Odmiana Rola w oliwie z Luceny
Hojiblanca (Lucentina) ponad 90%, podstawa smaku: jabłko, karczoch, migdał, umiarkowana gorycz
Picual więcej goryczy, pikantności i trwałości
Arbequina łagodność, nuty migdała i banana, z nowszych nasadzeń
Lechín lżejsze, ziołowe nuty, odmiana zachodniej Andaluzji
Tempranilla, Ocal, Campanil, Chorrúo stare odmiany lokalne, dziś w niewielkich ilościach

Na tle sąsiadów oznaczenie jest wyjątkowo jednorodne. W Baenie i Priego tłocznie swobodnie łączą Picudo, Hojiblankę i Picual, w Lucenie oliwa ma być przede wszystkim wyrazem jednej odmiany. O miejscu Hojiblanki wśród innych odmian piszemy w przewodniku po hiszpańskich odmianach oliwek.

Lucena na tle innych DOP Kordoby

Prowincja Kordoba ma cztery nazwy pochodzenia oliwy i każda opiera się na innym zestawie odmian i innym krajobrazie. Lucena jest z nich największa pod względem liczby gmin i najbardziej jednoodmianowa.

Oznaczenie Liczba gmin Główne odmiany Charakter oliwy
Aceite de Lucena 10 Hojiblanca (ponad 90%) jabłko, karczoch, migdał, umiarkowana gorycz
Baena 7 Picudo, Hojiblanca, Picual, Lechín, Chorrúo, Pajarero owocowa, słodkawa, migdałowy finisz
Priego de Córdoba 4 Picudo, Hojiblanca, Picual zielona, intensywna, z górskich gajów do 1000 m
Montoro-Adamuz 8 Picual, Nevadillo Negro, Lechín, Picudo, Carrasqueño zielona, gorzka i pikantna, z gajów Sierra Morena

Różnice dobrze widać przy porównaniu w jednej degustacji. Oliwa z Luceny zwykle wypada jako najbardziej zrównoważona: łagodniejsza od zielonych, gorzkich oliw z DOP Montoro-Adamuz, ale bardziej pikantna od słodkich mieszanek z przewagą Picudo.

Zbiór i tłoczenie w praktyce

Hojiblanca dojrzewa późno, więc na oliwę zbiera się ją zwykle od grudnia do lutego, a na oliwy z wczesnego zbioru już w październiku i listopadzie, kiedy owoce są jeszcze zielone. Ponieważ owoce mocno trzymają się gałęzi, zbiór jest trudniejszy niż w przypadku wielu innych odmian. W tradycyjnych gajach na stokach Rute i Iznájar oliwki strąca się tyczkami albo otrząsa ręcznymi wibratorami na rozłożone pod drzewami siatki. Na łagodnych terenach Campiñy częściej pracują otrząsarki pni.

W almazarach oliwki z drzewa przyjmuje się oddzielnie od owoców z ziemi, które nie mogą trafić do oliwy z oznaczeniem. Owoce myje się, miele i miesza w niskiej temperaturze, a oliwę oddziela w wirówkach. Więcej o tym procesie piszemy w tekście jak powstaje oliwa w hiszpańskiej almazarze.

Co mówi specyfikacja

Rada regulacyjna certyfikuje wyłącznie oliwę extra virgin spełniającą wymagania regulaminu oznaczenia. Oliwki muszą być zebrane z drzewa, jako tzw. owoce de vuelo: owoce opadłe na ziemię są wykluczone, bo szybko fermentują i psują aromat. Oliwę wydobywa się wyłącznie metodami mechanicznymi i fizycznymi, w niskiej temperaturze, która chroni owocowy aromat.

Uprawa, tłoczenie i butelkowanie muszą się odbywać na obszarze oznaczenia. Każda butelka nosi nazwę „Aceite de Lucena”, unijne logo chronionej nazwy pochodzenia i numerowaną kontretykietę rady regulacyjnej. Zasady działania rad i znaczenie kontretykiet wyjaśniamy w przewodniku po DOP i IGP w Hiszpanii.

Uwaga

słowo „Lucena” w nazwie firmy albo marki nie oznacza jeszcze certyfikowanej oliwy DOP. Sprawdź, czy na butelce jest pełna nazwa oznaczenia i numer kontretykiety.

Jak smakuje oliwa z Luceny

Typowa oliwa DOP Aceite de Lucena jest średnio lub intensywnie owocowa, z zapachem świeżo skoszonej trawy, zielonego jabłka, karczocha i zielonego migdała. W ustach zaczyna się słodko, potem pojawia się umiarkowana gorycz, a na końcu wyraźna, pieprzna pikantność w gardle. Kolor waha się od intensywnie zielonego w październiku i listopadzie do złotego w późniejszych partiach.

Wczesny zbiór daje oliwy bardziej zielone i pikantne, z nutą liścia pomidora. Oliwy z dojrzałych owoców, tłoczone w grudniu i styczniu, są łagodniejsze, z aromatem dojrzałego jabłka i migdała. Ta równowaga słodyczy i goryczy sprawia, że Hojiblanca uchodzi za dobrą odmianę na początek przygody z hiszpańską oliwą. Słownictwo przydatne przy degustacji zebraliśmy w tekście frutado verde, maduro, amargo, picante.

Lucena: miasto, które żyło z oliwy

Związek Luceny z oliwą wykracza poza gaje. Miasto słynęło z warsztatów garncarskich wyrabiających tinajas, wielkie gliniane dzbany, w których w całej Hiszpanii przechowywano oliwę i wino. Drugim tradycyjnym rzemiosłem są mosiężne lampy oliwne, velones, które przez wieki oświetlały domy oliwą z okolicznych gajów i do dziś są pamiątką z Luceny.

Dzisiejsza Lucena to drugie co do wielkości miasto prowincji i ośrodek przemysłowy: produkuje meble i urządzenia chłodnicze, prowadzi handel płodami rolnymi. W okolicznych gminach działają spółdzielnie oliwne, które tłoczą oliwki tysięcy drobnych rolników, oraz tłocznie rodzinne. Tłocznie z tej części Kordoby, także przyjmujące gości, zaznaczyliśmy na mapie almazar.

Co zobaczyć w okolicy

Od IX do XII wieku Lucena była jednym z najważniejszych ośrodków żydowskich na Półwyspie Iberyjskim, a na początku XI wieku powstała tu słynna akademia talmudyczna. W zamku Castillo del Moral według tradycji więziono Boabdila, ostatniego emira Grenady, pojmanego pod Luceną w 1483 r. Nad miastem, na Sierra de Aras, stoi sanktuarium Virgen de Araceli z rozległym widokiem na morze gajów.

Iznájar z zamkiem nad zbiornikiem wodnym, Rute z muzeum anyżówki i Monturque z rzymskimi cysternami to dobre przystanki na jednodniową trasę. Przez Lucenę biegnie rowerowa Vía Verde de la Subbética, poprowadzona dawnym torem kolejowym przez gaje. Szczegóły trasy przez Priego, Zuheros, Baenę i Lucenę opisujemy w przewodniku po Subbétice.

W kuchni

Oliwa z Hojiblanki jest wszechstronna. Ma dość owocowości, by błyszczeć na surowo, i na tyle łagodny charakter, że nie dominuje potraw. W Kordobie jest podstawą salmorejo cordobés, a w Iznájar polewa się nią tzw. salmorejo de Iznájar, które wbrew nazwie jest sałatką z dorsza, pomarańczy i jajka.

Dobrze sprawdza się też na patelni: do smażenia po andaluzyjsku, do tortilli i do duszenia warzyw. Do kieliszka wytrawnego fino z Montilli podaj oliwki Hojiblanca i chleb maczany w oliwie z Luceny, a połączysz dwa najważniejsze produkty tej części prowincji.

Pytania i odpowiedzi

Jakie gminy obejmuje DOP Aceite de Lucena?

DOP Aceite de Lucena obejmuje dziesięć gmin na południu prowincji Kordoba: Aguilar de la Frontera, Benamejí, Encinas Reales, Iznájar, Lucena, Montilla, Moriles, Monturque, Puente Genil i Rute. Z Puente Genil do obszaru należy tylko prawy brzeg Genilu. Gaje zajmują około 72,4 tys. ha z łącznie 126,7 tys. ha.

Ile Hojiblanki musi być w oliwie DOP Aceite de Lucena?

Hojiblanca, nazywana w okolicy Lucentiną, musi stanowić ponad 90% oliwy. Pozostała część może pochodzić z odmian Arbequina, Picual, Lechín, Tempranilla, Ocal, Campanil i Chorrúo. Dzięki temu oliwa z Luceny jest jednym z najbardziej jednorodnych oznaczeń w Andaluzji.

Dlaczego Hojiblanca nazywa się też Lucentina?

Odmiana pochodzi z okolic Cabry i Luceny, stąd jej miejscowe nazwy: Lucentina, Lucentino i Casta de Lucena. Nazwa Hojiblanca, czyli „biały liść”, odnosi się do jasnej, srebrzystej spodniej strony liści. Odmiana rozprzestrzeniła się później w prowincjach Kordoba, Malaga, Sewilla i Grenada.

Jak smakuje oliwa z Luceny?

Oliwa DOP Aceite de Lucena jest owocowa, z aromatem trawy, zielonego jabłka, karczocha i migdała. Zaczyna się słodko, ma umiarkowaną gorycz i wyraźny, pieprzny finisz. Oliwy z wczesnego zbioru są bardziej zielone i pikantne, z późnego łagodniejsze i bardziej migdałowe.

Czy oliwa z Hojiblanki nadaje się do smażenia?

Tak. Hojiblanca daje oliwę o dobrej odporności na temperaturę, która dobrze znosi smażenie ryb, warzyw i tortilli. Jej stabilność jest jednak średnia, mniejsza niż oliwy z Picual, dlatego do długiego, głębokiego smażenia częściej wybiera się Picual. Najdroższe butelki DOP lepiej zostawić do dań na surowo.

Czym różni się DOP Lucena od DOP Baena i Priego de Córdoba?

Lucena opiera się prawie wyłącznie na jednej odmianie, Hojiblance, której musi być ponad 90%. Baena i Priego łączą Picudo, Hojiblankę i Picual w dowolnych proporcjach, a Baena dopuszcza też stare odmiany lokalne. Obszar Luceny obejmuje dziesięć gmin, od winnic Montilli po góry nad zbiornikiem Iznájar.

Co zobaczyć w Lucenie i okolicy?

W Lucenie warto zobaczyć zamek Castillo del Moral, ślady żydowskiej przeszłości miasta i sanktuarium Virgen de Araceli na Sierra de Aras. W okolicy leżą Iznájar nad największym zbiornikiem Andaluzji, Rute z tradycją anyżówki oraz winiarskie Montilla i Moriles. Przez Lucenę prowadzi rowerowa Vía Verde de la Subbética.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.