DOP Aceite de Lucena chroni oliwę extra virgin z dziesięciu gmin na południu prowincji Kordoba, skupionych wokół Luceny, między Campiñą a górami Subbétiki. Ponad 90% oliwy musi pochodzić z odmiany Hojiblanca, która w tych stronach nosi nazwę Lucentina. Oliwa jest owocowa, z zielonym jabłkiem i migdałem, słodkawa na początku, z lekką goryczką i pieprznym finiszem.
- Gminy
- Aguilar de la Frontera, Benamejí, Encinas Reales, Iznájar, Lucena, Montilla, Moriles, Monturque, Puente Genil (prawy brzeg), Rute
- Powierzchnia
- około 126,7 tys. ha, z czego gaje zajmują około 72,4 tys. ha
- Odmiany
- Hojiblanca (ponad 90%), uzupełniająco Arbequina, Picual, Lechín, Tempranilla, Ocal, Campanil, Chorrúo
- Charakter oliwy
- owocowa, zielone jabłko, karczoch, migdał, umiarkowana gorycz
- Najlepsza do
- chłodników, smażenia, ryb, sałatek, tortilli
Spis treści
Gdzie leży: dziesięć gmin nad Genilem
Obszar oznaczenia obejmuje południowy skraj prowincji Kordoba, od winnic Montilli i Moriles po góry nad zbiornikiem Iznájar. Lucena leży na wysokości nieco poniżej 500 m, w strefie przejściowej między falistą Campiñą doliny Gwadalkiwiru a wapiennymi pasmami Subbétiki. Na zachodzie dominuje łagodny teren z gajami i winnicami, na wschodzie i południu gaje wspinają się na strome zbocza wokół Rute i Iznájar.
Całkowita powierzchnia obszaru to około 126,7 tys. ha, a gaje oliwne zajmują z tego około 72,4 tys. ha. W niemal wszystkich gminach drzewa oliwne pokrywają ponad 40% powierzchni. Puente Genil należy do oznaczenia tylko częściowo: obszar obejmuje prawy brzeg Genilu, graniczący z dzielnicą Miragenil.
| Gmina | Charakter |
|---|---|
| Lucena | centrum obszaru, przemysł i handel, gaje na wzgórzach ku Sierra de Aras |
| Rute | strome gaje Subbétiki, tradycja anyżówki i słodyczy świątecznych |
| Iznájar | białe miasteczko z zamkiem na cyplu nad największym zbiornikiem Andaluzji |
| Benamejí | gaje po obu stronach Genilu, na zachodnim skraju Subbétiki |
| Encinas Reales | mała gmina rolnicza nad Genilem, niemal wyłącznie gaje |
| Puente Genil | tylko prawy brzeg rzeki, znana z wyrobu marmolady z pigwy |
| Aguilar de la Frontera | ośmioboczny plac San José, w okolicy laguna Zóñar |
| Monturque | rzymskie cysterny pod cmentarzem miasteczka |
| Montilla | stolica wina Montilla-Moriles, gaje obok winnic |
| Moriles | winnice i gaje, druga z gmin dających nazwę winu |
Na północnym wschodzie obszar sąsiaduje z Cabrą, należącą już do DOP Baena, a na wschodzie z górami DOP Priego de Córdoba. Porównanie wszystkich oznaczeń prowincji znajdziesz w artykule o regionie Kordoby.
Hojiblanca, czyli Lucentina
Oznaczenie zbudowano wokół jednej odmiany. Hojiblanca pochodzi z okolic Cabry i Luceny, a jej miejscowe nazwy, Lucentina, Lucentino i Casta de Lucena, wskazują na to wprost. Nazwa „hoja blanca”, czyli „biały liść”, wzięła się od jasnej, srebrzystej spodniej strony liści, która w wietrzny dzień nadaje gajom pod Luceną szarawy odcień.
Drzewo ma średni wigor, łatwo się ukorzenia i dobrze znosi wapienne gleby, suszę i zimowe chłody. Plonuje obficie, ale nieregularnie: po dobrym roku często przychodzi słabszy. Owoce są duże, okrągłe, dojrzewają późno i mocno trzymają się gałęzi, co utrudnia zbiór mechaniczny i podnosi koszty. Mają zwarty, jędrny miąższ, dlatego Hojiblanca jest odmianą podwójnego przeznaczenia: oprócz oliwy daje cenione oliwki stołowe, zwłaszcza czarne.
Oliwa z Hojiblanki zawiera około 75% kwasu oleinowego i sporo polifenoli, ale jej stabilność jest średnia, mniejsza niż oliwy z Picual. Dlatego oliwę z Luceny trzeba chronić przed światłem i powietrzem i najlepiej zużyć w ciągu roku od tłoczenia.
Pozostałe odmiany
Specyfikacja zostawia na odmiany uzupełniające niecałe 10% oliwy. Ich rola polega na dopełnieniu aromatu, a nie na zmianie charakteru mieszanki.
| Odmiana | Rola w oliwie z Luceny |
|---|---|
| Hojiblanca (Lucentina) | ponad 90%, podstawa smaku: jabłko, karczoch, migdał, umiarkowana gorycz |
| Picual | więcej goryczy, pikantności i trwałości |
| Arbequina | łagodność, nuty migdała i banana, z nowszych nasadzeń |
| Lechín | lżejsze, ziołowe nuty, odmiana zachodniej Andaluzji |
| Tempranilla, Ocal, Campanil, Chorrúo | stare odmiany lokalne, dziś w niewielkich ilościach |
Na tle sąsiadów oznaczenie jest wyjątkowo jednorodne. W Baenie i Priego tłocznie swobodnie łączą Picudo, Hojiblankę i Picual, w Lucenie oliwa ma być przede wszystkim wyrazem jednej odmiany. O miejscu Hojiblanki wśród innych odmian piszemy w przewodniku po hiszpańskich odmianach oliwek.
Lucena na tle innych DOP Kordoby
Prowincja Kordoba ma cztery nazwy pochodzenia oliwy i każda opiera się na innym zestawie odmian i innym krajobrazie. Lucena jest z nich największa pod względem liczby gmin i najbardziej jednoodmianowa.
| Oznaczenie | Liczba gmin | Główne odmiany | Charakter oliwy |
|---|---|---|---|
| Aceite de Lucena | 10 | Hojiblanca (ponad 90%) | jabłko, karczoch, migdał, umiarkowana gorycz |
| Baena | 7 | Picudo, Hojiblanca, Picual, Lechín, Chorrúo, Pajarero | owocowa, słodkawa, migdałowy finisz |
| Priego de Córdoba | 4 | Picudo, Hojiblanca, Picual | zielona, intensywna, z górskich gajów do 1000 m |
| Montoro-Adamuz | 8 | Picual, Nevadillo Negro, Lechín, Picudo, Carrasqueño | zielona, gorzka i pikantna, z gajów Sierra Morena |
Różnice dobrze widać przy porównaniu w jednej degustacji. Oliwa z Luceny zwykle wypada jako najbardziej zrównoważona: łagodniejsza od zielonych, gorzkich oliw z DOP Montoro-Adamuz, ale bardziej pikantna od słodkich mieszanek z przewagą Picudo.
Zbiór i tłoczenie w praktyce
Hojiblanca dojrzewa późno, więc na oliwę zbiera się ją zwykle od grudnia do lutego, a na oliwy z wczesnego zbioru już w październiku i listopadzie, kiedy owoce są jeszcze zielone. Ponieważ owoce mocno trzymają się gałęzi, zbiór jest trudniejszy niż w przypadku wielu innych odmian. W tradycyjnych gajach na stokach Rute i Iznájar oliwki strąca się tyczkami albo otrząsa ręcznymi wibratorami na rozłożone pod drzewami siatki. Na łagodnych terenach Campiñy częściej pracują otrząsarki pni.
W almazarach oliwki z drzewa przyjmuje się oddzielnie od owoców z ziemi, które nie mogą trafić do oliwy z oznaczeniem. Owoce myje się, miele i miesza w niskiej temperaturze, a oliwę oddziela w wirówkach. Więcej o tym procesie piszemy w tekście jak powstaje oliwa w hiszpańskiej almazarze.
Co mówi specyfikacja
Rada regulacyjna certyfikuje wyłącznie oliwę extra virgin spełniającą wymagania regulaminu oznaczenia. Oliwki muszą być zebrane z drzewa, jako tzw. owoce de vuelo: owoce opadłe na ziemię są wykluczone, bo szybko fermentują i psują aromat. Oliwę wydobywa się wyłącznie metodami mechanicznymi i fizycznymi, w niskiej temperaturze, która chroni owocowy aromat.
Uprawa, tłoczenie i butelkowanie muszą się odbywać na obszarze oznaczenia. Każda butelka nosi nazwę „Aceite de Lucena”, unijne logo chronionej nazwy pochodzenia i numerowaną kontretykietę rady regulacyjnej. Zasady działania rad i znaczenie kontretykiet wyjaśniamy w przewodniku po DOP i IGP w Hiszpanii.
słowo „Lucena” w nazwie firmy albo marki nie oznacza jeszcze certyfikowanej oliwy DOP. Sprawdź, czy na butelce jest pełna nazwa oznaczenia i numer kontretykiety.
Jak smakuje oliwa z Luceny
Typowa oliwa DOP Aceite de Lucena jest średnio lub intensywnie owocowa, z zapachem świeżo skoszonej trawy, zielonego jabłka, karczocha i zielonego migdała. W ustach zaczyna się słodko, potem pojawia się umiarkowana gorycz, a na końcu wyraźna, pieprzna pikantność w gardle. Kolor waha się od intensywnie zielonego w październiku i listopadzie do złotego w późniejszych partiach.
Wczesny zbiór daje oliwy bardziej zielone i pikantne, z nutą liścia pomidora. Oliwy z dojrzałych owoców, tłoczone w grudniu i styczniu, są łagodniejsze, z aromatem dojrzałego jabłka i migdała. Ta równowaga słodyczy i goryczy sprawia, że Hojiblanca uchodzi za dobrą odmianę na początek przygody z hiszpańską oliwą. Słownictwo przydatne przy degustacji zebraliśmy w tekście frutado verde, maduro, amargo, picante.
Lucena: miasto, które żyło z oliwy
Związek Luceny z oliwą wykracza poza gaje. Miasto słynęło z warsztatów garncarskich wyrabiających tinajas, wielkie gliniane dzbany, w których w całej Hiszpanii przechowywano oliwę i wino. Drugim tradycyjnym rzemiosłem są mosiężne lampy oliwne, velones, które przez wieki oświetlały domy oliwą z okolicznych gajów i do dziś są pamiątką z Luceny.
Dzisiejsza Lucena to drugie co do wielkości miasto prowincji i ośrodek przemysłowy: produkuje meble i urządzenia chłodnicze, prowadzi handel płodami rolnymi. W okolicznych gminach działają spółdzielnie oliwne, które tłoczą oliwki tysięcy drobnych rolników, oraz tłocznie rodzinne. Tłocznie z tej części Kordoby, także przyjmujące gości, zaznaczyliśmy na mapie almazar.
Co zobaczyć w okolicy
Od IX do XII wieku Lucena była jednym z najważniejszych ośrodków żydowskich na Półwyspie Iberyjskim, a na początku XI wieku powstała tu słynna akademia talmudyczna. W zamku Castillo del Moral według tradycji więziono Boabdila, ostatniego emira Grenady, pojmanego pod Luceną w 1483 r. Nad miastem, na Sierra de Aras, stoi sanktuarium Virgen de Araceli z rozległym widokiem na morze gajów.
Iznájar z zamkiem nad zbiornikiem wodnym, Rute z muzeum anyżówki i Monturque z rzymskimi cysternami to dobre przystanki na jednodniową trasę. Przez Lucenę biegnie rowerowa Vía Verde de la Subbética, poprowadzona dawnym torem kolejowym przez gaje. Szczegóły trasy przez Priego, Zuheros, Baenę i Lucenę opisujemy w przewodniku po Subbétice.
W kuchni
Oliwa z Hojiblanki jest wszechstronna. Ma dość owocowości, by błyszczeć na surowo, i na tyle łagodny charakter, że nie dominuje potraw. W Kordobie jest podstawą salmorejo cordobés, a w Iznájar polewa się nią tzw. salmorejo de Iznájar, które wbrew nazwie jest sałatką z dorsza, pomarańczy i jajka.
Dobrze sprawdza się też na patelni: do smażenia po andaluzyjsku, do tortilli i do duszenia warzyw. Do kieliszka wytrawnego fino z Montilli podaj oliwki Hojiblanca i chleb maczany w oliwie z Luceny, a połączysz dwa najważniejsze produkty tej części prowincji.
Pytania i odpowiedzi
Jakie gminy obejmuje DOP Aceite de Lucena?
DOP Aceite de Lucena obejmuje dziesięć gmin na południu prowincji Kordoba: Aguilar de la Frontera, Benamejí, Encinas Reales, Iznájar, Lucena, Montilla, Moriles, Monturque, Puente Genil i Rute. Z Puente Genil do obszaru należy tylko prawy brzeg Genilu. Gaje zajmują około 72,4 tys. ha z łącznie 126,7 tys. ha.
Ile Hojiblanki musi być w oliwie DOP Aceite de Lucena?
Hojiblanca, nazywana w okolicy Lucentiną, musi stanowić ponad 90% oliwy. Pozostała część może pochodzić z odmian Arbequina, Picual, Lechín, Tempranilla, Ocal, Campanil i Chorrúo. Dzięki temu oliwa z Luceny jest jednym z najbardziej jednorodnych oznaczeń w Andaluzji.
Dlaczego Hojiblanca nazywa się też Lucentina?
Odmiana pochodzi z okolic Cabry i Luceny, stąd jej miejscowe nazwy: Lucentina, Lucentino i Casta de Lucena. Nazwa Hojiblanca, czyli „biały liść”, odnosi się do jasnej, srebrzystej spodniej strony liści. Odmiana rozprzestrzeniła się później w prowincjach Kordoba, Malaga, Sewilla i Grenada.
Jak smakuje oliwa z Luceny?
Oliwa DOP Aceite de Lucena jest owocowa, z aromatem trawy, zielonego jabłka, karczocha i migdała. Zaczyna się słodko, ma umiarkowaną gorycz i wyraźny, pieprzny finisz. Oliwy z wczesnego zbioru są bardziej zielone i pikantne, z późnego łagodniejsze i bardziej migdałowe.
Czy oliwa z Hojiblanki nadaje się do smażenia?
Tak. Hojiblanca daje oliwę o dobrej odporności na temperaturę, która dobrze znosi smażenie ryb, warzyw i tortilli. Jej stabilność jest jednak średnia, mniejsza niż oliwy z Picual, dlatego do długiego, głębokiego smażenia częściej wybiera się Picual. Najdroższe butelki DOP lepiej zostawić do dań na surowo.
Czym różni się DOP Lucena od DOP Baena i Priego de Córdoba?
Lucena opiera się prawie wyłącznie na jednej odmianie, Hojiblance, której musi być ponad 90%. Baena i Priego łączą Picudo, Hojiblankę i Picual w dowolnych proporcjach, a Baena dopuszcza też stare odmiany lokalne. Obszar Luceny obejmuje dziesięć gmin, od winnic Montilli po góry nad zbiornikiem Iznájar.
Co zobaczyć w Lucenie i okolicy?
W Lucenie warto zobaczyć zamek Castillo del Moral, ślady żydowskiej przeszłości miasta i sanktuarium Virgen de Araceli na Sierra de Aras. W okolicy leżą Iznájar nad największym zbiornikiem Andaluzji, Rute z tradycją anyżówki oraz winiarskie Montilla i Moriles. Przez Lucenę prowadzi rowerowa Vía Verde de la Subbética.




