Wspólnota Madrytu kojarzy się z wielkim miastem, ale czterdzieści minut jazdy na południowy wschód od Puerta del Sol zaczynają się gaje oliwne. Rosną w dolinach Tagu, Tajuñi i Jaramy oraz na płaskowyżu Campo Real, a ich oliwy chroni DOP Aceite de Madrid, oparta głównie na Cornicabrze. To mały region produkcyjny, ale świetnie położony na jednodniową wycieczkę oliwną ze stolicy.
- Strefy oliwne
- Las Vegas, Campo Real, dolina Tajuñi, południowy zachód wspólnoty
- Odmiany
- Cornicabra, Castellana (Verdeja), Manzanilla, Carrasqueña
- Oznaczenie
- DOP Aceite de Madrid
- Miasteczka
- Villarejo de Salvanés, Morata de Tajuña, Chinchón, Colmenar de Oreja, Campo Real
- Charakter oliwy
- zielona, migdałowa, z wyraźną goryczą i ostrością
- Specjalność
- oliwki aliñadas z Campo Real
Spis treści
- Gdzie rosną oliwki wokół Madrytu
- Historia: oliwa dla dworu i miasta
- Odmiany madryckich gajów
- DOP Aceite de Madrid
- Campo Real i madryckie oliwki stołowe
- Almazary blisko miasta
- Jak smakują oliwy z Madrytu
- Jednodniowa wycieczka oliwna z Madrytu
- Kuchnia madrycka z oliwą
- Almazary i producenci w naszej bazie
- Więcej o regionie
- Pytania i odpowiedzi
Gdzie rosną oliwki wokół Madrytu
Na mapie Wspólnoty Madrytu oliwki tworzą dwa skupiska. Większe leży na południowym wschodzie, w krainie zwanej Las Vegas: to doliny Tagu, Jaramy i Tajuñi wokół Aranjuez, Chinchón, Colmenar de Oreja, Villarejo de Salvanés i Morata de Tajuña. Tuż obok, na wapiennym płaskowyżu na wschód od stolicy, leży Campo Real z sąsiednimi gminami, takimi jak Arganda del Rey, Valdilecha czy Pozuelo del Rey. Drugie, mniejsze skupisko gajów znajduje się na południowym zachodzie, na granitowych stokach opadających ku dolinie Alberche.
Gaje rosną na wysokości mniej więcej 500–800 m, na ubogich glebach wapiennych i gipsowych, które od wieków dzielą z winnicami i zbożem. W wielu miejscach oliwki zajmują stoki zbyt strome lub zbyt kamieniste pod inne uprawy, a w dolinach ustępują sadom i ogrodom warzywnym. Łącznie oliwki zajmują w regionie kilkadziesiąt tysięcy hektarów, a Wspólnota Madrytu daje mniej niż 1% hiszpańskiej oliwy.
Klimat jest kontynentalny. Latem temperatura przekracza 35 °C, a opady roczne wynoszą zwykle około 400–450 mm, z suchym, upalnym lipcem i sierpniem. Zimą zdarzają się silne przymrozki. W styczniu 2021 r. burza Filomena przykryła Madryt i okolice rekordową warstwą śniegu, a po niej przyszły mrozy, groźne zwłaszcza dla młodych drzew. Podobne warunki panują w sąsiedniej Kastylii-La Manchy, z którą madryckie gaje tworzą jeden, ciągły krajobraz.
Historia: oliwa dla dworu i miasta
Uprawa oliwek w okolicach dzisiejszego Madrytu sięga czasów rzymskich i arabskich, kiedy nad Manzanares stała twierdza Mayrit. Po rekonkwiście znaczna część ziem na południowym wschodzie trafiła pod władzę zakonu Santiago, którego siedzibą w regionie był Villarejo de Salvanés. Do dziś stoi tam wieża zamku zakonnego, górująca nad miasteczkiem.
Prawdziwy popyt pojawił się w 1561 r., gdy Filip II przeniósł dwór do Madrytu. Rosnące miasto potrzebowało chleba, wina i oliwy, a wsie z doliny Tagu i Tajuñi stały się jego spiżarnią. Kamień z kamieniołomów w Colmenar de Oreja budował stołeczne pałace, a oliwa z okolicznych młynów trafiała na madryckie targi i do tawern.
W XX wieku tłoczenie przejęły spółdzielnie wiejskie, a rozrastająca się aglomeracja zaczęła wypierać gaje z najbliższych okolic miasta. Zwrot ku jakości przyniosło utworzenie DOP Aceite de Madrid, które dało małym producentom wspólną markę. Szersze tło tych zmian opisujemy w tekście o drodze od rekonkwisty do Unii Europejskiej.
Odmiany madryckich gajów
Podstawą jest Cornicabra, ta sama odmiana o rogatym owocu, która króluje w Toledo i Ciudad Real. Daje zieloną, gorzkawą i bardzo trwałą oliwę, odporną na utlenianie. Na północnym wschodzie wspólnoty, bliżej Alcarrii, rośnie Castellana, zwana też Verdeją, z której powstają trawiaste oliwy z nutą orzecha laskowego.
Obok nich spotyka się Manzanillę, odmianę podwójnego przeznaczenia, ważną dla produkcji oliwek stołowych, oraz Carrasqueñę, kojarzoną głównie z Estremadurą. W nowszych nasadzeniach pojawiają się też Picual i Arbequina, ale tradycyjne gaje regionu to przede wszystkim stare drzewa Cornicabry w szerokiej rozstawie, bez nawadniania.
| Odmiana | Rola w regionie | Charakter oliwy |
|---|---|---|
| Cornicabra | główna odmiana DOP, południowy wschód | zielone jabłko, migdał, trawa; wyraźna gorycz i ostrość, bardzo trwała |
| Castellana (Verdeja) | uzupełniająca, północny wschód | trawa, liść, orzech laskowy |
| Manzanilla | oliwa i oliwki stołowe | łagodniejsza, owocowa |
| Carrasqueña | uzupełniająca, oliwki stołowe | łagodna |
| Picual, Arbequina | nowe nasadzenia | od intensywnej po łagodną |
DOP Aceite de Madrid
DOP Aceite de Madrid obejmuje gminy oliwne wspólnoty i chroni oliwę extra virgin z odmian tradycyjnie uprawianych w regionie. Główną rolę gra Cornicabra, uzupełniana przez Castellanę (Verdeję), Manzanillę i Carrasqueñę. Oliwa musi pochodzić z oliwek zebranych i wytłoczonych na obszarze oznaczenia, a każda butelka nosi kontretykietę rady regulacyjnej z numerem.
To niewielka DOP, co przekłada się na charakter oferty: przeważają oliwy spółdzielni i małych almazar, które najłatwiej kupić w sklepach z delikatesami i bezpośrednio w tłoczniach. Jak rozpoznać butelkę z chronioną nazwą pochodzenia, wyjaśniamy w tekście o tym, jak czytać etykietę hiszpańskiej oliwy.
Campo Real i madryckie oliwki stołowe
Campo Real, miasteczko na płaskowyżu około 40 km na wschód od centrum, jest w Hiszpanii synonimem dobrze przyprawionych oliwek. Aceitunas de Campo Real to zielone oliwki łamane albo nacinane, moczone, a potem zalewane solanką z tymiankiem, koprem włoskim, czosnkiem i oregano. Mają zwarty miąższ, lekko gorzki smak i wyraźny ziołowy aromat.
W madryckich barach często podaje się je do piwa lub vermutu jako darmową tapę, a w sklepach sprzedaje na wagę ze słoja. Więcej o stylach przyprawiania i odmianach stołowych przeczytasz w tekście o hiszpańskich oliwkach stołowych.
Oliwki z Campo Real najlepiej kupować bezpośrednio w miasteczku albo na madryckich targach, w małych porcjach. Po otwarciu słoja trzymaj je zawsze zanurzone w zalewie, wtedy zachowają chrupkość przez kilka tygodni.
Almazary blisko miasta
Madryckie almazary to przede wszystkim spółdzielnie w miasteczkach Las Vegas i Campo Real oraz kilka prywatnych tłoczni i posiadłości, które butelkują oliwę pod własną marką. W naszej bazie almazar i producentów jest 145 firm z regionu, przy czym liczba ta obejmuje także rozlewnie, firmy handlowe i marki z siedzibą w stolicy. Aktualną listę z lokalizacjami znajdziesz na mapie almazar.
Madryt jest też ważny dla całego sektora z innego powodu. Tu ma siedzibę Międzynarodowa Rada Oliwna, która ustala normy jakości i metody oceny sensorycznej, a także hiszpańskie organizacje branżowe. W hali targowej IFEMA odbywają się targi handlowe World Olive Oil Exhibition, a kalendarz innych wydarzeń zebraliśmy w tekście o świętach oliwy i targach. O strukturze branży, od koncernów po rodzinne tłocznie, piszemy w artykule o tym, kto robi hiszpańską oliwę.
Jak smakują oliwy z Madrytu
Oliwy oparte na Cornicabrze mają kolor od złocistego po intensywnie zielony. W nosie dominują zielone jabłko, świeża trawa i migdał, w ustach pojawia się wyraźna gorycz i ostrość, która z czasem łagodnieje. Mieszanki z Castellaną są bardziej trawiaste i liściaste, a z Manzanillą łagodniejsze i owocowe. Dzięki dużej zawartości polifenoli i kwasu oleinowego madryckie oliwy z Cornicabry długo zachowują świeżość.
Jednodniowa wycieczka oliwna z Madrytu
Południowy wschód wspólnoty można objechać samochodem w jeden dzień, zaczynając od Arganda del Rey i Campo Real, a kończąc w Chinchón albo Aranjuez. Najciekawiej jest od listopada do stycznia, kiedy almazary pracują, a w powietrzu czuć świeżo zmielone oliwki. Wizytę w tłoczni lepiej umówić wcześniej, a przed wyjazdem przeczytać, jak zwiedzać almazarę.
| Miejsce | Odległość od Madrytu | Co zobaczyć |
|---|---|---|
| Campo Real | ok. 40 km | oliwki aliñadas, gaje na płaskowyżu |
| Morata de Tajuña | ok. 40 km | dolina Tajuñi, gaje na stokach |
| Chinchón | ok. 45 km | arkadowy Plaza Mayor, anyżówka, zamek |
| Colmenar de Oreja | ok. 55 km | kamieniołomy, Plaza Mayor, piwnice winne |
| Villarejo de Salvanés | ok. 50 km | wieża zamku zakonu Santiago, spółdzielnie |
| Aranjuez | ok. 50 km | pałac królewski i ogrody, krajobraz z listy UNESCO |
Taka trasa dobrze łączy się z obiadem w Chinchón, gdzie na Plaza Mayor podaje się dania pieczone i duszone z regionu. Z Alcalá de Henares, miasta Cervantesa, do gajów Campo Real jest niedaleko, więc wycieczkę można też zacząć od północy. Inne pomysły na podróże śladem oliwy zebraliśmy w przewodniku po oleoturystyce w Hiszpanii.
Kuchnia madrycka z oliwą
Madryt to kuchnia tawern, w której oliwa służy przede wszystkim do smażenia. Soldaditos de Pavía to paski solonego dorsza w cieście, smażone na złoto i podawane z paskiem czerwonej papryki; nazwa ma nawiązywać do mundurów huzarów z Pawii. Najsłynniejsze serwuje Casa Labra przy Puerta del Sol, tawerna, w której w 1879 r. założono hiszpańską partię socjalistyczną. Przy Plaza Mayor króluje bocadillo de calamares, bułka z krążkami kalmarów smażonymi w głębokiej oliwie, a w tawernach podaje się huevos rotos, czyli jajka sadzone na frytkach, i krewetki w oliwie z czosnkiem.
Bogata jest tradycja frutas de sartén, „owoców z patelni”. W Wielkim Poście i na Wielkanoc smaży się torrijas, grzanki namoczone w mleku lub winie, polane miodem albo posypane cukrem z cynamonem. Na Wszystkich Świętych jada się buñuelos de viento, lekkie kulki z ciasta parzonego nadziewane kremem, a na święto patrona miasta, San Isidro, 15 maja, piecze się rosquillas tontas y listas, anyżowe obwarzanki z oliwą w cieście. Bartolillos to trójkątne pierożki z kremem smażone w oliwie. Jak smażyć na oliwie bez przypalania, pokazujemy w poradniku o hiszpańskim smażeniu.
Almazary i producenci w naszej bazie
W bazie serwisu mamy 145 spółdzielni, tłoczni, rozlewni i marek oliwy z tego obszaru. Poniżej podział według prowincji; wszystkie punkty znajdziesz na mapie almazar.
| Prowincja | Wszystkie | Spółdzielnie | Tłocznie | Ekologiczne |
|---|---|---|---|---|
| Madrid | 141 | 17 | 9 | 3 |
| Córdoba | 3 | 0 | 0 | 0 |
| Ciudad Real | 1 | 0 | 0 | 0 |
Więcej o regionie
Odmiany
Cornicabra: oliwa z rogatych owoców La ManchyManzanilla Cacereña: oliwa i oliwka stołowa z EstremaduryCastellana (Verdeja): oliwa z płaskowyżu Alcarrii i z MadrytuPytania i odpowiedzi
Czy w okolicach Madrytu produkuje się oliwę?
Tak. Gaje oliwne rosną głównie na południowym wschodzie Wspólnoty Madrytu, w dolinach Tagu, Jaramy i Tajuñi oraz na płaskowyżu Campo Real, a także na południowym zachodzie. Oliwy z regionu chroni DOP Aceite de Madrid. To mała produkcja, mniej niż 1% hiszpańskiej oliwy.
Z jakich odmian powstaje oliwa DOP Aceite de Madrid?
Główną odmianą jest Cornicabra, ta sama, która dominuje w Toledo i Ciudad Real. Uzupełniają ją Castellana (Verdeja), Manzanilla i Carrasqueña. Oliwa jest zielona, migdałowa, z wyraźną goryczą i ostrością.
Co to są oliwki z Campo Real?
To zielone oliwki z miasteczka Campo Real na wschód od Madrytu, łamane lub nacinane i marynowane w solance z tymiankiem, koprem włoskim, czosnkiem i oregano. Mają zwarty miąższ i ziołowy aromat. W Madrycie podaje się je jako tapę do piwa lub vermutu.
Gdzie zobaczyć gaje oliwne w jeden dzień z Madrytu?
Najlepszy kierunek to południowy wschód: Campo Real, Morata de Tajuña, Chinchón, Colmenar de Oreja i Villarejo de Salvanés leżą 40–55 km od centrum. Trasę można zakończyć w Aranjuez z pałacem królewskim. W sezonie zbiorów, od listopada do stycznia, można odwiedzić pracującą almazarę po wcześniejszym umówieniu się.
Kiedy zbiera się oliwki w regionie Madrytu?
Zbiór trwa zwykle od listopada do stycznia. Oliwy z wczesnego zbioru, z zielonych owoców Cornicabry, są najbardziej intensywne i gorzkie, a te z późniejszego zbioru łagodniejsze i bardziej migdałowe.
Jakie madryckie dania przygotowuje się na oliwie?
Najbardziej znane są smażone tapy: soldaditos de Pavía z dorsza, bocadillo de calamares i huevos rotos. Na oliwie smaży się też słodkie frutas de sartén: torrijas, buñuelos de viento i bartolillos. Oliwa trafia również do ciasta anyżowych rosquillas na święto San Isidro.
Dlaczego Międzynarodowa Rada Oliwna ma siedzibę w Madrycie?
Hiszpania jest największym producentem oliwy na świecie, a Międzynarodowa Rada Oliwna działa w Madrycie od powstania w 1959 r. Rada ustala normy jakości, metody analiz i zasady oceny sensorycznej, z których korzystają kraje produkujące oliwę. W stolicy mają też siedziby hiszpańskie organizacje branżowe i biura firm oliwnych.




