Murcja: oliwy z suchego południowego wschodu

Oliwa z Murcji: gaje Noroeste, Mula i Altiplano, odmiana Cuquillo, Picual i Arbequina, uprawa w suszy, region bez DOP oraz kuchnia murcka z oliwą.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaRegiony
Murcja: oliwy z suchego południowego wschodu
W skrócie

Region Murcji to jeden z najsuchszych zakątków Europy: w dużej części kraju spada około 300 mm deszczu rocznie. Oliwki rosną tu głównie bez nawadniania, na kamienistych stokach Noroeste, w dolinie Mula i na płaskowyżu Altiplano wokół Jumilli i Yecli. Region nie ma własnej DOP oliwy, ale ma lokalną odmianę Cuquillo, coraz więcej Picual i Arbequiny oraz kuchnię, w której oliwa jest codziennością.

Strefy oliwne
Noroeste (Moratalla, Caravaca, Cehegín, Bullas), Mula, Altiplano (Jumilla, Yecla)
Odmiany
Cuquillo, Picual, Arbequina w nowych sadach
Oznaczenia
brak DOP i IGP oliwy
Klimat
półsuchy, około 300 mm opadów na nizinach, upalne lata
Charakter oliwy
od zielonej i pikantnej (Picual) po łagodną i owocową (Arbequina)
W kuchni
ensalada murciana, zarangollo, pisto murciano, arroz caldero
Spis treści
  1. Najsuchszy kąt Hiszpanii
  2. Gdzie rosną oliwki w Murcji
  3. Historia: Kartagina, Arabowie i sucha uprawa
  4. Odmiany: Cuquillo, Picual i Arbequina
  5. Region bez DOP oliwy
  6. Woda, susza i przyszłość gajów
  7. Oliwki stołowe po murcku
  8. Almazary i producenci
  9. Kuchnia murcka z oliwą
  10. Oleoturystyka w Murcji
  11. Almazary i producenci w naszej bazie
  12. Pytania i odpowiedzi

Najsuchszy kąt Hiszpanii

Region Murcji leży na południowym wschodzie Półwyspu Iberyjskiego, między Andaluzją, Kastylią-La Manchą a Wspólnotą Walencką. Kojarzy się z huertą, nawadnianą równiną nad Segurą, z której pochodzą cytrusy, sałaty i papryka sprzedawane w całej Europie. Gaje oliwne zajmują jednak inną Murcję: suchy interior z wapiennymi wzgórzami, wąwozami i płaskowyżami.

Klimat jest półsuchy. Na nizinach spada około 300 mm deszczu rocznie, często w kilku gwałtownych ulewach jesienią, a lato przynosi upały powyżej 40 °C. Im dalej na północny zachód, tym wyżej i wilgotniej: w górach Noroeste wznoszą się szczyty Revolcadores, najwyższe w regionie, przekraczające 2000 m. Altiplano wokół Jumilli i Yecli to z kolei płaskowyż o klimacie bardziej kontynentalnym, z mroźnymi zimowymi nocami i dużymi różnicami temperatur między dniem a nocą.

Oliwka jest jednym z niewielu drzew, które w takich warunkach dają plon bez sztucznego nawadniania. Na suchych stokach dzieli miejsce z migdałowcami, winoroślą i zbożem, a jej plony zależą przede wszystkim od tego, czy zimą i wiosną spadnie deszcz.

Gdzie rosną oliwki w Murcji

Strefa Miejscowości Krajobraz Co rośnie obok oliwek
Noroeste Caravaca de la Cruz, Moratalla, Cehegín, Bullas, Calasparra góry i doliny, najwięcej opadów w regionie winorośl DOP Bullas, ryż z Calasparry, migdałowce
Río Mula Mula, Pliego, Albudeite suche wzgórza i wąwozy migdałowce, morele, zboża
Altiplano Jumilla, Yecla płaskowyż, mroźne noce winorośl Monastrell, grusze z Jumilli
Guadalentín Lorca, Totana, Alhama de Murcia półpustynne doliny migdałowce, warzywa na nawadnianych polach

Najważniejszym obszarem oliwnym jest Noroeste, graniczący z Andaluzją i Kastylią-La Manchą. To przedłużenie gór Segury, które dalej na zachód, w prowincji Jaén, tworzą krajobraz DOP Sierra de Segura. Oliwki rosną tu na tarasach i łagodnych stokach wokół miasteczek, często obok winnic, z których powstają wina DOP Bullas.

Dolina Mula i jej okolice to klasyczny suchy gaj murcki: rzadko rozstawione drzewa, nagie, wapienne ziemie i niewielkie plony. Na Altiplano oliwki są dodatkiem do krainy wina: Jumilla i Yecla mają własne DOP winiarskie oparte na odmianie Monastrell, a oliwę tłoczy się tu głównie na potrzeby lokalnych rynków.

Historia: Kartagina, Arabowie i sucha uprawa

Wybrzeże Murcji znało oliwę już w czasach kartagińskich i rzymskich, gdy Qart Hadasht, a potem Carthago Nova, dzisiejsza Kartagena, była jednym z najważniejszych portów półwyspu. Rzymianie rozwinęli uprawę oliwek i winorośli w głębi lądu, o czym szerzej piszemy w tekście o starożytnych dziejach hiszpańskiej oliwy.

W 825 r. Arabowie założyli Mursiyę, dzisiejszą Murcję, i zbudowali sieć kanałów nawadniających (acequias) oraz kół wodnych (norias), które ukształtowały huertę. Oliwki trafiły wtedy na tereny, których nie dało się nawodnić. Ten podział, nawadniane ogrody w dolinie i sucha uprawa drzew na wzgórzach, przetrwał w Murcji wieki, a więcej o arabskim dziedzictwie w uprawie i języku oliwy piszemy w artykule o Al-Andalus.

W XX wieku suche ziemie interioru coraz częściej obsadzano migdałowcami, a oliwki pozostały uprawą rodzinną, tłoczoną w miejscowych spółdzielniach i małych młynach. W XXI wieku pojawiły się nowe sady intensywne i żywopłotowe z nawadnianiem kroplowym, które zmieniają strukturę odmian w regionie.

Odmiany: Cuquillo, Picual i Arbequina

Murcja ma własne, stare odmiany, z których najczęściej wymienia się Cuquillo, związaną z Noroeste i okolicami Mula. Rośnie głównie w starych, suchych gajach, a jej oliwa trafia zwykle do lokalnych mieszanek. Obok niej spotyka się inne odmiany lokalne, rzadkie i słabo opisane, którymi interesują się badacze i producenci oliw jednoodmianowych.

W wielu nowszych gajach rośnie Picual, przyniesiona z sąsiedniej Andaluzji. Daje wysokie plony, dobrze znosi suszę i tłoczy się z niej oliwę zieloną, gorzką i pikantną, bardzo trwałą. W nowych sadach z nawadnianiem kroplowym sadzi się głównie Arbequinę, łagodną i owocową, nadającą się do zbioru kombajnem. Przegląd wszystkich ważnych odmian kraju znajdziesz w przewodniku po hiszpańskich odmianach oliwek.

Odmiana Gdzie w Murcji Typ gaju Charakter oliwy
Cuquillo Noroeste, Mula stare gaje, uprawa sucha lokalna, stosowana w mieszankach
Picual cały interior tradycyjne i intensywne zielona, gorzka, pikantna, bardzo trwała
Arbequina nowe sady żywopłotowe, nawadniane łagodna, owocowa, migdał i jabłko

Region bez DOP oliwy

Na mapie 33 hiszpańskich DOP i 3 IGP oliwy Murcja pozostaje białą plamą: nie ma żadnego oznaczenia pochodzenia oliwy zarejestrowanego w UE. Regionowi nie brakuje za to chronionych produktów: ma DOP winiarskie Jumilla, Yecla i Bullas, ryż Calasparra, gruszkę z Jumilli, paprykę mieloną Pimentón de Murcia i sery Queso de Murcia. Pełną listę oliwnych oznaczeń w kraju zebraliśmy w przewodniku po DOP i IGP w Hiszpanii.

Gaje są małe, rodzinne i rozrzucone po kilku odległych strefach, a duża część oliwy trafia do mieszanek. Producenci, którzy chcą się wyróżnić, stawiają więc na inne sygnały jakości: nazwę odmiany i datę zbioru na etykiecie, certyfikat rolnictwa ekologicznego i konkursy. Suchy, gorący klimat ogranicza choroby grzybowe, co ułatwia przejście na rolnictwo ekologiczne.

Uwaga

Na butelkach z regionu nie znajdziesz logo DOP. Przy zakupie szukaj kategorii virgen extra, nazwy almazary, odmiany i kampanii zbioru. Szczegółowo wyjaśniamy to w poradniku o tym, jak wybrać dobrą hiszpańską oliwę.

Woda, susza i przyszłość gajów

W Murcji woda jest najcenniejszym zasobem rolnictwa. Huerta i pola warzywne korzystają z przerzutu wody z Tagu do Segury, działającego od 1979 r., ze studni i z odsalania, a o każdy metr sześcienny toczą się spory polityczne. Oliwki w większości pozostają uprawą suchą, co oznacza niskie, zmienne plony, ale też drzewa bardzo odporne na upał.

Nowe sady z nawadnianiem kroplowym dostają zwykle niewielkie dawki wody, ściśle dopasowane do fazy rozwoju drzewa. Murcja jest jednym z ośrodków badań nad takim nawadnianiem deficytowym, które pozwala utrzymać plon przy znacznie mniejszym zużyciu wody. Szerzej o zmianach klimatu i ich skutkach dla gajów piszemy w tekście o suszy i przyszłości hiszpańskich gajów, a różnice między modelami uprawy wyjaśniamy w artykule o gajach tradycyjnych i żywopłotowych.

Oliwki stołowe po murcku

W Murcji, podobnie jak we Wspólnocie Walenckiej, na oliwki mówi się często olivas, a nie aceitunas. Wiele rodzin co roku samo przyprawia oliwki z własnych drzew: zielone owoce łamie się kamieniem lub nacina, moczy przez kilka dni w wodzie, a potem zalewa solanką z czosnkiem, tymiankiem, koprem włoskim, skórką cytryny i papryczką. Czarne oliwki trafiają do słynnej ensalada murciana.

Oliwki są obowiązkowym dodatkiem do tapas w barach Murcji i Kartageny. Przegląd hiszpańskich odmian stołowych i sposobów ich przyprawiania znajdziesz w tekście o oliwkach stołowych.

Almazary i producenci

Oliwę w Murcji tłoczą spółdzielnie wiejskie, rodzinne almazary i kilka nowszych posiadłości z własnymi sadami, które butelkują oliwy jednoodmianowe i ekologiczne. W naszej bazie almazar i producentów są 54 firmy z regionu, a ich lokalizacje pokazuje mapa almazar. Najwięcej tłoczni działa w Noroeste i w dolinie Mula, bliżej gajów niż wielkich miast.

Wiele małych almazar sprzedaje oliwę głównie na miejscu, w sklepie przy tłoczni, w 5-litrowych baniakach dla stałych klientów i w butelkach dla turystów. Większe spółdzielnie część produkcji oddają luzem do rozlewni.

Kuchnia murcka z oliwą

Kuchnia Murcji to warzywa z huerty i ryby z Mar Menor, a oliwa jest w niej podstawowym tłuszczem. Ensalada murciana, zwana też moje, to pomidory z puszki lub słoja, tuńczyk, jajko na twardo, dymka i czarne oliwki, polane obficie dobrą oliwą i jedzone zawsze z chlebem. Zarangollo to cukinia i cebula duszone w oliwie do miękkości, z delikatnie ściętymi jajkami.

Pisto murciano różni się od pisto manchego większą ilością pomidora i bakłażanem: papryki i bakłażan dusi się w oliwie osobno, a potem razem z pomidorem. Morcilla de verano, „letnia kaszanka”, to bakłażan z cebulą i orzeszkami pinii duszony w oliwie na gęstą pastę. Rin rán łączy dorsza, prażone papryczki ñora i cebulę z dużą ilością oliwy.

Najpopularniejsza tapa regionu to marinera: chrupiący obwarzanek z sałatką ziemniaczaną na majonezie i filetem anchois. Nad Mar Menor gotuje się arroz caldero, ryż na bulionie z ryb i ñor, podawany z allioli, a rybę je się osobno. Na deser są paparajotes, liście cytryny w cieście smażone na oliwie (liścia się nie je), i świąteczne tortas de recao z gorącą oliwą w cieście.

Oleoturystyka w Murcji

Noroeste dobrze łączy oliwę, wino i zabytki. Caravaca de la Cruz to jedno z miast świętych Kościoła katolickiego, z sanktuarium Vera Cruz na wzgórzu zamkowym, a sąsiednie Cehegín ma dobrze zachowane stare miasto. Moratalla prowadzi w góry, a Bullas zaprasza do piwnic winnych i muzeum wina. Do almazar najlepiej wybrać się od listopada do stycznia, a godziny przyjmowania gości warto sprawdzić przed wyjazdem.

Altiplano to Jumilla i Yecla z winnicami Monastrell i gajami na suchym płaskowyżu. Murcję łatwo połączyć z wycieczką do Jaén i Sierra de Segura po stronie Andaluzji albo do gajów Wspólnoty Walenckiej. Pomysły na inne trasy znajdziesz w przewodniku po oleoturystyce w Hiszpanii.

Almazary i producenci w naszej bazie

W bazie serwisu mamy 54 spółdzielni, tłoczni, rozlewni i marek oliwy z tego obszaru. Poniżej podział według prowincji; wszystkie punkty znajdziesz na mapie almazar.

ProwincjaWszystkieSpółdzielnieTłocznieEkologiczne
Murcia546142

Pytania i odpowiedzi

Czy w Murcji produkuje się oliwę?

Tak. Oliwki rosną głównie w suchym interiorze regionu: w Noroeste wokół Caravaca de la Cruz, Moratalli, Cehegín i Bullas, w dolinie Mula oraz na płaskowyżu Altiplano wokół Jumilli i Yecli. To niewielka produkcja w skali kraju, oparta na rodzinnych gajach i spółdzielniach.

Czy Murcja ma DOP oliwy?

Nie. Region Murcji nie ma żadnej DOP ani IGP oliwy zarejestrowanej w UE, choć ma chronione wina Jumilla, Yecla i Bullas, ryż z Calasparry i paprykę Pimentón de Murcia. Producenci oliwy wyróżniają się nazwą odmiany, datą zbioru i certyfikatem ekologicznym.

Jakie odmiany oliwek rosną w Murcji?

Najważniejsze to lokalna odmiana Cuquillo, związana z Noroeste i doliną Mula, oraz Picual, przyniesiona z Andaluzji. W nowych sadach z nawadnianiem kroplowym sadzi się głównie Arbequinę. W starych gajach rosną też rzadkie odmiany lokalne.

Dlaczego oliwki w Murcji rosną bez nawadniania?

Woda w Murcji jest bardzo droga i w pierwszej kolejności trafia do upraw warzyw i owoców w huercie. Oliwka dobrze znosi suszę i upał, dlatego od wieków uprawia się ją na suchych wzgórzach. Plony są niższe i zmienne, ale drzewa są odporne, a suchy klimat ogranicza choroby grzybowe.

Co to jest ensalada murciana?

To sałatka z pomidorów z puszki lub słoja, tuńczyka, jajka na twardo, dymki i czarnych oliwek, polana obficie oliwą. Jada się ją zawsze z chlebem, którym wyciera się sos z talerza. To jedno z najbardziej znanych dań kuchni murckiej.

Kiedy najlepiej odwiedzić almazary w Murcji?

Sezon tłoczenia trwa zwykle od listopada do stycznia. To dobry czas na Noroeste, gdzie wizytę w tłoczni można połączyć z Caravaca de la Cruz i piwnicami winnymi Bullas. Wizyty warto umawiać wcześniej, bo wiele almazar to małe, rodzinne zakłady.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.

Czytaj dalej

Wszystkie: Regiony