Royal to lokalna odmiana z gór Sierra de Cazorla na wschodzie prowincji Jaén. Ma małe owoce, które wcześnie ciemnieją, i daje słodką, owocową oliwę z nutami jabłka i banana, prawie bez goryczy. W prowincji zdominowanej przez Picual jest rzadkością: rośnie na niewielkim obszarze, a jako jedyna obok Picual jest dopuszczona w DOP Sierra de Cazorla. Nie należy jej mylić z odmianą Royal z Aragonii.
- Region
- Sierra de Cazorla (Cazorla, La Iruela, Quesada, Peal de Becerro), Jaén
- Owoc
- mały, ciemny, wcześnie dojrzewający
- Charakter oliwy
- słodka, owocowa, jabłko, banan, niska gorycz
- Oznaczenie
- DOP Sierra de Cazorla (obok Picual)
- Najlepsza do
- sałat, ryb, deserów, degustacji na surowo
Spis treści
Odmiana spod Cazorli
Prowincja Jaén ma około 67–70 mln drzew oliwnych, a zdecydowana większość z nich to Picual. Royal jest wyjątkiem: odmianą rodzimą dla jednego zakątka prowincji, czyli gór wokół miasteczka Cazorla. W specyfikacji DOP Sierra de Cazorla określa się ją jako odmianę autochtoniczną, a w lokalnych gajach rośnie od pokoleń obok Picual.
Pochodzenie nazwy nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Wiadomo natomiast, że przez długi czas była znana tylko miejscowym rolnikom, a szerzej usłyszano o niej dopiero wtedy, gdy almazary zaczęły butelkować ją osobno.
Szerszy portret prowincji, od Úbedy po Sierra Mágina, znajdziesz w przewodniku po Jaén i morzu oliwek.
Gdzie rośnie Royal
Royal rośnie przede wszystkim w gminach wokół Cazorli: w samej Cazorli, w La Iruela, Quesadzie i Peal de Becerro, w sąsiedztwie Parku Przyrodniczego Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. To największy obszar chroniony Hiszpanii, z wapiennymi grzbietami przekraczającymi 2000 m (szczyt Las Empanadas ma 2106 m) i źródłami Gwadalkiwiru. Gaje leżą na stokach i w dolinach poniżej lasów sosnowych, często na tarasach i w terenie zbyt stromym dla maszyn.
Górski klimat tłumaczy charakter odmiany. Zimy są tu chłodniejsze niż na równinach Jaén, a jesienią noce szybko się ochładzają, co sprzyja aromatom w owocach. Wczesne dojrzewanie Royal pozwala zebrać owoce przed najzimniejszymi tygodniami. Park i jego okolice opisujemy w przewodniku po Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas.
| Cecha | Royal | Picual |
|---|---|---|
| Zasięg | kilka gmin Sierra de Cazorla | cała prowincja Jaén i duża część Hiszpanii |
| Owoc | mały, ciemny | średni, czarny w pełni dojrzałości |
| Dojrzewanie | wczesne | średnie |
| Oliwa | słodka, jabłko, banan | zielona, liść pomidora, gorzka |
| Trwałość | niska | bardzo wysoka |
| Rola w DOP Sierra de Cazorla | odmiana rodzima, uzupełniająca | odmiana dominująca |
Drzewo i owoc
Owoce Royal są małe i ciemne: wcześnie przebarwiają się na ciemny fiolet i czerń, gdy Picual na sąsiednich drzewach jest jeszcze zielona. Wczesne dojrzewanie to cecha, po której rolnicy z Cazorli najłatwiej odróżniają tę odmianę. Oznacza też, że na oliwy z zielonych owoców trzeba zbierać Royal bardzo wcześnie, często już w październiku.
Przy drobnych owocach zbiór jest pracochłonny, bo na kilogram oliwek trzeba zerwać ich znacznie więcej niż w przypadku Picual. W połączeniu z niewielkim obszarem uprawy sprawia to, że oliwa z Royal powstaje w małych ilościach i kosztuje więcej niż Picual z tej samej strefy. Jak terminy zbioru wpływają na smak i cenę, opisujemy w poradniku o oliwie z wczesnego zbioru.
Przez dziesięciolecia Royal ustępowała Picual, która daje wyższe i bardziej przewidywalne plony, dlatego nowe gaje w okolicy zakładano przede wszystkim z Picual. Royal przetrwała głównie w tradycyjnych gajach i w gospodarstwach, gdzie rolnicy zachowali drzewa z przyzwyczajenia albo dla własnej oliwy.
Jak smakuje oliwa z Royal
Jednoodmianowa Royal jest jedną z najsłodszych oliw z Jaén. W nosie przeważa świeża owocowość: jabłko, dojrzały banan, czasem zielony migdał, trawa i nuty owoców egzotycznych. W ustach jest łagodna, słodka, z bardzo niską goryczą i umiarkowaną ostrością, która pojawia się dopiero w gardle. Dla kogoś, kto zna Jaén tylko z gorzkiej, pomidorowej Picual, to duże zaskoczenie.
Oliwy z bardzo wczesnego zbioru są bardziej zielone, z wyraźniejszą trawą i liściem, ale nawet wtedy pozostają łagodniejsze niż Picual. Z owoców w pełni dojrzałych Royal staje się okrągła i maślana, z mniejszą świeżością. Mieszanki Royal z Picual łączą słodycz pierwszej z goryczą i strukturą drugiej. Specyfikacja DOP Sierra de Cazorla opisuje oliwy z tej strefy jako bardzo owocowe, z aromatem zielonej trawy, siana i zielonego migdała, ze smakiem świeżych owoców (jabłka, migdałów, fig), lekką goryczą i łagodną ostrością.
Royal najlepiej poznać w degustacji obok Picual z tej samej almazary. Różnica między dwiema odmianami z tych samych gór pokazuje, jak wiele w smaku oliwy zależy od odmiany, a nie tylko od miejsca.
Skład i trwałość
Słodycz Royal ma swoją cenę. Oliwa ma mniej polifenoli niż Picual, więc jest mniej odporna na utlenianie i szybciej traci świeże aromaty. Jednoodmianową Royal najlepiej wypić w ciągu roku od tłoczenia, trzymając ją w ciemnej butelce, w chłodzie i z dala od kuchenki.
Na tle innych oliw z Jaén Royal nie jest więc oliwą do spiżarni na lata, lecz sezonową. Osoby, które szukają oliwy o dużej zawartości polifenoli, znajdą więcej w Picual z wczesnego zbioru. Więcej o tych związkach i o tym, jak je rozpoznać na etykiecie, piszemy w tekście o polifenolach i oleokantalu.
Royal w DOP Sierra de Cazorla
DOP Sierra de Cazorla, z radą regulacyjną w Cazorli, dopuszcza tylko dwie odmiany: Picual i Royal. Picual dominuje w gajach, Royal stanowi niewielką część drzew. Oliwy mogą być jednoodmianowe z każdej z nich albo powstawać jako mieszanki. Rozlew musi się odbywać w zarejestrowanych zakładach na obszarze oznaczenia.
Specyfikacja należy do dość wymagających: kwasowość nie może przekroczyć 0,6°, a wilgotność 0,1%. Oliwy mają kolor od intensywnie zielonego do złotożółtego, zależnie od terminu zbioru i położenia gaju. Na sąsiednich terenach Jaén obowiązują inne oznaczenia, w tym DOP Sierra de Segura i obejmujące całą prowincję IGP Aceite de Jaén, w których dominuje Picual.
Powrót Royal: jak lokalni producenci ratują odmianę
Moda na oliwy jednoodmianowe i na rzadkie odmiany lokalne zrobiła dla Royal więcej niż dekady propagowania Picual. Kilka almazar i spółdzielni z okolic Cazorli i Quesady zaczęło zbierać owoce Royal osobno, tłoczyć je w krótkich seriach i butelkować pod nazwą odmiany. Takie oliwy trafiają do sklepów z delikatesami i na konkursy, gdzie wyróżniają się słodkim, owocowym profilem na tle zielonych, gorzkich oliw z Jaén.
Ratowanie odmiany wymaga konkretnej pracy w gajach. Producenci szukają starych drzew Royal w tradycyjnych gajach, zbierają z nich owoce przed Picual i pilnują, żeby nie trafiły do wspólnej partii. W almazarze oznacza to osobne przyjęcie owoców, osobny przerób i osobny zbiornik, co w małej skali podnosi koszty. Royal porównuje się czasem do rzadkich szczepów winorośli: w swojej skali robi dla Cazorli to, co lokalne odmiany robią dla małych regionów winiarskich. Jak oceniać takie oliwy w konkursach, opisujemy w tekście o konkursach i nagrodach.
Royal z Aragonii: inna odmiana o tej samej nazwie
Nazwa Royal pojawia się też w zupełnie innej części Hiszpanii. W Aragonii specyfikacja DOP Aceite del Bajo Aragón dopuszcza Royal razem z Arbequiną jako odmiany uzupełniające (łącznie do 20%, obok co najmniej 80% Empeltre) i uznaje ją za odmianę rodzimą dla tego regionu. Royal figuruje też jako drobna domieszka, do 5% razem z Negral i Verdial, w DOP Aceite Sierra del Moncayo.
Aragońską Royal, uprawianą w dolinie Ebro i jej dopływów, w katalogach odmian określa się często jako Royal de Calatayud, od miasta w prowincji Saragossa. Uważa się ją za odmianę odrębną od Royal de Cazorla, a zbieżność nazw jest przypadkowa, podobnie jak w przypadku hiszpańskich Verdiali czy Manzanilli. Oliwy z tej części kraju opisujemy w przewodniku po Aragonii, a ich główną odmianę w tekście o Empeltre.
Royal w kuchni
Słodka, delikatna oliwa z Royal najwięcej pokazuje na surowo. Pasuje do sałat z owocami, pomidorów z białym serem, carpaccio z ryb i owoców morza, gotowanych warzyw i ryb na parze. Można nią też zastąpić masło w kremach i ciastach, polać lody waniliowe albo dodać do tostu z dżemem. Do jaeneńskiej pipirrany tradycyjnie wybiera się Picual, ale wersja na Royal jest łagodniejsza i bardziej owocowa.
Do smażenia i długiego duszenia lepiej wybrać Picual z tej samej almazary. Royal w wysokiej temperaturze traci owocowy aromat, za który płaci się więcej.
Royal na tle innych odmian
| Odmiana | Region | Owocowość | Gorycz | Trwałość | Charakter |
|---|---|---|---|---|---|
| Royal | Sierra de Cazorla | intensywna, jabłko, banan | niska | niska | słodka, delikatna |
| Picual | Jaén | intensywna, liść pomidora | wysoka | bardzo wysoka | zielona, gorzka, pikantna |
| Picudo | Subbética kordobańska | intensywna, jabłko, tropik | niska | niska | słodka, egzotyczna |
| Arbequina | Katalonia | średnia, jabłko, migdał | niska | niska | łagodna, owocowa |
Profil Royal najbardziej przypomina Picudo z Kordoby: obie dają słodkie, owocowe oliwy o małej trwałości. Kontrastem jest sąsiadka z tych samych gór, Picual, z którą Royal tworzy najciekawsze mieszanki w DOP Sierra de Cazorla.
Pytania i odpowiedzi
Czym jest odmiana Royal?
To rzadka, lokalna odmiana oliwek z gór Sierra de Cazorla w prowincji Jaén. Ma małe, ciemne, wcześnie dojrzewające owoce i daje słodką, owocową oliwę z nutami jabłka i banana. Jest jedną z dwóch odmian, obok Picual, dopuszczonych w DOP Sierra de Cazorla.
Jak smakuje oliwa z odmiany Royal?
Jest słodka, łagodna i bardzo owocowa, z aromatem jabłka, dojrzałego banana i zielonego migdała. Gorycz jest bardzo niska, a ostrość umiarkowana i pojawia się dopiero w gardle. To jedna z najłagodniejszych oliw z Jaén, bardzo różna od Picual.
Gdzie rośnie Royal de Cazorla?
W gminach wokół Cazorli na wschodzie prowincji Jaén, m.in. w Cazorli, La Iruela, Quesadzie i Peal de Becerro. Gaje leżą na stokach w sąsiedztwie Parku Przyrodniczego Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. Poza tym obszarem odmiana praktycznie nie występuje.
Czy Royal z Cazorli i Royal z Aragonii to ta sama odmiana?
Nie. Royal z Aragonii, określana też jako Royal de Calatayud, jest uważana za odrębną odmianę doliny Ebro, uznaną za rodzimą w DOP Aceite del Bajo Aragón. Z Royal de Cazorla łączy ją tylko nazwa. Andaluzyjska Royal rośnie wyłącznie w górach Jaén.
Dlaczego oliwa z Royal jest droższa od Picual?
Royal rośnie na niewielkim obszarze, ma drobne owoce i zbiera się ją osobno, w krótkich seriach, często na stromych zboczach. Wczesny zbiór zielonych owoców daje mało oliwy z kilograma oliwek. Wszystko to podnosi koszt w porównaniu z Picual z tej samej strefy.
Jak długo można przechowywać oliwę z Royal?
Najlepiej zużyć ją w ciągu roku od tłoczenia, bo ma mniej polifenoli niż Picual i szybciej traci świeże aromaty. Trzymaj ją w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu, szczelnie zamkniętą. Otwartą butelkę wypij w ciągu kilku tygodni.
Czy na oliwie z Royal można smażyć?
Można, ale to marnowanie jej zalet. W wysokiej temperaturze Royal traci owocowy aromat, a jej niska trwałość nie sprzyja długiemu smażeniu. Do smażenia lepiej wybrać Picual, a Royal zostawić do sałat, ryb i deserów.




