Royal: rzadka odmiana z Sierra de Cazorla

Royal de Cazorla, rzadka odmiana z gór Jaén: małe, ciemne owoce i słodka oliwa z nutą jabłka i banana. Smak, DOP Sierra de Cazorla i Royal z Aragonii.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaOdmiany
Royal: rzadka odmiana z Sierra de Cazorla
W skrócie

Royal to lokalna odmiana z gór Sierra de Cazorla na wschodzie prowincji Jaén. Ma małe owoce, które wcześnie ciemnieją, i daje słodką, owocową oliwę z nutami jabłka i banana, prawie bez goryczy. W prowincji zdominowanej przez Picual jest rzadkością: rośnie na niewielkim obszarze, a jako jedyna obok Picual jest dopuszczona w DOP Sierra de Cazorla. Nie należy jej mylić z odmianą Royal z Aragonii.

Region
Sierra de Cazorla (Cazorla, La Iruela, Quesada, Peal de Becerro), Jaén
Owoc
mały, ciemny, wcześnie dojrzewający
Charakter oliwy
słodka, owocowa, jabłko, banan, niska gorycz
Oznaczenie
DOP Sierra de Cazorla (obok Picual)
Najlepsza do
sałat, ryb, deserów, degustacji na surowo
Spis treści
  1. Odmiana spod Cazorli
  2. Gdzie rośnie Royal
  3. Drzewo i owoc
  4. Jak smakuje oliwa z Royal
  5. Skład i trwałość
  6. Royal w DOP Sierra de Cazorla
  7. Powrót Royal: jak lokalni producenci ratują odmianę
  8. Royal z Aragonii: inna odmiana o tej samej nazwie
  9. Royal w kuchni
  10. Royal na tle innych odmian
  11. Pytania i odpowiedzi

Odmiana spod Cazorli

Prowincja Jaén ma około 67–70 mln drzew oliwnych, a zdecydowana większość z nich to Picual. Royal jest wyjątkiem: odmianą rodzimą dla jednego zakątka prowincji, czyli gór wokół miasteczka Cazorla. W specyfikacji DOP Sierra de Cazorla określa się ją jako odmianę autochtoniczną, a w lokalnych gajach rośnie od pokoleń obok Picual.

Pochodzenie nazwy nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Wiadomo natomiast, że przez długi czas była znana tylko miejscowym rolnikom, a szerzej usłyszano o niej dopiero wtedy, gdy almazary zaczęły butelkować ją osobno.

Szerszy portret prowincji, od Úbedy po Sierra Mágina, znajdziesz w przewodniku po Jaén i morzu oliwek.

Gdzie rośnie Royal

Royal rośnie przede wszystkim w gminach wokół Cazorli: w samej Cazorli, w La Iruela, Quesadzie i Peal de Becerro, w sąsiedztwie Parku Przyrodniczego Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. To największy obszar chroniony Hiszpanii, z wapiennymi grzbietami przekraczającymi 2000 m (szczyt Las Empanadas ma 2106 m) i źródłami Gwadalkiwiru. Gaje leżą na stokach i w dolinach poniżej lasów sosnowych, często na tarasach i w terenie zbyt stromym dla maszyn.

Górski klimat tłumaczy charakter odmiany. Zimy są tu chłodniejsze niż na równinach Jaén, a jesienią noce szybko się ochładzają, co sprzyja aromatom w owocach. Wczesne dojrzewanie Royal pozwala zebrać owoce przed najzimniejszymi tygodniami. Park i jego okolice opisujemy w przewodniku po Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas.

Cecha Royal Picual
Zasięg kilka gmin Sierra de Cazorla cała prowincja Jaén i duża część Hiszpanii
Owoc mały, ciemny średni, czarny w pełni dojrzałości
Dojrzewanie wczesne średnie
Oliwa słodka, jabłko, banan zielona, liść pomidora, gorzka
Trwałość niska bardzo wysoka
Rola w DOP Sierra de Cazorla odmiana rodzima, uzupełniająca odmiana dominująca

Drzewo i owoc

Owoce Royal są małe i ciemne: wcześnie przebarwiają się na ciemny fiolet i czerń, gdy Picual na sąsiednich drzewach jest jeszcze zielona. Wczesne dojrzewanie to cecha, po której rolnicy z Cazorli najłatwiej odróżniają tę odmianę. Oznacza też, że na oliwy z zielonych owoców trzeba zbierać Royal bardzo wcześnie, często już w październiku.

Przy drobnych owocach zbiór jest pracochłonny, bo na kilogram oliwek trzeba zerwać ich znacznie więcej niż w przypadku Picual. W połączeniu z niewielkim obszarem uprawy sprawia to, że oliwa z Royal powstaje w małych ilościach i kosztuje więcej niż Picual z tej samej strefy. Jak terminy zbioru wpływają na smak i cenę, opisujemy w poradniku o oliwie z wczesnego zbioru.

Przez dziesięciolecia Royal ustępowała Picual, która daje wyższe i bardziej przewidywalne plony, dlatego nowe gaje w okolicy zakładano przede wszystkim z Picual. Royal przetrwała głównie w tradycyjnych gajach i w gospodarstwach, gdzie rolnicy zachowali drzewa z przyzwyczajenia albo dla własnej oliwy.

Jak smakuje oliwa z Royal

Jednoodmianowa Royal jest jedną z najsłodszych oliw z Jaén. W nosie przeważa świeża owocowość: jabłko, dojrzały banan, czasem zielony migdał, trawa i nuty owoców egzotycznych. W ustach jest łagodna, słodka, z bardzo niską goryczą i umiarkowaną ostrością, która pojawia się dopiero w gardle. Dla kogoś, kto zna Jaén tylko z gorzkiej, pomidorowej Picual, to duże zaskoczenie.

Oliwy z bardzo wczesnego zbioru są bardziej zielone, z wyraźniejszą trawą i liściem, ale nawet wtedy pozostają łagodniejsze niż Picual. Z owoców w pełni dojrzałych Royal staje się okrągła i maślana, z mniejszą świeżością. Mieszanki Royal z Picual łączą słodycz pierwszej z goryczą i strukturą drugiej. Specyfikacja DOP Sierra de Cazorla opisuje oliwy z tej strefy jako bardzo owocowe, z aromatem zielonej trawy, siana i zielonego migdała, ze smakiem świeżych owoców (jabłka, migdałów, fig), lekką goryczą i łagodną ostrością.

Wskazówka

Royal najlepiej poznać w degustacji obok Picual z tej samej almazary. Różnica między dwiema odmianami z tych samych gór pokazuje, jak wiele w smaku oliwy zależy od odmiany, a nie tylko od miejsca.

Skład i trwałość

Słodycz Royal ma swoją cenę. Oliwa ma mniej polifenoli niż Picual, więc jest mniej odporna na utlenianie i szybciej traci świeże aromaty. Jednoodmianową Royal najlepiej wypić w ciągu roku od tłoczenia, trzymając ją w ciemnej butelce, w chłodzie i z dala od kuchenki.

Na tle innych oliw z Jaén Royal nie jest więc oliwą do spiżarni na lata, lecz sezonową. Osoby, które szukają oliwy o dużej zawartości polifenoli, znajdą więcej w Picual z wczesnego zbioru. Więcej o tych związkach i o tym, jak je rozpoznać na etykiecie, piszemy w tekście o polifenolach i oleokantalu.

Royal w DOP Sierra de Cazorla

DOP Sierra de Cazorla, z radą regulacyjną w Cazorli, dopuszcza tylko dwie odmiany: Picual i Royal. Picual dominuje w gajach, Royal stanowi niewielką część drzew. Oliwy mogą być jednoodmianowe z każdej z nich albo powstawać jako mieszanki. Rozlew musi się odbywać w zarejestrowanych zakładach na obszarze oznaczenia.

Specyfikacja należy do dość wymagających: kwasowość nie może przekroczyć 0,6°, a wilgotność 0,1%. Oliwy mają kolor od intensywnie zielonego do złotożółtego, zależnie od terminu zbioru i położenia gaju. Na sąsiednich terenach Jaén obowiązują inne oznaczenia, w tym DOP Sierra de Segura i obejmujące całą prowincję IGP Aceite de Jaén, w których dominuje Picual.

Powrót Royal: jak lokalni producenci ratują odmianę

Moda na oliwy jednoodmianowe i na rzadkie odmiany lokalne zrobiła dla Royal więcej niż dekady propagowania Picual. Kilka almazar i spółdzielni z okolic Cazorli i Quesady zaczęło zbierać owoce Royal osobno, tłoczyć je w krótkich seriach i butelkować pod nazwą odmiany. Takie oliwy trafiają do sklepów z delikatesami i na konkursy, gdzie wyróżniają się słodkim, owocowym profilem na tle zielonych, gorzkich oliw z Jaén.

Ratowanie odmiany wymaga konkretnej pracy w gajach. Producenci szukają starych drzew Royal w tradycyjnych gajach, zbierają z nich owoce przed Picual i pilnują, żeby nie trafiły do wspólnej partii. W almazarze oznacza to osobne przyjęcie owoców, osobny przerób i osobny zbiornik, co w małej skali podnosi koszty. Royal porównuje się czasem do rzadkich szczepów winorośli: w swojej skali robi dla Cazorli to, co lokalne odmiany robią dla małych regionów winiarskich. Jak oceniać takie oliwy w konkursach, opisujemy w tekście o konkursach i nagrodach.

Royal z Aragonii: inna odmiana o tej samej nazwie

Nazwa Royal pojawia się też w zupełnie innej części Hiszpanii. W Aragonii specyfikacja DOP Aceite del Bajo Aragón dopuszcza Royal razem z Arbequiną jako odmiany uzupełniające (łącznie do 20%, obok co najmniej 80% Empeltre) i uznaje ją za odmianę rodzimą dla tego regionu. Royal figuruje też jako drobna domieszka, do 5% razem z Negral i Verdial, w DOP Aceite Sierra del Moncayo.

Aragońską Royal, uprawianą w dolinie Ebro i jej dopływów, w katalogach odmian określa się często jako Royal de Calatayud, od miasta w prowincji Saragossa. Uważa się ją za odmianę odrębną od Royal de Cazorla, a zbieżność nazw jest przypadkowa, podobnie jak w przypadku hiszpańskich Verdiali czy Manzanilli. Oliwy z tej części kraju opisujemy w przewodniku po Aragonii, a ich główną odmianę w tekście o Empeltre.

Royal w kuchni

Słodka, delikatna oliwa z Royal najwięcej pokazuje na surowo. Pasuje do sałat z owocami, pomidorów z białym serem, carpaccio z ryb i owoców morza, gotowanych warzyw i ryb na parze. Można nią też zastąpić masło w kremach i ciastach, polać lody waniliowe albo dodać do tostu z dżemem. Do jaeneńskiej pipirrany tradycyjnie wybiera się Picual, ale wersja na Royal jest łagodniejsza i bardziej owocowa.

Do smażenia i długiego duszenia lepiej wybrać Picual z tej samej almazary. Royal w wysokiej temperaturze traci owocowy aromat, za który płaci się więcej.

Royal na tle innych odmian

Odmiana Region Owocowość Gorycz Trwałość Charakter
Royal Sierra de Cazorla intensywna, jabłko, banan niska niska słodka, delikatna
Picual Jaén intensywna, liść pomidora wysoka bardzo wysoka zielona, gorzka, pikantna
Picudo Subbética kordobańska intensywna, jabłko, tropik niska niska słodka, egzotyczna
Arbequina Katalonia średnia, jabłko, migdał niska niska łagodna, owocowa

Profil Royal najbardziej przypomina Picudo z Kordoby: obie dają słodkie, owocowe oliwy o małej trwałości. Kontrastem jest sąsiadka z tych samych gór, Picual, z którą Royal tworzy najciekawsze mieszanki w DOP Sierra de Cazorla.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest odmiana Royal?

To rzadka, lokalna odmiana oliwek z gór Sierra de Cazorla w prowincji Jaén. Ma małe, ciemne, wcześnie dojrzewające owoce i daje słodką, owocową oliwę z nutami jabłka i banana. Jest jedną z dwóch odmian, obok Picual, dopuszczonych w DOP Sierra de Cazorla.

Jak smakuje oliwa z odmiany Royal?

Jest słodka, łagodna i bardzo owocowa, z aromatem jabłka, dojrzałego banana i zielonego migdała. Gorycz jest bardzo niska, a ostrość umiarkowana i pojawia się dopiero w gardle. To jedna z najłagodniejszych oliw z Jaén, bardzo różna od Picual.

Gdzie rośnie Royal de Cazorla?

W gminach wokół Cazorli na wschodzie prowincji Jaén, m.in. w Cazorli, La Iruela, Quesadzie i Peal de Becerro. Gaje leżą na stokach w sąsiedztwie Parku Przyrodniczego Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. Poza tym obszarem odmiana praktycznie nie występuje.

Czy Royal z Cazorli i Royal z Aragonii to ta sama odmiana?

Nie. Royal z Aragonii, określana też jako Royal de Calatayud, jest uważana za odrębną odmianę doliny Ebro, uznaną za rodzimą w DOP Aceite del Bajo Aragón. Z Royal de Cazorla łączy ją tylko nazwa. Andaluzyjska Royal rośnie wyłącznie w górach Jaén.

Dlaczego oliwa z Royal jest droższa od Picual?

Royal rośnie na niewielkim obszarze, ma drobne owoce i zbiera się ją osobno, w krótkich seriach, często na stromych zboczach. Wczesny zbiór zielonych owoców daje mało oliwy z kilograma oliwek. Wszystko to podnosi koszt w porównaniu z Picual z tej samej strefy.

Jak długo można przechowywać oliwę z Royal?

Najlepiej zużyć ją w ciągu roku od tłoczenia, bo ma mniej polifenoli niż Picual i szybciej traci świeże aromaty. Trzymaj ją w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu, szczelnie zamkniętą. Otwartą butelkę wypij w ciągu kilku tygodni.

Czy na oliwie z Royal można smażyć?

Można, ale to marnowanie jej zalet. W wysokiej temperaturze Royal traci owocowy aromat, a jej niska trwałość nie sprzyja długiemu smażeniu. Do smażenia lepiej wybrać Picual, a Royal zostawić do sałat, ryb i deserów.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.

Czytaj dalej

Wszystkie: Odmiany