Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas: park wśród gajów

Park Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas: źródła Gwadalkiwiru, szlaki, koziorożce i sępy, wsie Cazorla i Segura de la Sierra, DOP i tłocznie ekologiczne.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaPodróże
Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas: park wśród gajów
W skrócie

Park przyrodniczy Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas na wschodzie prowincji Jaén to największy obszar chroniony w Hiszpanii, liczący ponad 210 tys. ha gór, lasów sosnowych i kanionów. Tu bierze początek Gwadalkiwir, żyją koziorożce, sępy i jelenie, a u podnóża gór gaje Picual i rzadkiej odmiany Royal dają oliwy z DOP Sierra de Cazorla i DOP Sierra de Segura.

Powierzchnia
ponad 210 tys. ha, park od 1986 roku, rezerwat biosfery od 1983
Najwyższy szczyt
Cerro de las Empanadas, 2107 m
Wsie
Cazorla, La Iruela, Segura de la Sierra, Hornos, Quesada
Oliwa
DOP Sierra de Cazorla (Picual, Royal), DOP Sierra de Segura (Picual)
Najlepszy termin
kwiecień–czerwiec, październik–listopad
Spis treści
  1. Największy park Hiszpanii
  2. Gaje u podnóża gór
  3. Wsie, które trzeba zobaczyć
  4. Szlaki piesze
  5. Przyroda: koziorożce, sępy i fiołek z Cazorli
  6. Tłocznie i oliwa ekologiczna
  7. Kuchnia gór
  8. Kiedy jechać i jak dojechać
  9. Pytania i odpowiedzi

Największy park Hiszpanii

Z Úbedy droga na wschód prowadzi przez gaje oliwne, które nagle urywają się pod szarą ścianą wapieni. Za nią zaczyna się inna Andaluzja: sosnowe lasy, wąwozy z wodospadami i wsie przyklejone do skał. Park utworzono w 1986 roku, a trzy lata wcześniej góry wpisano na listę rezerwatów biosfery UNESCO. Po późniejszym poszerzeniu granic obejmuje około 214 tys. ha w 23 gminach, co czyni go największym obszarem chronionym w kraju.

To kraina wody. W Cañada de las Fuentes w gminie Quesada leży oficjalne źródło Gwadalkiwiru, największej rzeki Andaluzji, który płynie stąd na północ, a potem zawraca na zachód ku Sewilli. Na północy parku, na wysokości 1413 m, z zalanej jaskini wypływa źródło rzeki Segura, płynącej na wschód do Murcji. Dolinę Gwadalkiwiru przegradza zalew El Tranco, a do rzeki spływają potoki Borosa, Aguamulas i Linarejos.

Szczyty sięgają ponad 2000 m: najwyższy, Cerro de las Empanadas, ma 2107 m. Zimą w górach bywa śnieg, latem w dolinach upał, a różnica wysokości tworzy mozaikę siedlisk, z której słynie park.

Gaje u podnóża gór

Morze oliwek prowincji Jaén kończy się dokładnie tam, gdzie zaczynają się góry. Gaje wspinają się po zboczach wokół Cazorli, Quesady, Peal de Becerro, Beas de Segura i Orcery, często na tarasach i w miejscach, gdzie maszyny nie wjadą. Chłodniejsze noce i wyższe położenie dają oliwy świeże, zielone, o wyraźnej goryczy.

Na południu parku obowiązuje DOP Sierra de Cazorla, obejmująca gminy takie jak Cazorla, La Iruela, Quesada, Peal de Becerro i Pozo Alcón. Oprócz Picual uprawia się tu Royal, starą, lokalną odmianę o drobnym, ciemnym owocu, która daje łagodniejszą, słodkawą oliwę z nutami owoców. Na północy leży DOP Sierra de Segura, zarejestrowana w Hiszpanii w 1993 roku jako pierwsza nazwa pochodzenia w prowincji Jaén i jedna z pierwszych hiszpańskich oliw wpisanych do rejestru UE w 1996 roku. To niemal wyłącznie Picual z gajów górskich, intensywna, z aromatem liścia pomidora i zielonej trawy.

Wsie, które trzeba zobaczyć

Cazorla jest główną bramą do parku. Miasteczko schodzi tarasami pod wapiennymi skałami, a nad nim stoi zamek de la Yedra z muzeum sztuki i zwyczajów ludowych górnego Gwadalkiwiru. Na Plaza de Santa María zachowały się mury kościoła zaprojektowanego przez Andrésa de Vandelvirę, zbudowanego nad sklepionym korytem potoku Cerezuelo. Pod spodem można przejść tunelem, którym płynie woda.

La Iruela to kilka kilometrów dalej: biała wieś z zamkiem na skalnej iglicy, z którego widać morze gajów w dolinie. To jeden z najlepszych punktów widokowych w regionie, zwłaszcza o zachodzie słońca.

Segura de la Sierra, na północy parku, wznosi się na stożkowym wzgórzu na wysokości ponad 1100 m. Ma zamek, dawne łaźnie arabskie, nieregularną arenę do corridy, częściowo wykutą w skale, a według miejscowej tradycji urodził się tu poeta Jorge Manrique. Okoliczne zbocza to serce DOP Sierra de Segura.

Hornos stoi na skalnym cyplu nad zalewem El Tranco. W dawnym zamku urządzono planetarium Cosmolarium, a z murów widać całą dolinę Gwadalkiwiru z wodą, lasami i gajami na dalszych stokach. Między Segurą a Hornos leżą stare gospodarstwa przerobione na noclegi.

Quesada strzeże drogi do źródeł Gwadalkiwiru. Warto wejść do muzeum malarza Rafaela Zabalety, który malował tutejszych rolników i gaje. Człon Las Villas w nazwie parku odnosi się do dawnych miast na zachodnim skraju gór, takich jak Villacarrillo, Villanueva del Arzobispo i Iznatoraf, położonych wśród gajów nad doliną Gwadalkiwiru.

Szlaki piesze

Park ma gęstą sieć oznakowanych ścieżek, od półgodzinnych spacerów po wielodniowy szlak GR 247 Bosques del Sur. Długości poniżej są przybliżone.

Szlak Początek Długość Trudność Co zobaczyć
Río Borosa okolice Torre del Vinagre ok. 20 km tam i z powrotem do lagun średnia, cały dzień wąwóz Cerrada de Elías z kładkami, wodospady, tunele, Laguna de Valdeazores
Cerrada del Utrero Vadillo Castril ok. 2 km pętla łatwa ścieżka pod skalną ścianą, wodospad Linarejos
Źródła Gwadalkiwiru Cañada de las Fuentes kilkaset metrów łatwa źródło rzeki, piknik w lesie
El Gilillo okolice Cazorli kilkanaście km, pętla trudna szczyt ponad 1800 m, widok na morze gajów

Najpopularniejszy jest szlak doliną Borosy. Pierwsze kilometry prowadzą szeroką ścieżką wzdłuż turkusowej rzeki, potem przez wąwóz Cerrada de Elías po drewnianych pomostach nad wodą. Dalej ścieżka wspina się do małej elektrowni, a przez wykute w skale tunele dochodzi do lagun Aguas Negras i Valdeazores. Krótszy wariant, tylko do wąwozu i z powrotem, zajmuje dwie–trzy godziny i nadaje się dla rodzin.

Wskazówka

na Borosę wyrusz wcześnie rano, zwłaszcza w weekendy i latem, bo parking przy wejściu na szlak szybko się zapełnia. Zabierz czołówkę do tuneli i zapas wody, bo powyżej elektrowni nie ma gdzie jej uzupełnić.

Przyroda: koziorożce, sępy i fiołek z Cazorli

Najłatwiej spotkać koziorożca iberyjskiego, który pasie się na skałach nawet przy drogach. Jego populacja w parku sięgnęła pod koniec lat 80. około 11 tys. osobników, potem świerzb zredukował ją do kilkuset, a stada mozolnie się odbudowują. Lasy zamieszkują jelenie, daniele, muflony i dziki. Jesienią, w czasie rykowiska (berrea), w dolinach słychać ryk jeleni; to jedna z najpopularniejszych atrakcji parku.

Nad turniami krążą sępy płowe, orły przednie i sokoły wędrowne. W parku prowadzi się też reintrodukcję orłosępa, który wyginął tu w XX wieku. Wśród roślin są 24 gatunki endemiczne, w tym fiołek Viola cazorlensis, kwitnący na wapiennych ścianach późną wiosną. Rośliny parku pokazuje ogród botaniczny Torre del Vinagre w dolinie Gwadalkiwiru, gdzie działa też centrum dla zwiedzających.

Uwaga

latem w parku obowiązują ograniczenia związane z ryzykiem pożarów, a na niektórych drogach leśnych i szlakach wprowadza się zakazy wjazdu lub wejścia. Sprawdź je w centrum dla zwiedzających, zanim wyruszysz w góry.

Tłocznie i oliwa ekologiczna

W gminach wokół parku działa kilkadziesiąt tłoczni, od dużych spółdzielni po rodzinne almazary. Uprawa ekologiczna ma tu długą tradycję, bo górskie gaje trudno intensyfikować, a sąsiedztwo parku sprzyja ograniczaniu chemii. Wiele spółdzielni w Sierra de Segura i Sierra de Cazorla tłoczy osobne partie oliwy ecológico, oznaczone unijnym euroliściem. Co oznacza ten certyfikat, wyjaśnia poradnik o oliwie ekologicznej.

W Cazorli można zwiedzić dawną XX-wieczną tłocznię z bodegą i centrum tematycznym, z degustacją na koniec, a w Villacarrillo spółdzielnię Nuestra Señora del Pilar, jedną z największych w okolicy, z około 14 tys. ha gajów członków. Wiosną wsie Sierra de Segura obchodzą Fiesta del Remate, święto zakończenia zbioru, o którym piszemy w zestawieniu świąt oliwy i targów. Zanim pojedziesz do tłoczni, przeczytaj, jak ją zwiedzać i o co pytać.

Kuchnia gór

Kuchnia Sierra de Cazorla i Segura to kuchnia pasterzy, drwali i zbieraczy oliwek: sycąca, zimowa, z dziczyzną i dużą ilością oliwy.

Danie Co to jest
Andrajos płaty ciasta gotowane w gęstym sosie z dziczyzną, królikiem lub dorszem
Gachamigas prażona na oliwie z czosnkiem masa z mąki i wody, jedzona prosto z patelni
Rin-rán ziemniaki z dorszem i suszoną papryką, polane oliwą
Dziczyzna duszony jeleń, dzik lub koziorożec z sosem na oliwie i winie
Pstrąg ryba z górskich potoków, smażona na oliwie

W barach Cazorli i Segury tapa z miejscową oliwą i chlebem jest często dodawana do napoju. Na śniadanie zamów grzankę z pomidorem polaną zieloną Picual z pobliskiej tłoczni.

Kiedy jechać i jak dojechać

Najładniej jest wiosną, od kwietnia do czerwca: potoki są pełne wody, kwitną łąki, a temperatura sprzyja wędrówkom. Druga dobra pora to październik i listopad, kiedy trwa rykowisko jeleni, lasy liściaste przy rzekach żółkną, a w tłoczniach zaczyna się kampania. Zimą górskie drogi bywają oblodzone, ale tłocznie pracują pełną parą, często do lutego. Sierpień to czas tłumów i upałów w dolinach.

Do Cazorli najbliżej z Úbedy (około 45 km) i Jaén (około 100 km). Z lotniska w Granadzie jedzie się dwie–dwie i pół godziny, z Malagi ponad trzy. W parku potrzebny jest samochód, a drogi są kręte i wąskie, więc przejazd z Cazorli do Segura de la Sierra trwa około dwóch godzin. Park dobrze łączy się z trasą przez Jaén, Úbedę i Baezę; szerszy obraz prowincji daje przewodnik po regionie Jaén.

Pytania i odpowiedzi

Jak duży jest park Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas?

Park ma ponad 210 tys. ha (po poszerzeniu granic około 214 tys. ha) i obejmuje 23 gminy we wschodniej części prowincji Jaén. To największy obszar chroniony w Hiszpanii. Status parku przyrodniczego otrzymał w 1986 roku, a rezerwatu biosfery UNESCO w 1983.

Gdzie jest źródło Gwadalkiwiru?

Oficjalne źródło Gwadalkiwiru leży w Cañada de las Fuentes w gminie Quesada, w południowej części parku Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas. Dojeżdża się tam drogą leśną, a od parkingu do źródła prowadzi krótka ścieżka. Rzeka płynie stąd przez zalew El Tranco, a potem na zachód przez Andaluzję.

Jaki szlak wybrać w Sierra de Cazorla?

Najpopularniejszy jest szlak doliną rzeki Borosa, z wąwozem Cerrada de Elías i drewnianymi kładkami nad wodą, który można przejść w krótszym, rodzinnym wariancie. Łatwą, krótką pętlą jest Cerrada del Utrero z wodospadem Linarejos. Wymagający wędrowcy wybierają wejście na El Gilillo nad Cazorlą.

Jakie zwierzęta można zobaczyć w Sierra de Cazorla?

Najłatwiej spotkać koziorożce iberyjskie, a także jelenie, daniele, muflony i dziki. Nad skałami krążą sępy płowe, orły przednie i sokoły wędrowne, a park prowadzi reintrodukcję orłosępa. Jesienią można usłyszeć rykowisko jeleni.

Jaka oliwa pochodzi z Sierra de Cazorla?

Z południowej części parku pochodzą oliwy DOP Sierra de Cazorla z odmian Picual i Royal, a z północnej DOP Sierra de Segura, niemal wyłącznie z Picual. Oliwy z górskich gajów są zwykle zielone, świeże i wyraźnie gorzkie. Royal daje łagodniejszą, słodkawą oliwę, rzadko spotykaną poza regionem.

Kiedy najlepiej jechać do Cazorli?

Najlepiej wiosną, od kwietnia do czerwca, gdy potoki są pełne wody, albo w październiku i listopadzie, w czasie rykowiska jeleni i początku zbioru oliwek. Latem jest gorąco i tłoczno, a w parku obowiązują ograniczenia przeciwpożarowe. Zimą tłocznie pracują, ale górskie drogi bywają oblodzone.

Czy w Sierra de Cazorla można zwiedzić tłocznię oliwy?

Tak, kilka tłoczni i spółdzielni w okolicach Cazorli, Villacarrillo i Sierra de Segura przyjmuje gości po wcześniejszej rezerwacji. Wiele z nich produkuje też oliwę ekologiczną. Najciekawiej jest od listopada do lutego, gdy linia pracuje.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.