Gambas al ajillo: krewetki w oliwie z czosnkiem

Gambas al ajillo jak w madryckiej tawernie: krewetki w glinianej cazueli z oliwą, czosnkiem i guindillą. Proporcje, czasy, dobór oliwy i pieczywo do maczania.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl9 min czytaniaKuchniaCzas: 25 min
Gambas al ajillo: krewetki w oliwie z czosnkiem
W skrócie

Gambas al ajillo to krewetki smażone przez dwie, trzy minuty w glinianej cazueli z oliwą, plasterkami czosnku i suszoną papryczką guindilla. Oliwa jest tu czymś więcej niż tłuszczem: przejmuje smak czosnku, ostrość papryczki i soki krewetek, a potem zbiera się ją chlebem do ostatniej kropli. To klasyka madryckich tawern i andaluzyjskich barów, gotowa w niecałe pół godziny.

Pochodzenie
tawerny Madrytu i bary wybrzeża Andaluzji
Główne składniki
krewetki, oliwa, czosnek, guindilla, natka, chleb
Rola oliwy
medium smaku i zarazem sos, który zjada się z pieczywem
Najlepsza oliwa
virgen extra Hojiblanca albo łagodniejszy Picual
Czas
15 minut pracy, 25 minut razem z przygotowaniem krewetek
Spis treści
  1. Historia dania
  2. Składniki
  3. Przygotowanie
  4. Jaką oliwę wybrać
  5. Najczęstsze błędy
  6. Warianty
  7. Podanie i przechowywanie
  8. Gliniana cazuela: jak jej używać
  9. Pytania i odpowiedzi

Historia dania

Al ajillo to w kuchni hiszpańskiej nazwa sposobu przyrządzania: składnik gotuje się krótko w oliwie z dużą ilością czosnku, zwykle z dodatkiem ostrej papryczki. Tak robi się kurczaka i królika (pollo al ajillo, conejo al ajillo), pieczarki i węgorzyki, a najbardziej znaną wersją są krewetki. Czosnek z oliwą to połączenie stare jak kuchnia Półwyspu, ale gambas al ajillo w formie, jaką zna każdy turysta, to danie barowe, które wyrosło razem z miejską kulturą tapas w XX wieku.

Choć Madryt leży kilkaset kilometrów od morza, to on stał się stolicą tego dania. Ryby i owoce morza od dawna przyjeżdżały tu nocą z wybrzeży, najpierw koleją, potem chłodniami, a madrytczycy żartują, że ich miasto to najlepszy port Hiszpanii. Tawerny wokół Puerta del Sol podawały krewetki na kilka sposobów, a La Casa del Abuelo, otwarta w 1906 roku przy Calle de la Victoria, słynie z gambas a la plancha, al ajillo i en gabardina (w cieście). Gliniane miseczki skwierczące na marmurowej ladzie to jeden z obrazów stolicy, o której oliwnej stronie piszemy w artykule o Wspólnocie Madrytu.

Andaluzja dostarcza tego, co najważniejsze: krewetek i oliwy. Na stołach Huelvy króluje gamba blanca, mała, słodka krewetka z Zatoki Kadyksu, a w Sanlúcar de Barrameda większe langostinos. Na wybrzeżu Malagi popularna jest ostrzejsza wersja, gambas al pil pil, z większą ilością guindilli i szczyptą papryki. Nazwę zapożyczono z kuchni baskijskiej, choć technika jest inna: andaluzyjskie krewetki nie tworzą emulsji, którą słynie bacalao al pil pil. Więcej o kuchni południa przeczytasz w przewodniku po Andaluzji.

Składniki

4 porcje

Opcjonalnie

Do podania

Przygotowanie

  1. Mrożone krewetki rozmrażaj przez noc w lodówce albo przez 20–30 minut w zimnej wodzie, w szczelnej torebce. Obierz je, zostawiając ewentualnie ostatni segment z ogonkiem, i usuń ciemne jelito wzdłuż grzbietu.
  2. Osusz krewetki bardzo dokładnie papierowym ręcznikiem, lekko posól i zostaw na 10 minut w temperaturze pokojowej. Zimne i mokre krewetki gwałtownie schładzają oliwę i zamiast się smażyć, gotują się we własnym soku.
  3. Jeśli kupiłeś całe krewetki, wrzuć pancerze i głowy na 4–5 minut do 40 ml oliwy z ogólnej porcji, rozgniatając głowy łopatką, a potem przecedź. Ta różowa oliwa ma intensywny smak morza i wzmocni całe danie.
  4. Czosnek obierz i pokrój w plasterki grubości około 2 mm. Papryczki połam na 2–3 kawałki, a jeśli wolisz łagodniej, wytrząśnij pestki.
  5. Gliniane naczynie rozgrzewaj stopniowo: najpierw 2–3 minuty na małym ogniu, na kuchence elektrycznej przez rozpraszacz ciepła. Na płycie indukcyjnej użyj żeliwnej albo stalowej patelni.
  6. Wlej oliwę (razem z krewetkową, jeśli ją przygotowałeś) i wrzuć czosnek. Podgrzewaj na średnio małym ogniu 3–5 minut, aż plasterki zaczną się złocić na brzegach. Oliwa ma spokojnie musować wokół czosnku, a nie dymić.
  7. Dodaj guindillę i mieszaj 20–30 sekund, aż oliwa nabierze lekko rudawego odcienia.
  8. Zwiększ ogień do średnio wysokiego i ułóż krewetki w jednej warstwie. Smaż 60–90 sekund, obróć i smaż kolejne 60 sekund. Krewetki średniej wielkości są gotowe, gdy zmatowieją, zróżowieją i zwiną się w literę C.
  9. Jeśli używasz wina, wlej je teraz i odparuj przez 30 sekund. Zdejmij naczynie z ognia, posyp natką i solą w płatkach.
  10. Podawaj od razu, w tej samej cazueli, póki oliwa jeszcze bulgocze. Glina trzyma ciepło przez kilka minut, więc postaw naczynie na drewnianej podkładce i podaj obok koszyk pokrojonego chleba.

Jaką oliwę wybrać

W gambas al ajillo oliwa pełni dwie role naraz. Najpierw jest medium, w którym czosnek i papryczka oddają smak: związki aromatyczne czosnku i kapsaicyna z guindilli rozpuszczają się w tłuszczu, a nie w wodzie, więc to oliwa niesie ostrość i aromat. Potem staje się sosem, który zjada się chlebem, dlatego powinna być dobrą oliwą virgen extra o smaku, który chce się poczuć na języku. Oliwa nagrzewa się tu do około 150 °C, więc najdelikatniejsze nuty świeżo skoszonej trawy częściowo znikną i nie ma sensu używać najdroższej butelki z wczesnego zbioru.

Najbezpieczniejszy wybór to Hojiblanca: zrównoważona, z nutą migdała i lekkim pieprzem na końcu, nie dominuje słodyczy krewetek. Picual z późniejszego zbioru daje wersję bardziej wyrazistą, z posmakiem liścia pomidora, a jego gorycz pod wpływem ciepła wyraźnie łagodnieje i dobrze znosi towarzystwo czosnku. Do drobnej, słodkiej gamba blanca pasuje łagodna, owocowa Arbequina. Szersze zestawienie znajdziesz w poradniku jaka oliwa do jakiego dania.

Wskazówka

tuż przed podaniem dolej do każdej cazueli łyżeczkę surowej oliwy. Doda świeżego, zielonego aromatu, którego oliwa podgrzewana już nie ma.

Krewetki Skąd pochodzą Wielkość sztuki Czas w oliwie
Gamba blanca Huelva, Zatoka Kadyksu 12–18 g 1,5–2 min
Langostino Sanlúcar de Barrameda, wybrzeże śródziemnomorskie 20–35 g 2,5–3 min
Krewetki białe mrożone hodowle w Ameryce i Azji 15–25 g 2–3 min
Krewetki tygrysie hodowle w Azji 25–40 g 3–4 min

Najczęstsze błędy

Przypalony czosnek. Plasterki, które zbrązowiały, robią się gorzkie i przekazują tę gorycz całej oliwie, a tej nie da się już uratować. Czosnek ma być złocisty na brzegach w chwili, gdy dodajesz krewetki, bo w gorącym naczyniu będzie jeszcze ciemniał. Jeśli przypalisz go na początku, lepiej wylać oliwę i zacząć od nowa.

Mokre krewetki prosto z lodówki. Woda z rozmrożonych krewetek pryska, rozcieńcza oliwę i zamienia smażenie w duszenie. Krewetki tracą wtedy jędrność, a sos robi się mętny. Dokładne osuszenie i 10 minut w temperaturze pokojowej rozwiązują problem.

Zbyt długie smażenie. Krewetka zwinięta w literę O jest przegotowana, sucha i gumowa. Pamiętaj, że gliniana cazuela po zdjęciu z ognia gotuje jeszcze przez minutę, dlatego zdejmij ją z ognia odrobinę wcześniej, niż podpowiada intuicja.

Szok termiczny dla gliny. Zimna cazuela postawiona od razu na mocnym ogniu albo gorąca postawiona na mokrym blacie może pęknąć. Rozgrzewaj ją powoli, odstawiaj na drewno albo korek i nigdy nie zalewaj gorącego naczynia zimną wodą.

Warianty

Gambas al pil pil to wersja andaluzyjska: więcej guindilli, pół łyżeczki słodkiej papryki dodanej na chwilę przed krewetkami i często odrobina pietruszki zmiksowanej z czosnkiem. Sos jest czerwonawy, ostrzejszy i bardziej aromatyczny. W niektórych madryckich barach zamiast wina dolewa się kieliszek brandy, które krótko się odparowuje.

Ta sama technika sprawdza się z innymi składnikami. Champiñones al ajillo to pieczarki pokrojone w ćwiartki, smażone w czosnkowej oliwie z kroplą wina. Gulas al ajillo przygotowuje się z rybnych imitacji drogich węgorzyków, w taki sam sposób i w podobnym czasie. Bardzo sycącą tapą są patatas arrieras: ziemniaki z allioli połączone z krewetkami w czosnku.

Resztki czosnkowej oliwy z krewetek po hiszpańsku wykorzystuje się na wiele sposobów: jako bazę do ryżu z owocami morza, do jajecznicy albo do cienkiego makaronu z natką. To dobra okazja, by zobaczyć, jak w tej kuchni oliwa staje się smakiem, o czym piszemy w przewodniku po oliwie w kuchni hiszpańskiej.

Podanie i przechowywanie

Gambas al ajillo je się natychmiast, prosto z glinianej miseczki, w której jeszcze bulgocze oliwa. Krewetki podnosi się wykałaczką albo widelcem, a oliwę zbiera kawałkami chleba. Jako tapa wystarcza po 100 g obranych krewetek na osobę, jako danie główne z sałatą i pieczywem warto podwoić porcję. Do picia pasuje schłodzone wino fino albo manzanilla z Sanlúcar, a także świeże białe wino z odmiany Verdejo albo Albariño.

Gotowych krewetek nie warto przechowywać: odgrzewane twardnieją i tracą słodycz. Jeśli zostaną, zjedz je następnego dnia na zimno w sałatce. Oliwę z czosnkiem przecedź, przelej do słoika i trzymaj w lodówce najwyżej 2–3 dni. Nie zostawiaj jej w temperaturze pokojowej, bo czosnek w oliwie bez dostępu powietrza i w cieple to środowisko sprzyjające groźnym bakteriom.

Gliniana cazuela: jak jej używać

Cazuela de barro to płaskie naczynie z ogniotrwałej gliny, zwykle szkliwione w środku i surowe na spodzie. W Hiszpanii słyną z nich warsztaty garncarskie w Pereruela w prowincji Zamora i w katalońskiej Bredzie. Glina nagrzewa się wolniej niż metal, ale równomiernie i długo trzyma ciepło, więc oliwa w miseczce bulgocze jeszcze na stole. Dla gambas al ajillo to część rytuału: danie przychodzi do gościa skwierczące, a ostatnia porcja oliwy wciąż jest ciepła, kiedy po nią sięgasz.

Nowe naczynie przed pierwszym użyciem zanurz na kilka godzin w wodzie, wysusz, a potem zagotuj w nim wodę z odrobiną octu i wylej. Podczas gotowania unikaj gwałtownych zmian temperatury i nie stawiaj gliny na indukcji, która jej nie podgrzeje. Myj cazuelę ciepłą wodą, bez długiego moczenia i bez zmywarki, a przechowuj suchą, żeby nie złapała zapachu stęchlizny.

Pytania i odpowiedzi

Jakie krewetki są najlepsze do gambas al ajillo?

Najlepsze są surowe krewetki średniej wielkości, od 15 do 25 g za sztukę. W Hiszpanii używa się gamba blanca z Huelvy albo langostinos z Sanlúcar de Barrameda. W Polsce dobrze sprawdzają się mrożone surowe krewetki białe, pod warunkiem że dokładnie je rozmrozisz i osuszysz.

Czy do gambas al ajillo można użyć krewetek gotowanych?

Można, ale efekt będzie słabszy. Gotowane krewetki wystarczy wrzucić na 30 sekund do gorącej oliwy z czosnkiem, tylko by się podgrzały. Dłuższe smażenie szybko robi z nich gumowe kawałki, a sos nie przejmie smaku morza.

Ile oliwy potrzeba na gambas al ajillo?

Na 400 g obranych krewetek potrzeba około 160 ml oliwy, czyli 40 ml na porcję. Oliwa powinna przykrywać dno naczynia warstwą około pół centymetra, tak by krewetki częściowo się w niej zanurzały. Mniej oliwy to mniej sosu do maczania chleba.

Czym różnią się gambas al ajillo od gambas al pil pil?

Gambas al ajillo to wersja madrycka, oparta na oliwie, czosnku i umiarkowanej ilości guindilli. Gambas al pil pil, popularne zwłaszcza na wybrzeżu Malagi, mają więcej papryczki i dodatek słodkiej papryki, więc są ostrzejsze i czerwonawe. Z baskijskim bacalao al pil pil łączy je tylko nazwa.

Czy gambas al ajillo można zrobić bez glinianej cazueli?

Tak. Wystarczy niewielka patelnia żeliwna albo stalowa, która dobrze trzyma ciepło. Danie warto potem przełożyć do rozgrzanej miseczki, żeby oliwa nie wystygła zbyt szybko. Gliniana cazuela nie jest konieczna, ale dzięki niej krewetki docierają na stół jeszcze skwierczące.

Jaka oliwa jest najlepsza do krewetek z czosnkiem?

Najlepsza jest dobra oliwa virgen extra o średniej intensywności, np. Hojiblanca albo Picual z późniejszego zbioru. Oliwa jest tu sosem, który zjada się chlebem, więc jej smak ma znaczenie. Do drobnych, słodkich krewetek pasuje łagodniejsza Arbequina.

Co zrobić z oliwą, która została po krewetkach?

Przecedź ją, przelej do słoika i trzymaj w lodówce najwyżej 2–3 dni. Świetnie nadaje się do ryżu z owocami morza, makaronu albo jajecznicy. Nie przechowuj oliwy z czosnkiem w temperaturze pokojowej.

Redakcja OliwaHiszpanska.pl
Zespół serwisu, który od lat śledzi hiszpańskie gaje, almazary i kuchnię. Piszemy na podstawie specyfikacji DOP, danych rynkowych i własnych degustacji, bez tekstów sponsorowanych.

Czytaj dalej

Wszystkie: Kuchnia