Torrijas to grube kromki czerstwego chleba namoczone w słodkim mleku z cynamonem i skórką cytrusów albo w winie, obtoczone w jajku i usmażone w oliwie. Na koniec obsypuje się je cukrem z cynamonem lub polewa syropem z miodu. W Hiszpanii to deser Wielkiego Postu i Semana Santa. W środku mają być wilgotne jak krem, z zewnątrz złote.
- Pochodzenie
- cała Hiszpania, z silną tradycją w Madrycie i Andaluzji
- Główne składniki
- czerstwy chleb, mleko lub wino, jajka, cukier, cynamon, miód
- Rola oliwy
- tłuszcz do smażenia, który tworzy chrupką, nienasiąkniętą skórkę
- Najlepsza oliwa
- łagodna virgen extra albo aceite de oliva
- Czas
- 30 minut pracy, około 75 minut z parzeniem mleka
Spis treści
Historia dania
Pomysł, by stary chleb namoczyć, usmażyć i osłodzić, jest bardzo stary. W rzymskim zbiorze przepisów przypisywanym Apicjuszowi znajduje się deser z pszennego chleba moczonego w mleku, smażonego w oliwie i polanego miodem. Podobne potrawy znała cała średniowieczna Europa, od francuskiego pain perdu (dosłownie „straconego chleba”) po portugalskie rabanadas, jedzone tam na Boże Narodzenie.
W języku hiszpańskim słowo torrejas pojawia się w „Cancionero” Juana del Enciny wydanym w 1496 roku. W jednej z pieśni mowa o miodzie i jajkach potrzebnych do zrobienia torrejas dla kobiety po porodzie. Takie grzanki uchodziły za posiłek wzmacniający położnice i ten związek przetrwał w literaturze następnego stulecia, między innymi u Lopego de Vegi. W 1611 roku Francisco Martínez Montiño, kucharz na dworze Habsburgów, opisał w swojej książce kucharskiej przepis bardzo bliski dzisiejszemu.
Z czasem torrijas przestały być daniem położnic i stały się słodyczą Wielkiego Postu. Wymagały tylko składników, które zostawały w domu, gdy nie jadło się mięsa: chleba, mleka, jajek, miodu i oliwy. Pozwalały też zużyć czerstwy chleb, którego w kuchni nie wyrzucano. W Madrycie piekarnie sprzedają w tym okresie specjalny pan de torrijas, zbity bochenek do moczenia, a cukiernie i tawerny serwują je przez cały Wielki Tydzień. Więcej o słodyczach smażonych w stolicy piszemy w przewodniku po regionie Madrytu.
Składniki
Na torrijas
Do obtoczenia
Na syrop miodowy (zamiast cukru z cynamonem)
Przygotowanie
- Dzień wcześniej pokrój chleb na kromki grubości 2–2,5 cm i zostaw je na desce, żeby przeschły. Jeśli masz tylko świeży chleb, wysusz kromki w piekarniku w 100 °C przez 10–15 minut, nie dopuszczając do zrumienienia.
- Do rondla wlej mleko, dodaj cukier, laskę cynamonu i skórki cytrusów. Podgrzej, aż na brzegach pojawią się pierwsze pęcherzyki, zdejmij z ognia, przykryj i odstaw na 15 minut, żeby mleko przeszło aromatem.
- Przecedź mleko do szerokiego, płaskiego naczynia i studź do temperatury letniej, około 35 °C. Gorące mleko rozmiękcza chleb zbyt szybko i kromki się rozpadają.
- Ułóż kromki w mleku w jednej warstwie. Zbity chleb mocz 30–60 sekund z każdej strony, chałkę lub brioszkę najwyżej 10–15 sekund. Kromka ma nasiąknąć do środka, ale dać się podnieść łopatką bez łamania.
- Przełóż namoczone kromki na kratkę ustawioną nad tacą i zostaw na 5–10 minut, żeby odciekł nadmiar mleka. Mokry chleb pryska w gorącej oliwie i chłonie tłuszcz.
- Na głębokiej patelni lub w szerokim rondlu rozgrzej oliwę do 170–175 °C. Bez termometru wrzuć kostkę chleba: powinna od razu otoczyć się drobnymi pęcherzykami i zezłocić w około 40 sekund.
- W głębokim talerzu roztrzep jajka ze szczyptą soli. Zanurz w nich kromkę z obu stron, unieś łopatką i pozwól ściec nadmiarowi przez 2–3 sekundy.
- Smaż po 2–3 kromki naraz, po 1,5–2 minuty z każdej strony, aż będą złotobrązowe. Przewracaj je dwiema łopatkami albo łopatką i widelcem, żeby nie przełamać miękkiego środka. Zbyt wiele kromek naraz schładza oliwę.
- Usmażone torrijas odsącz przez minutę na kratce lub ręczniku papierowym. Jeszcze ciepłe obtocz w cukrze wymieszanym z cynamonem.
- Jeśli wolisz wersję z miodem, zagotuj miód z wodą i skórką pomarańczy, gotuj 3–4 minuty, aż syrop lekko zgęstnieje, i polej nim ciepłe torrijas albo zanurz je w syropie na kilka sekund.
- Ostudzoną oliwę przecedź przez gęste sitko do słoika. Po słodkim smażeniu nadaje się do 2–3 kolejnych użyć przy deserach.
Jaką oliwę wybrać
Torrijas smaży się w 170–175 °C, czyli wyraźnie poniżej temperatury, w której dobra oliwa virgen extra zaczyna dymić. Oliwa jest przy tym stabilniejsza od większości olejów roślinnych, bo zawiera głównie kwas oleinowy i naturalne przeciwutleniacze. Jak smażyć na niej bez przypalania i ile razy można jej użyć, wyjaśniamy w tekście o smażeniu po hiszpańsku.
Dla smaku liczy się łagodność. Grzanki są delikatne, a cynamon i skórka cytrusów łatwo przegrywają z mocną goryczą. Dobrze sprawdza się Hojiblanca z późniejszego zbioru albo Arbequina. Andaluzyjskie domy często smażą torrijas na tym, co mają w spiżarni, czyli na Picualu: jego gorycz w dużej mierze znika przy smażeniu, a wysoka stabilność pozwala użyć oliwy kilka razy.
Nie trzeba sięgać po najdroższą butelkę. W Hiszpanii do smażenia powszechnie używa się aceite de oliva, mieszanki oliwy rafinowanej z virgen, o neutralnym smaku. Różnice między kategoriami opisujemy w poradniku o kategoriach oliwy. Tańszą alternatywą jest oliwa z wytłoków, stabilna w wysokiej temperaturze, choć bez owocowego aromatu.
| Rodzaj tłuszczu | Smak w torrijas | Kiedy wybrać |
|---|---|---|
| Virgen extra, łagodna (Hojiblanca, Arbequina) | delikatny, owocowy posmak skórki | na święta, gdy smażysz kilka partii |
| Virgen extra, intensywna (Picual) | lekka zielona nuta, gorycz słabnie | gdy oliwa ma posłużyć kilka razy |
| Aceite de oliva | neutralny | do smażenia na co dzień |
| Oliwa z wytłoków | neutralny | duże ilości, niższy koszt |
Najczęstsze błędy
Świeży, miękki chleb. Świeży miąższ nasiąka mlekiem w kilka sekund i rozpada się przy wyjmowaniu. Potrzebny jest chleb przynajmniej jednodniowy, o zbitej strukturze. Polska bagietka z wczoraj albo pszenny bochenek bez dużych dziur sprawdzą się lepiej niż puszysty chleb tostowy.
Kromki prosto z mleka na patelnię. Bez odcieknięcia kromka niesie do oliwy dużo płynu. Oliwa gwałtownie pryska, jej temperatura spada, a grzanka zamiast się zrumienić, gotuje się w tłuszczu i robi się ciężka. Kilka minut na kratce rozwiązuje ten problem.
Za zimna oliwa. Poniżej 160 °C jajko ścina się powoli, a chleb chłonie tłuszcz jak gąbka. Gotowe torrijas są wtedy blade i tłuste. Warto mierzyć temperaturę i dać oliwie minutę na powrót do 170 °C między partiami.
Za gruby lub za cienki chleb. Kromki cieńsze niż 1,5 cm wychodzą suche i przypominają zwykłe tosty. Grubsze niż 3 cm nie nasiąkają do środka i mają suchy rdzeń. Optymalne 2–2,5 cm daje kontrast chrupkiej skórki i kremowego wnętrza.
Warianty
Torrijas de vino moczy się zamiast w mleku w winie rozcieńczonym wodą i osłodzonym cukrem lub miodem. W Andaluzji używa się do tego wina białego albo słodkiego, na przykład moscatela z okolic Malagi, w Kastylii spotyka się wersję z czerwonym winem. Wino nadaje grzankom głębszy, lekko kwaskowy smak, który dobrze znosi polewę z miodu.
W Sewilli i Kadyksie popularne są torrijas z syropem miodowym, często aromatyzowanym anyżem lub skórką pomarańczy. Do polewy szczególnie pasuje miód o wyraźnym aromacie, na przykład rozmarynowy z Alcarrii, z tej samej krainy, z której pochodzi oliwa DOP La Alcarria. W Madrycie dominuje cukier z cynamonem, a w niektórych domach do mleka dodaje się kieliszek słodkiego wina.
Restauracje proponują torrijas z brioszki, karmelizowane palnikiem i podawane z lodami. Lżejszą domową wersję można upiec: kromki obtoczone w jajku układa się na blasze wysmarowanej oliwą i piecze 15 minut w 200 °C, przewracając w połowie. Nie mają tak chrupkiej skórki, ale zawierają znacznie mniej tłuszczu.
Podanie i przechowywanie
Torrijas najlepiej smakują po kilkunastu minutach od smażenia, gdy środek jest jeszcze ciepły. W Hiszpanii wiele osób woli je jednak zimne, następnego dnia, kiedy syrop lub cukier wniknie w skórkę. Podaje się je na deser lub do popołudniowej kawy, a w tawernach także z kieliszkiem słodkiego wina.
Gotowe torrijas przechowuj w lodówce, w zamkniętym pojemniku, do 3 dni. Wersje z miodem dobrze znoszą chłodzenie, te w cukrze mogą lekko zwilgotnieć. Przed podaniem wyjmij je na 30 minut, żeby nabrały temperatury pokojowej. Nie podgrzewaj ich w mikrofalówce, bo skórka zmięknie i zrobi się gumowata.
jeśli smażysz kilka partii na święta, przygotuj dwie miski z jajkiem i co kilka kromek wymieniaj masę, bo z czasem gęstnieje od okruchów chleba i mleka.
Wielki Tydzień na talerzu
Semana Santa w Hiszpanii to nie tylko procesje, ale i kalendarz słodyczy. Obok torrijas na stołach pojawiają się smażone pestiños, buñuelos i roscos, a wiele z nich, podobnie jak sewilskie tortas de aceite, opiera się na oliwie zamiast masła. W Sewilli torrijas kupuje się w cukierniach, ale wiele rodzin smaży je w domu po kilkadziesiąt sztuk, bo w Wielkim Tygodniu odwiedzają się krewni i znajomi, którzy przyjeżdżają na procesje.
Niektórzy dopatrują się w torrijas symboliki pasyjnej: chleb ma oznaczać ciało Chrystusa, a smażenie cierpienie. To raczej późniejsze odczytania niż pierwotny sens potrawy, która wzięła się z oszczędności i postnego jadłospisu. Dla wielu Hiszpanów torrijas to po prostu smak dzieciństwa i znak, że zaczął się Wielki Tydzień. Andaluzyjskie zwyczaje związane z oliwą i świętami opisujemy też w przewodniku po Sewilli i Kadyksie.
Pytania i odpowiedzi
Jaki chleb jest najlepszy do torrijas?
Najlepszy jest czerstwy, przynajmniej jednodniowy chleb pszenny o zbitym miąższu, pokrojony na kromki grubości 2–2,5 cm. W Madrycie w Wielkim Poście sprzedaje się specjalny pan de torrijas. W Polsce dobrze sprawdza się bagietka z wczoraj lub pszenny bochenek bez dużych dziur. Chałka też się nada, ale trzeba ją moczyć bardzo krótko.
Na czym smażyć torrijas: na oliwie czy na oleju?
W Hiszpanii torrijas smaży się tradycyjnie na oliwie, łagodnej virgen extra albo aceite de oliva. Oliwa dobrze znosi temperaturę 170–175 °C i nadaje skórce delikatny aromat. Olej rzepakowy też zadziała, ale zmieni smak deseru.
Czy torrijas można upiec w piekarniku?
Tak. Kromki namoczone w mleku i obtoczone w jajku układa się na blasze posmarowanej oliwą i piecze około 15 minut w 200 °C, przewracając w połowie. Wychodzą lżejsze, ale mniej chrupkie niż smażone.
Dlaczego torrijas rozpadają się przy smażeniu?
Najczęściej chleb jest za świeży, za długo moczony albo mleko było gorące. Kromki trzeba moczyć 30–60 sekund z każdej strony w letnim mleku, a potem odsączyć na kratce. Pomaga też przewracanie dwiema łopatkami zamiast jedną.
Czym różnią się torrijas od tostów francuskich?
Tosty francuskie zwykle moczy się w mieszance mleka i jajek naraz i smaży krótko na maśle. Torrijas moczy się najpierw w słodkim, aromatyzowanym mleku lub winie, potem w samym jajku, i smaży w głębszej warstwie oliwy. Dzięki temu są bardziej wilgotne w środku i podaje się je z cukrem z cynamonem albo z miodem.
Dlaczego torrijas je się w Wielkanoc?
W Wielkim Poście nie jadło się mięsa, a torrijas wymagały tylko chleba, mleka, jajek, miodu i oliwy. Pozwalały też zużyć czerstwy chleb. Z czasem stały się symbolem Semana Santa i w Hiszpanii przygotowuje się je głównie w tym okresie.
Jak długo można przechowywać torrijas?
Torrijas wytrzymują w lodówce do 3 dni w zamkniętym pojemniku. Wersje z syropem miodowym znoszą chłodzenie lepiej niż te w cukrze. Przed podaniem warto je wyjąć na pół godziny, żeby nabrały temperatury pokojowej.
Jakie wino nadaje się do torrijas de vino?
Najczęściej używa się wina białego lub słodkiego, na przykład moscatela, rozcieńczonego wodą i osłodzonego cukrem albo miodem. W Kastylii spotyka się także wersję z winem czerwonym. Kromki moczy się w winie tak samo jak w mleku, a potem obtacza w jajku i smaży.




